Кіріспе
Дао мектебінің лингбао мектебі, сондай-ақ қасиетті асыл тастың мектебі немесе сандық қазына мектебі, Қытайда Цзинь және Лю Сунь династиялары арасында, біздің заманымыздың V ғасырының басында пайда болған маңызды дао мектебі. Бұл мектеп Тан дәуірінде Шанцин және Чжэнь-И ағымдарына сіңгенге дейін шамамен екі жүз жыл бойы сақталды. Лингбао мектебі – Шанцин мәтіндеріне, Аспан шеберлерінің рәсімдеріне және буддалық тәжірибелерге негізделген діни идеялардың синтезі. Лингбао мектебі буддизмнен көптеген ұғымдарды, оның ішінде қайта туу (реинкарнация) ұғымын, сондай-ақ кейбір космологиялық элементтерді қабылдады. Қайта туу Лингбао мектебінде маңызды болғанымен, бұрынғы даосистік өлместікке жету сенімі де сақталды. Мектептің құдайлар пантеоны Шанцин және Аспан шеберлері даоизміне ұқсас, оның ең маңызды құдайларының бірі – Лаоцзидің құдайландырылған бейнесі. Басқа да құдайлар болды, олардың кейбіреулері рухтарды қайта тууға дайындаумен айналысты. Лингбао рәсімдері бастапқыда жеке тәжірибеде болған, бірақ кейіннен ұжымдық рәсімдерге көбірек назар аударатын трансформациядан өтті. Лингбао мектебінің ең маңызды кітабы – Бес талисман (Уфуцзин), оны Ге Чаофу Ге Хонның бұрынғы алхимиялық еңбектеріне сүйене отырып жинақтаған. Лингбао енді жеке ағым ретінде болмаса да, ол даосизмнің барлық келесі салаларына әсер етті. Қазіргі Солтүстік Қытайда танымал «инь-ян шеберлері» Лингбао кітабының дәстүріне сәйкес Жэнь-И даосы діни қызметкерлері ретінде анықталады.
The Lingbao School , also known as the School of the Sacred Jewel or the School of Numinous Treasure, was an important Daoist school that emerged in China in between the Jin dynasty and the Liu Song dynasty in the early fifth century CE. It lasted for about two hundred years until it was absorbed into the Shangqing and Zhengyi currents during the Tang dynasty. The Lingbao School is a synthesis of religious ideas based on Shangqing texts, the rituals of the Celestial Masters, and Buddhist practices. The Lingbao School borrowed many concepts from Buddhism, including the concept of reincarnation, and also some cosmological elements. Although reincarnation was an important concept in the Lingbao School, the earlier Daoist belief in attaining immortality remained. The school's pantheon is similar to Shangqing and Celestial Master Daoism, with one of its most important gods being the deified form of Laozi. Other gods also existed, some of whom were in charge of preparing spirits for reincarnation. Lingbao ritual was initially in individual practice, but later went through a transformation that put more emphasis on collective rites. The most important scripture in the Lingbao School is known as the Five Talismans (Wufujing), which was compiled by Ge Chaofu and based on Ge Hong's earlier alchemical works. Although Lingbao no longer exists as a distinct movement, it has left influences on all subsequent branches of Taoism. The "yinyang masters" popular in contemporary northern China are defined as Zhengyi Taoist priests following the Lingbao scriptural tradition.
Тарих
Лингбао мектебі шамамен 400 жылға қарай пайда болды, Ге Хонгтың шөбересі Ге Чаофуға Лингбао жазбалары ашылған кезде. Ге Чаофу жазбалар Ге Хонгтың үлкен ағасы Ге Сюань (164–244) арқылы берілген дәстүр бойынша оған келді деп мәлімдеді. Ге Чаофу бұл жазбаларды екі шәкіртіне жеткізді, және жазбалар тез арада зор танымаллыққа ие болды. 471 жылы Лу Сюйцин (406–477) барлық Лингбао мәтіндерінің каталогын жасады, сондай-ақ Лингбао рәсімдерін қайта ұйымдастыру және стандарттауға жауапты болды. Мәтіндер мен рәсімдердің осы ұйымдастырылуы Лингбао мектебінің келесі ғасырларда гүлденуіне берік негіз болды. Тан дәуірінде Лингбао мектебінің ықпалы азайды, ал даосизмнің тағы бір мектебі – Шанцин мектебі кең танылды. Ол көптеген Лингбао тәжірибелерін қабылдап, аристократия тарапынан жақсы қабылданып, сарайда ықпал орнатты.
Нанымдар
Кейбір ерте Лингбао суреттері буддалық терминологиялық, стильдік және ұғымдық элементтерді соншалықты көп қарызға алғандықтан, Цюркер оларды "Будда-Таолық гибридтер" деп сипаттайды.
Қайта тууы
Лингбао нанымдарының көптегені буддизмнен алынған. Көптеген құдайлар мен көктердің аттары санскрит тілінен фонетикалық транскрипциялар негізінде берілген атаулар болды. Санскрит терминдерінің көптегені фонетикалық тұрғыдан қабылданды, бірақ оларға толығымен басқа мағыналар берілді. Буддизмнен алынған маңызды ұғымдардың бірі – жаңадан туу (реинкарнация). Буддизм де, Лингбао мектебі де қайта туудың бес жолы (Гати) идеясын ортақ. Адамдар жер түрмесіне, аштық рухына, жануарға, адамға немесе аспан иесіне қайта туды. Өлгеннен кейін дене солтүстікте орналасқан Жоғарғы Қараңғылық сарайында және оңтүстікте орналасқан Оңтүстік сарайында алхимилік жолмен тазартылды. Дененің трансмутациясы екі кезеңнен тұрды: адамның ин компоненттері Жоғарғы Қараңғылық сарайында тазартылды, одан кейін Оңтүстік сарайында ян компоненттері. Линбаоның жаңадан туу ұғымы – буддизмнің қытайлық бейімделуі, дәстүрлі қытайлық ұғымдар мен жаңадан келген буддистік идеяларды үйлестіреді.
Космология
Лингбао космологиясы буддизмнен де көптеген нәрселерді қабылдаған. Бұрынғы даосистік космологиялық жүйелер төрттен тоғыз аймаққа бөлінген еді, ал Лингбао космологиясы буддизмнен алынған он аймақ бар екенін жорамалдады. Космологиялық аймақтардан өзге, аспан дискісінің шетінде көлденең орналасқан 32 аспан төрт секторға бөлінді, әрқайсысында сегіз аспан болды. Төрт сектордың әрқайсысын император басқарды және олар ертедегі ғарыш дәуірінің (калпа) тұрғындарымен мекендеді. Буддизм сияқты, аспан да тілек, форма және формасыздықтан тұратын "үш әлемге" бөлінді. Лингбао космологиясы буддалық сенімдерден өзгешелік танытып, аспанның Көк капитал деп аталатын алып таудың айналасында айналатынын ұсынды, ол Көк лайықтының, Будданың даосистік нұсқасының және бастапқы құдайдың мекені болды. Лингбао космологиясында кейбір дәстүрлі даосистік идеялар сақталды, мысалы, әлем юаньци деп аталатын бастапқы ци түрінен пайда болды, содан кейін аспан мен жерге бөлінді деген ой. Сонымен қатар, юаньци үш құдайға сәйкес келетін цидің үш түріне бөлінеді: Көк қазынаның иелері, қасиетті қазына және құдайлық қазына. Осы үш құдай кейіннен Донгжен (Кәміл үңгір), Донгшуан (Сырлы үңгір) және Донгшен (Құдайлық үңгір) ілімдерін енгізді. Бұл үш ілім Даозангтағы мәтіндерді кейіннен жіктеудің негізін құрайды. Шанцин даоизмінде пайда болған апокалиптикалық көзқарастар алғаш рет Лингбао мектебінде толық дамыды. Лингбао космологиясы уақытты бес фазамен байланысты ғарыштық циклдарға бөледі деп жорамалдады. Бір ғарыштық дәуірдің соңында сол дәуірмен байланысты түстің құдайы жерге түсіп, белгілі бір сандағы адамдарды өлімнен құтқаратын ілімді ашады. Космикалық дәуірлердің екі түрі болды: қысқалары инь энергиясының көптігімен, ал ұзақтары ян энергиясының көптігімен сипатталды. Қысқа ғарыштық дәуірдің соңында айдың тауларды құлататын су тасқынын тудыратыны, ғаламның ци-ін жаңартатыны және аспан бюрократиясының мүшелерінің реттілігін өзгертетіні туралы болжам жасалды. Ұзақ ғарыштық дәуірдің соңында зұлым жаратылыстар босатылды, аспан мен жер аударылды, металдар мен тастар бірге балқыды. Түс құдайының дұрыс ілімін ұстанған адамдар Батыс патшайымымен жиналып, апатқа ұшырамайтын "Бақытты елге" апарылды.
Пантеон
Аспан иелері мен Шанцин мектебінен құдайларды қабылдаумен қатар, Лингбао мектебі өз құдайларын да дамытты. Лингбао даосының жоғарғы құдайы Юаньши Тяньцзун немесе Бастапқының Көктегі лайықтысы деп белгілі, ол Көктегі шеберлерде құдайландырылған Лаозиге ұқсас роль атқарды. Жазбаларға сәйкес, бұл құдай Каихуан дәуірінің басында пайда болғанға дейін, династиялық атауларға ұқсас есімдер берілген кальпа циклдерінің қатарынан өтті. Екінші маңызды құдай – Лаоцзюнь, Лаозидің құдайлық бейнесі, ол Аспандық лайықтының бас шәкірті болды. Аспандық иерархиядағы осы екі басты құдайдан төмен, Оңтүстік сараймен байланысты құдайлар бар еді, онда рухтар қайтыс болғаннан кейін жаңадан тууға дайындалу үшін баратын. Бұл топтың басшысы Оңтүстік шегінің Кемелденгені деп аталды. Оның төменінде рухтардың өмірлік жазбаларын басқаратын атқыштар тобының директоры және өлілер қаласы Фэндуды басқаратын Хан мырза тұрды. Лингбао иерархиясындағы осы басты құдайлардан төмен Бес қарт, Аждаһа патшалары және Жын патшалары сияқты басқа құдайлар да болды. Құдайлар тек аспанда ғана емес, сонымен қатар адам денесінде де болды. Олар денедің бес ішкі мүшесін сақтауға, өмір жазбаларын күзетуге және жанды реттеуге жауапты болды. Лингбао даосизмінде ерекше маңызды бес ішкі құдай болды. Ұлы Бірлік бас ішінде тұрды, сонымен қатар Лордлинг пен Ақ Басты бауыр мен өкпеге түсе алатын. Тағдырдың Басшысы жүрек пен жыныс мүшелерінде тұрды, ал соңында, Персик баласы төменгі Дантианда тұрды. Әдетте бұл құдайлар аспанда мекендейтін, бірақ оларды жазбаларды оқу арқылы денеге түсуге белсендіруге болады.
Өлімсіздік техникасы
Қайта туылуға сенімділігіне қарамастан, Лингбао мектебі дәстүрлі даосизм идеясын сақтап, белгілі бір тәсілдердің жақтаушыға өлместікке жетуге мүмкіндік беретінін ұстанып келді. Ондай тәсілдердің бірі – күн мен айдың күшінің нәрлігін қабылдау. Практиктер айдың белгілі күндерінде аспан денелеріне ұшырап, көздерін жұмып, осы күштер қатып, денелеріне еніп кететінін көз алдында елестететін. Денеге енген соң, күннің күші жүрекпен байланыстырылып, қызыл түспен көрінетін, ал айдың күші бүйрекпен байланыстырылып, қара түспен көрінетін. Ішкі медитациялық тәжірибелерден өзге, өлместікке эликсирлерді ішу немесе талисмандарды қолдану арқылы да қол жеткізуге болатын.
Әдет-ғұрыптар
Алғашқы Лингбао рәсімдері көбінесе жеке түрде жасалатын, медитация бөлмесінде немесе үйдің ауласында. Алғашқы тәлімгерлер кәсіби дін қызметкерлері емес, «Даоның шәкірттері» болды. Кейіннен Лингбао қозғалысы діни институттар мен белгілі бір дін қызметкерлерін құрғаннан кейін, рәсімдер көбірек қоғамдық сипатқа ие болды. Лингбао рәсімдері басқа да даосизм дәстүрлеріндегі рәсімдермен көптеген ортақ белгілерге ие. Басқа дәстүрлер сияқты, Лингбао рәсімдері де музыка, билер мен әндермен бірге театрлық сипатқа ие болды. Лингбао даосизмі де даосизм рәсімдерінің көп өлшемділігін бөліседі, яғни ол бірнеше деңгейде бір уақытта орындалатын. Мысалы, рәсім орындалып жатқанда дін қызметкері ішкі медитация арқылы рәсімді өзінің ішінде қайталайтын. Лингбао даосизмінде рәсімдердің үш санаты бар. Біріншісі – «Аспан Алтын Тізілімі» деп аталады, ол табиғи апаттардың алдын алу үшін орындалады. Тан дәуірінде бұл рәсім императорлық отбасының құрметіне орындалса, кейін кез келген адам орындай алатын. Жердегі Сары Тізілім рәсімі өлген адамның тыныштықта болуын қамтамасыз ету үшін жасалды. Рәсімнің үшінші түрі, сақталмаған, «Адам Нефрит Тізілімі» болды, ол адамзаттың құтқарылуын қамтамасыз ету үшін орындалатын. Сақталған рәсімдердің ішінде Алтын Тізілім Нефрит Тізілімінің рөлін атқарып, құтқарылуды қамтамасыз етеді және жаман ауа-райының алдын алады.
Қасиетті
Лингбао жазбалары бұрынғы Шанцин жазбаларының табысының тікелей нәтижесі ретінде пайда болды. Лингбао жазбаларының барлығы Ге Чаофу 397-402 жылдар аралығында жинаған және оның атасы Ге Хонның еңбегінен қарыз алған Бес талисман мәтіні (Уфуцзин) деп аталатын мәтінге негізделген. Ең көне Лингбао мәтіні болғандықтан, Бес талисман Лингбао канонының қалған бөлігінің негізін берді, ол бес бағытқа негізделген. Лингбао мәтіндерінің барлығы Бес талисманнан тарағандықтан, олар Ге Сюаньға ашылған деп саналады, ол Бес талисманның түпкілікті иесі болған. Ге Сюань Лингбао мәтіндерін алдымен шәкірті Чжэн Сыюаньға жеткізген, ол Гедің шөбересі Ге Хонға (284–364) жеткізді, ол алхимиялық жаңалықтарымен танымал. Алайда, Лингбао мәтіндері Ге Сюаньнан шыққан деген мәлімдеме оларды одан да ежелгі деп көрсету арқылы заңдылаудың тәсілі болған сыяқты. Шындығында, оларды Ге Чаофу өзі жинаған болуы мүмкін. Мәтіндер тарағаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, олар өте танымал болды. Канонның өзі бұрынғы даосистік дәстүрлердің қоспасы, Шанцин мектебінің және Аспандық шеберлердің ерекшеліктерін, сондай-ақ басқа да ежелгі мәтіндер мен тіпті кейбір буддалық идеяларды біріктіреді. Уфуцзиннен басқа канонның ең маңызды екі мәтіні – Бес жазбаның Қызыл кітабы (Чи шу упиан) және Шексіз құтқарылу туралы жоғарғы тараулардың жазбалары (Улианг Дурен Шанпин). Лингбао канонын редакциялаған Лу Сюйцзиннің айтуынша, канонда барлығы 34 мәтін болған, оның үшеуі жоғалып кеткен. Буддизмнің Лингбао практикасы мен нанымдарымен бірігуі буддалық элементтердің кейінгі даосизмнің маңызды бөлігі болып қалатынын қамтамасыз етті, сондай-ақ буддизмді Қытай қоғамының барлық деңгейлеріне енгізуге көмектесті.