Кіріспе

Американдық палеонтолог және геолог (1841–1906)

Натаниел Саутгейт Шейлер (20 ақпан 1841 – 10 сәуір 1906) – эволюция теориясының діни және ғылыми салдары туралы кеңінен жазған американдық палеонтолог және геолог. Оның еңбектері қазір ғылыми расизмнің бір түрі деп есептеледі.

Өмірбаян

1841 жылы Кентукки штатында құлдар ұстаған отбасында дүниеге келген Шейлер Гарвард колледжінің Лоуренс ғылыми мектебінде Луис Агассиздің жетекшілігімен оқыды. 1862 жылы бітірген соң, Шейлер өзі де Гарвардта лекция оқушы (1868), екі он жыл бойы палеонтология профессоры (1869–1888) және тағы екі жылға жуық геология профессоры (1888–1906) болып жұмыс істеді. 1891 жылдан бастап ол Лоуренс мектебінің деканы болды. 1884 жылы ол АҚШ Геологиялық қызметіне Атлантикалық бөлімінің бастығы болып геолог ретінде тағайындалды.

Зерттеу: экология, геология және ғылыми расизм

Кәсіби мансабының басында Шейлер негізінен креационист және Дарвинге қарсы болды. Бұл, көбінесе, Шейлердің Гарвардтағы жоғары сатыға көтерілуіне көмектескен, бірақ көнешіл Агассизге деген құрметінен туындады. Гарвардтағы өзінің орны бекітілген соң, Шейлер Дарвинизмді қабылдады, бірақ оны нео-ламарк тұрғысынан қарастырды. Шейлер Чарльз Дарвиннің құрттардың топыраққа тигізетін әсері (биотурбация) туралы жұмысын топырақ түзілуіне қатысты басқа жануарларға, мысалы, құмырсқаларға дейін кеңейтті. Сол кездегі көптеген эволюционистер сияқты, Шейлер де табиғи іріктеудің негізгі принциптерін – мүмкіндік, кездейсоқтық, пайдалы жағдайды – жеке организмдердің күш-жігері арқылы мұрагерлікке берілетін сипаттамалардың тәртіп, мақсат және прогресс бейнесіне енгізді. Шейлер құлдықты қолдады және англосаксон нәсілінің басымдығына сенді. Кейінгі мансабында Шейлер Агассиздің полигенезмін, яғни адам тегінің теориясын, қолдауын жалғастырды. Бұл теория көбінесе нәсілдік кемсітушілікті қолдау үшін пайдаланылды және ғылыми расизм санатына жатты. 1884 жылы "Atlantic Monthly" журналында жарияланған "Негр мәселесі" атты мақаласында Шейлер құлдықтан босатылған қара нәсілділерді "орманда адасқан бала сияқты, күшті қожайынның қорғауына мұқтаж" деп мәлімдеді, олар балалық шақтан ересекке өскенде "жануарлық табиғатымен" көбірек басқарылатынын және американдық құлдық "барлық кез келген құлдықтың ең жұмсақ және әдепті жүйесі болған" деді. Шейлер әртүрлі континенттердің физикалық географиясын сипаттаған және осы геологиялық орталарды сол жерлерде тұратын адам расаларының интеллектуалдық және физикалық күшімен байланыстырған жұмыстар жариялады. "Табиғат және Америкадағы адам" атты еңбегінде Шейлер арий нәсілінің басымдығын еуропалық жер бедеріндегі дамуымен түсіндірді, оны "адамдардың бесігі болуға керемет жарасымды" деп сипаттады және олардың шығу тегін скандинавиялық провинцияларға қате атрибуциялады, "мыңдаған жылдар бойы әлемдегі ең күшті адамдардың ордасы болғандай көрінеді". Бұл логиканы кеңейте келе, Шейлер скандинавиялық шығу тегі ең орынды екенін түсіндірді, өйткені "әлемдегі ең күшті және сонымен бірге ең икемді халықтардың жоғары Азияның шектеулі мүмкіндіктерінде дамуы таңғаларлық болар еді". Сонымен қатар, Шейлер Америка, Африка және Австралияның жер бедерін сынап, бұл континенттердің "адамның жасаған өнімдері арқылы ұлы халықтардың ошағы болуға жарамсыз екенін көрсеткенін" мәлімдеді. Дегенмен, Шейлер Солтүстік Америкаға ерекше қызығушылық танытты. Оның айтуынша, континенттің "ірі, қарапайым және оңай түсінілетін географиялық ерекшеліктері" және ауыл шаруашылығы үшін қолайсыз климаты "ұлы халықтарды өсіруге жарамсыз" етеді. Алайда, Шейлер Солтүстік Америкада "американдықтар үшін ерекше артықшылықтар бар" деп санайды (арий тегінен шыққандар үшін), өйткені жердің климаты мен жер бедері құлдық институтына өте қолайлы, бұл "жаңа және қатал жерді" өңдеуге мүмкіндік берді. Шейлер құлдықтың АҚШ үшін өте пайдалы екеніне сенді, тіпті құлдардың өзі осы институттан пайда тапқанын айтты, құлдық "байлықтың тез жиналуына әкелді және осылайша халықты өз тағдырын басқаруға болатын жағдайға жеткізді". Оңтүстік "барбарлыққа ұшырайды" деп алаңдаған Шейлер "негрдің қанағаттанарлық деңгейде дамуына жоғары расамен тығыз байланыста болуы қажет" деп ұсынды. Өмірі бойы топографиялық зерттеулерден моральдық философияға дейінгі тақырыптарды қамтитын көптеген ұзақ және қысқа трактаттар жариялады. Шейлер Уильям Моррис Дэвис сияқты көптеген студенттерге жетекшілік етті, ол оның далалық ассистенті болды, кейін Шейлер оны Гарвардта оқытуға шақырды. Дэвис танымал географқа айналды және Шейлер сияқты, әртүрлі географиялардың қаншалықты лайықты қоғамдарды тудырғаны туралы жазды. Шейлер қайтыс болғаннан кейін, түлектер оның құрметіне қор құрды, ол далалық тәжірибелерге пайдаланылуы тиіс еді, және бұл қорлар бүгінге дейін студенттердің сапарларына қолданылуда. Шейлер бизнесмен Гордон Маккейдің көршісі болды және Маккейді өзінің орасан зор байлығының көп бөлігін Гарвардтың ғылым бағдарламаларын кеңейту үшін қалдыруға көндірді.