Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африкалық романшы, ақын және драматург (1948 жылы туған)
South African novelist, poet and playwright (born 1948)
Занемвула Кизито Гатьени "Закес" Мда (/z//ɛ//ɪ//k//s// //m/'/d//aː/) (1948 жылы туған) – Оңтүстік Африкалық романшы, ақын және драматург. Ол романдары мен пьесалары үшін Оңтүстік Африка және Ұлыбританияның маңызды әдеби сыйлықтарын жеңіп алған. Ол саясаткер А. П. Мданың ұлы.
Zanemvula Kizito Gatyeni "Zakes" Mda ('/z//ɛ//ɪ//k//s// //m/'/d//aː/) (born 1948) is a South African novelist, poet and playwright. He has won major South African and British literary awards for his novels and plays. He is the son of politician A. P. Mda.
Ерте өмір және білім
Занембула Мда 1948 жылы Оңтүстік Африканың Хершель қаласында дүниеге келген. 1969 жылы Лесотодағы Пека орта мектебінде Кембридждің теңдес сертификатын аяқтады. 1976 жылы Швейцарияның Цюрих қаласындағы Халықаралық өнер және әдебиет академиясында көрнекі өнер және әдебиет бакалавры (BFA) дәрежесін алды. 1984 жылы АҚШ-тың Огайо университетінде театр саласындағы магистр (MFA) және бұқаралық коммуникация және медиа саласындағы магистр (MA) дәрежелерін аяқтады. 1989 жылы Оңтүстік Африканың Кейптаун университетінде докторлық диссертациясын қорғап, PhD дәрежесін алды.
Zanemvula Mda was born in Herschel, South Africa, in 1948. and completed the Cambridge Overseas Certificate at Peka High School, Lesotho, in 1969. He pursued his BFA (Visual Arts and Literature) at the International Academy of Arts and Literature, Zurich, Switzerland, in 1976. He completed a MFA (Theater) and a MA (Mass Communication and Media) in 1984 at Ohio University, United States. He completed his PhD at the University of Cape Town, South Africa, in 1989.
Мансап
Өзінің шығармаларын жариялай бастағанда, ол Zakes Mda деген псевдонимді қабылдады. Романдар мен пьесалар жазумен қатар, Оңтүстік Африка мен Ұлыбританияда ағылшын тілі мен шығармашылық жазудан сабақ берді. Соңғы кезде ол АҚШ-қа барып, Огайо штатының Афина қаласындағы Огайо университетінің ағылшын тілі кафедрасында профессор болды. Ол Йель университеті мен Вермонт университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. 2021 жылдың шілдесінен бастап Джонс Хопкинс университетінде Жоғары академиялық бағдарламалар бойынша лекторы болып қызмет етеді. Мда – «Африкалық жазушылар трестінің» негізін қалаушы мүшесі және (2011 жылдан бері) оның кеңесші кеңесінде қызмет етеді. Бұл трест – «диаспорадағы африкалық жазушылар мен континенттегі жазушыларды үйлестіріп, біріктіруге, олардың білім мен тәжірибе алмасуын, сондай-ақ екі топ арасындағы білімді арттыруды мақсат ететін коммерциялық емес ұйым». 2013 жылы ол Әдебиет жөніндегі Этисалат сыйлығының демеушісі атанды (Ама Ата Айду, Деле Олоджеде, Элла Алфрей, Маргарет Бусби және Коле Омотосомен бірге). 2024 жылы Дурбанда өткен «Жазушының уақыты» фестивалінде Мда «Ойлар, резонанс және жаңару» деген тақырыпта негізгі баяндама жасады.
When he started publishing his work, he adopted the pen name of Zakes Mda. In addition to writing novels and plays, he taught English and creative writing in South Africa and the United Kingdom. Most recently, he went to the United States, where he became a professor in the English Department at Ohio University in Athens, Ohio. He has been a visiting professor at Yale University and the University of Vermont. As of July 2021, he is a Lecturer in Advanced Academic Programs at Johns Hopkins University. Mda is a founding member and (as of 2011) serves on the advisory board of the African Writers Trust, "a non profit entity which seeks to coordinate and bring together African writers in the Diaspora and writers on the continent to promote sharing of skills and other resources, and to foster knowledge and learning between the two groups." In 2013, he became a patron of the Etisalat Prize for Literature (alongside Ama Ata Aidoo, Dele Olojede, Ellah Allfrey, Margaret Busby and Kole Omotoso). At the 2024 "Time of the Writer" festival in Durban, Mda delivered the keynote address, titled "Reflections, Resonance and Revival".
Әдеби шығармалары
Мданың "Өлім жолдары" (1995) атты алғашқы романы Оңтүстік Африканың демократиялық елге айналуына себеп болған кезеңді қамтиды. Ол Толоки кейіпкерінің тағдырын баяндайды. Өзін мүсірлікке тапқаннан кейін, ол "Кәсіби аза тұтушы" деген мамандық ойлап табады. Оңтүстік Африканың аты аталмаған қаласының қатігездікке толы көрінісін аралап, қалалар мен шалаптардағы ішкі қайтыс-қабаттар арасында бұрынғы махаббатын табады. "Қызыл жүректің" (2000) Мданың үшінші романы, Нонгкавузе тарихынан шабыттандырылған, оның болжамдары 1856-1857 жылдардағы мал қырғынын тудырған кхоса пайғамбары. Кхоса мәдениеті сенушілер мен сенбеушілерге бөлініп, әлеуметтік шиеленіс, ашаршылық және әлеуметтік құлдырауға әкелді. Сол кезде 20 мың адам аштықтан көз жұмды деген мәлімет бар. Романда Мда тарих пен мифтің күрделі байланысын көрсету үшін қазіргі заман мен Нонгкавузе заманы арасында үздіксіз ауысады. Ол империяның отаршылдық күштерімен, сондай-ақ өзінің ішкі фракцияларымен күресіп жатқан мәдениеттің белгісіз болашағын көрсетеді, бұл олардың теңіз жағасындағы Қолора мекенінің жойылу қаупіне ұшырауына әкелуі мүмкін. Мданың мал қырғыны туралы баяны тарихшы Джефф Пейрестің "Өлілер қайта тіріледі" кітабына көп сіңірген (Мда бұл туралы романының басында мойындайды). Пейрес сияқты, Мда Нонгкавузедің інісі және оқиғаның маңызды тұлғаларының бірі Мхлказаны Англикан шіркеуінде крещение алған алғашқы кхоса Уильям Голиафпен байланыстырады. Мданың 2011 жылғы "Кейде бос кеңістік болады" кітабы "Нью-Йорк Таймс" газетімен "әуежайлық және қызықты естелік" деп сипатталды: "Алғаш тағдыр, содан кейін таңдау Мданы үш қоғамға – Лесото, Оңтүстік Африка және АҚШ – уақытша үйі болған мәңгілік шеттенушіге айналдырды. Ол жер аударылудың екіұшты тағдырынан жазады, тамырдан жұлынған өмір жаңа перспективалар әкелетінін мойындайды, бірақ ішкі үйлесімсіздікке қатысты мазасыздықпен. Дегенмен, оның өмірбаянында айтылғандай, сахнада және жазбада Мда қиялдың тұрақты күші арқылы басқаша байланыс тапты. Оның еңбегінің арқасында, өте тұрақсыз өмірде, ол шығармашылық актісінде жаңа, қайта жандандырушы үйге оралу формаларын табу қабілетін дамытты". 2012 жылдың 8 маусымында Мда әлемдік әдебиетке қосқан үлесі үшін Кейптаун университетінің құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды. Оның романдары 21 тілге аударылған, соның ішінде "Өлім жолдары" түрік тіліне де аударылды.
Mda's first novel, Ways of Dying (1995), takes place during the transitional years that marked South Africa's transformation into a democratic nation. It follows the character of Toloki. After finding himself destitute, he invents a profession as a "Professional Mourner". He traverses the violent urban landscape of an unnamed South African city, finding an old love amidst the internecine fighting present in the townships and squatter settlements. The Heart of Redness (2000), Mda's third novel, is inspired by the history of Nongqawuse, a Xhosa prophetess whose prophecies catalyzed the cattle killing of 1856–1857. Xhosa culture split between Believers and Unbelievers, adding to existing social strain, famine and social breakdown. It is believed that 20,000 people died of starvation during that time. In the novel, Mda continually shifts back and forth between the present day and the time of Nongqawuse to show the complex interplay between history and myth. He dramatizes the uncertain future of a culture whose troubled relationship with the colonizing force of Empire, as well as their own civil factions, threatens to extinguish their home of Qolorha by Sea. Mda's account of the cattle killing draws heavily on that of historian Jeff Peires in his book The Dead Will Arise (Mda acknowledges this at the outset of his novel). Like Peires, Mda identifies Mhlkaza, Nongqawuse's uncle and one of the key players in the event, with William Goliath, the first Xhosa person baptised in the Anglican church. Mda's 2011 book, Sometimes There is a Void, was described by The New York Times as a "gregarious and transfixing memoir": "First fate, then choice, have shaped Mda into a perpetual outsider who partly belongs to the three societies — Lesotho, South Africa and the United States — that have served as his provisional homes. He writes from inside the exile's ambiguous fate, acknowledging that the uprooted life brings new perspectives but at the cost of a haunting fear of inner incoherence. Yet, as his autobiography discloses, on the stage and on the page Mda has found a different kind of continuity through the steadying presence of imaginative belonging. To his credit, in a deeply unsettled life, he has nurtured this capacity to find within the creative act itself new, reviving forms of homecoming." On 8 June 2012, Mda was awarded an honorary doctorate of the University of Cape Town for his contributions to world literature. His novels have been translated into 21 languages, including the translation of Ways of Dying into Turkish.