Кіріспе

Бруней өзені – Бруней жерімен ағатын және солтүстік-шығысқа қарай Бруней шығанасына құятын өзен. Бруней сұлтанының ресми резиденциясы – Истана Нурул Иман оның жағасында орналасқан. Бруней өзені – Брунейдегі ең қысқа маңызды өзен. Бұл Бруней Муара ауданының ішіндегі маңызды өзен алабы, ең кішкентай, бірақ ең көп халқы бар аудан. Ол елдің астанасы Бандар-Сери-Бегаван қаласынан өтеді. Бұл өзен суының үстінде тіректе салынған Брунейдің дәстүрлі Кампонг Айер ауылының орны.

Тарих

Бруней сұлтандығы бір кезде Борнеоның барлық аймағын, соның ішінде Филиппин мен Индонезияның бір бөлігін бақылаған. Аймақтың тығыз жартас ормандары көлік және байланыс әрқашан қайықтар арқылы жүзеге асырылатындығын білдірді. Осының нәтижесінде өзендер мен су жолдарының жанында дәстүрлі елді мекендер құрылды. Бұл су жолдары орманды жерлерде қолайлы көлік құралы болып табылып, сонымен қатар тағаммен қамтамасыз етті. 2006 жылы Бруней үкіметі Қоршаған орта, саябақтар және демалыс департаменті арқылы Брунейді тазалау науқанын бастады. Тазалау жобасына барлығы 3,9 миллион доллар бөлінді, ал үйден-үйге қоқыс жинауға 90 мың доллар жұмсалды.

Жоң Бату

Өзенде сондай-ақ Джонг Бату тасы бар, ол Находа Маниске тиесілі кеменің қалдықтары деп саналады және надандығы үшін тасқа айналған ұл туралы жергілікті аңызбен байланысты. Осыған ұқсас әңгімелер Индонезия мен Малайзияның жергілікті аңыздарында да кездеседі.

Лумут Лантинг

Бруней патшалары мен Маджапахит империясы арасындағы әтеш күресінің болған жері ретінде "Шаир Аванг Семаун" поэмасында сипатталған Лумут Лантинг аралы – Бруней өзенімен байланысты көптеген белгілі жергілікті аңыздардың бірі. Бруней өзенінің тегіс суында, Лумут Лантинг, Плаула Сибунгур мен Плаула Берамбанг арасында орналасқан, ал Плаула Пилонг Пилонг теңізге қарай, Муараға жақын жатыр. Плаула Пилонг Пилонг және Лумут Лантинг екі аралының да тамыры 500 жылдан астам бұрынғы мифке жетеді. Аңыз бойынша, оқиға Аванг Алак Бетатардың алғашқы сұлтандығының басында, шамамен 14 ғасырда болған. Сол кезде Аванг Алак Бетатардың туысы Аванг Сенуаиге тиесілі әтеш, әтеш айтыстарында үнемі жеңіске жететінімен мәшһүр болған. Әтеш айтысында екі әтеш мұқият жаттықтырылып, күтіліп, бір-бірімен күш сынасады, ал көрермендер жеңімпазға тілектес болады. Көбінесе бұл айтыстар әтештердің бірінің немесе екеуінің өлімімен аяқталады. Раден Ансука Дева, Мутиараға тең деп есептелетін Асмара әтешін иеленген адам, осы туралы естіген. Асмараның иесі оған ерекше қамқорлық жасады, оған арнайы үй салып, биік ілген алтын табақпен қамтамасыз етті. Асмараның күшті, ақылды және ерекше қабілеттері бар екендігі туралы әңгіме тарады. Ол Брунейге келгенде, әтеш шақырып, жергілікті әтештерді қорқытып, бірнеше күн бойы олар үнсіз қалды. Маджапахит патшасы, егер жеңіліп қалса, Брунейге жабдықтарымен бірге 40 кемені беруге бұйырды; ал жеңсе, Брунейдің қазіргі уақытта иеленген және басқаратын жерлерінің көбісін алады. Тағы бір нұсқада, Бруней жеңіліске ұшыраса, Маджапахиттің қарауындағы вассал мемлекеті болып қала беретіні айтылады. Сұлтан сарайының алдындағы әтеш айтысына Асмара мен Мутиара жан-жақты дайындықтан өтті. Айтыс күні оны көруге көп адам жиналды. Әтештер шабуылдап, бір-бірін тепкілеп, қозғалыс жасады, ал көрермендер оларды ынтамен қолдады. Кенеттен Мутиара мен Асмара екеуі де рингтен сыртқа ұшып кетті. Соққанда Асмараға пышақпен шабуыл жасалып, ауыр жарақат алды. Асмара көзден жоғалды, жарақатынан есінен танып, суға құлап, тас аралға айналды (Плаула Пилонг Пилонг). Мутиара оны қууға тырысқанда, Маджапахит патшасы қарғыс салған өзенге құлап түсті. (Лумут Лантинг) де тасқа айналып, аралға айналды. Кампонг Айердің егде жастағы тұрғындары арасында "Лумут Лантинг" ешқашан су астында қалмайды, су деңгейі қанша көтерілсе де деген мақал бар. Егер олай болса, бұл жаман белгі, мысалы, патшаның қазасы немесе қайғылы оқиғаның орын алуы.