Кіріспе
Джерсидегі қамал: Монт-Оргуль (француз тілінде «Мақтан тауы» деген мағынаны білдіреді) – Джерси аралындағы қамал, ол Гори портына қарап тұрады; аралдың шығыс жағалауындағы порт. Ағылшын тілінде сөйлейтін адамдар оны Гори қамалы деп, ал жерриэ тілінде сөйлейтіндер «Ескі қамал» (lé Vièr Châté) деп атайды. Қамал алғаш рет 1462 жылы жасалған картографиялық зерттеуде «Монт-Оржель» деп тілге алынған, сол кезде қамал орта ғасырдың соңында француздықтардың бақылауында болды. Қамал орта ғасырлық кезеңде Джерсидегі патшалық биліктің ортасы болды және 1594 жылы Элизабет қамалы салынғанға дейін аралдағы негізгі бекініс қызметін атқарды. Ол I санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген.
Mont Orgueil (French for 'Mount Pride') is a castle in Jersey that overlooks the harbour of Gorey; a port on the east coast of the Island. It is known as Gorey Castle by English speakers, and the "Old Castle" (lé Vièr Châté) by Jèrriais speakers. The castle was first referred to as 'Mont Orgeuil' in an ordnance survey made in 1462, when the castle was under French occupation in the late Middle Ages. The castle was the seat of royal authority on Jersey throughout the medieval period and served as the main fortress on the Island until the construction of Elizabeth Castle in 1594. It is classified as a Grade I listed building.
Тарихқа дейінгі дәуір
Темір дәуірінде бұл жер қорғанылған, 1970 жылдардағы қазба жұмыстары осыны көрсеткен, қазіргі қамал тұрған гранитті тастың үстіндегі топырақтан жасалған қоршаудың болғаны анықталды. Қазба кезінде неолит дәуірінен (б.з.д. 4000–2500 жылдар) қалған жебе ұштары мен қыш ыдыстар сияқты басқа да материалдар табылды. Бұл топырақтан жасалған қоршау салынбас бұрын, бұл жерде адамдар қоныстанғанын көрсетеді. Мұндай жартастық бекіністер Джерсидің солтүстігінде көптеп кездеседі, олар аралдың сол бөлігіндегі биік жартастардың табиғи қорғанысын пайдаланып, арал тұрғындарына басқыншылардан қорғаныс ұсынды.
Орта ғасырлар
Джерси 933 жылы француз патшасы берген кезде Нормандия герцогтығының құрамына кірді. Кейін аралдар Англия тажына қосылды, Филипп II король Джоннан 1202-1204 жылдары Нормандияны жаулап алғаннан кейін. Қаланың құрылысы осы жаулап алудан кейін дереу басталды және алғаш рет 1212 жылы айтылды. Бұл қала 400 жылдан астам уақыт бойы Джерсидің негізгі қорғанысы болды және көптеген француз шабуылдарына қарсы тұрды, олардың ең танымалсы 1373 жылы Францияның констеблі Бертран дю Гесклиннің сол жылдың шілде айында 2000 әскермен шабуыл жасауы болды. Француздар қаланың сыртқы қабырғаларын бұзғанмен, Монт-Оргульдің ішкі қабырғаларын бұза алмады, себебі олар граниттің берік тасқа орналасқан еді. 1461 жылдың мамыр айында қала француз әскерімен басылып алынды, бұл Англияның Генрих VI-ның әйелі Анжу Маргарет және Нормандияның сенашалы Пьер де Брезе арасында жасалған құлықтың нәтижесі болды. Бұл Розалар соғысы кезінде Ланкастер үйіне француз әскери қолдауын қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Француздар үшін қақпа ашық қалдырылды, ал ағылшын гарнизоны алкогольмен қамтамасыз етілді, бұл опасыздыққа Аралдардың қараушысы сэр Джон Нанфан кінәлі болуы мүмкін деген болжамға әкелді, ол Анжу Маргареттың жақтасы болған. Де Брезе жыл соңында Людовик XI таққа отырғаннан кейін ұятқа қалуымен және тұтқындалуымен аяқталды, бірақ кейінгі жөндеулер ортағасырлық қоршауды D пішіндес бастионға (1551) кеңейтуді қамтыды, ол артиллерияға қарсы нығайтылды, сондай-ақ батысқа қараған үлкен L пішіндес батарея (шамамен 1560) салынды. Алайда, бұл кеңейтулер көбінесе нәтижесіз болды және Монт-Оргуль 1594 жылы Сент-Хельер портына жақын шағын аралда салынған Елизавета қамалымен ауыстырылды. 1600 жылы Джерси губернаторы Уолтер Рэли ескі қаланы жаңа бекіністер үшін тасты қайта пайдалану үшін бұзу жоспарын қабылдамады, оның пікірінше, "оны бұзу өкінішті болар еді".
Other later renovations included the extension of the medieval Keep into a D shaped bastion (1551), which was suitably strengthened against artillery fire, and a large L shaped battery, known as the Grand Battery (circa 1560), which faced westward. These extensions were largely in vain, however, and Mont Orgueil was to be superseded by the construction Elizabeth Castle, which was constructed on a small islet near the harbour of Saint Helier, in 1594. Walter Raleigh, Governor of Jersey in 1600, rejected a plan to demolish the old castle to recycle the stone for the new fortifications, claiming that "'twere pity to cast it down".
16 ғасыр
"Ескі қамал" 17 ғасырдың соңында Сент-Хелиердегі Чаринг-Кроста түрме салынғанға дейін аралдағы жалғыз түрме болып қызмет етті. Англия үкіметі Уильям Прынн және Джон Лилбурн сияқты наразыларды Монт-Оргуилге жіберуді ыңғайлы деп тапты, себебі Джерси заңдары ағылшынның жалпы құқығынан өзгеше болды және еріксіз ұстауға тыйым салатын ережесіз болды (мысалы, материктегі Хабеас Корпус сияқты). 1661 жылы корольдікке қарсы саботаж жасаған Томас Уэйт, Генри Смит, Джеймс Темпл, Хардресс Уоллер және Гилберт Миллингтон да Монт-Оргуилге ауыстырылды. Ағылшыл азамат соғысы кезінде аралдың сол кездегі вице-губернаторы және сот орындаушысы сэр Филипп де Карретт, Елизавета қамалын роялистер үшін қорғап, әйелі Анн де Карретт пен ұлы Филипп де Карреттті Монт-Оргуилде қалдырды. 1643 жылғы қарашада сэр Джордж Карререт басқарған роялистер Монт-Оргуилден аралды парламенттік күштерден қайтарып алды. Джерсидің дін қызметкері Дэвид Бандинел мен оның ұлы Жак Бандинел корольдікке қарсы күрестің белсенді жақтастары болғандықтан, қамалға қамалды. 1645 жылғы ақпанда екі адам қамалдан қашуға тырысты, Монт-Оргуилдің теңізге қараған жағындағы терезеден арқанмен түсіп кетті. Ұстама арқан шыдамады, екеуі де төмендегі жартастарға құлап қайтыс болды. 1651 жылғы желтоқсанда полковник Джеймс Хин басқаратын Жаңа армия аралға шабуыл жасады. Полковник Хин 3000 сарбазбен (өз полкінен құралған), сэр Хардресс Уоллердің алты ротасымен және екі атты әскер тобымен қонды. Олар аралдың батысындағы Сент-Оуэн шығанағында Джерси жасақтарын жеңіске ұшыратты. Күшті әскери күштің қоршауына тап болған Монт-Оргуил бекінісі кеңпейіл шарттармен капитуляциялады, бұл ішіндегілерге Елизавета қамалына көшуге мүмкіндік берді. 1691 жылы Джерси штаты үшін жасалған есепте казармалардың жай-күйі өте қирағандықтан, онда әскер орналастыру мүмкін емес екені айтылды. Екі жылдан кейін қамалдың қираған күйде екендігі хабарланды, содан кейін ол түрме ретінде тасталды, себебі Елизавета қамалы салынды және қамалға енді қажеттілік болмады, ол қарапайым қалды.
Кейінгі жылдар
1730–1734 жылдары жөндеу жұмыстары жүргізілді және ғасырдың қалған бөлігінде қамалдың бір бөлігі гарнизонды орналастыру үшін бейімделді. 1770 жылы Қалпақтың ішіндегі бөлмелерді арал гарнизонының офицерлері мен сарбаздары пайдаланды. Ескі католик шіркеуі, Қасиетті Мария шіркеуі деп белгілі, 60 адамға арналған казармаға айналдырылды, шіркеуге төсек-орын және басқа да жиһаз орнатылды. 1800 жылы Корбельді мұнара д’Оверньнің жеке штабы ретінде пайдалануға дайындалды. 19 ғасыр бойында қамалға әскер бөлімдері орналастырылды. 19 ғасырдың екінші жартысына дейін қамал жылына бір рет, Пасха дүйсенбісінде жұртқа ашық болды, және бүкіл аралдан адамдар көптеп келіп тұратын. Бұл, Қасиетті Георгий күні қамал ішіндегі Киелі Георгий шіркеуіне барудың реформацияға дейінгі дәстүрінің сақталуы деп саналады. Қамал уақыт өте келе құлдырап, қираған күйінде болды, сондықтан 1907 жылдың 28 маусымында ол патшалықтан Джерси халқына берілді. Монт-Оргуль 1929 жылдан бері мұражай ретінде басқарылуда. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1940–1945) қамал неміс әскерлерімен басылып алынды. Алғашқыда Қалпақтың үстіне шағын пост орнатылды, ал қамалдың күзетшісі капитан Джо Дориге Төменгі бөлімдегі үйінде қалуға рұқсат берілді. Бірақ бұл жағдай тез өзгерді, өйткені Адольф Гитлер Канал аралдарын «жетілдірілген бекініске» айналдыруға бағытталған қарқынды құрылыс бағдарламасын жүргізуді бұйырды. 1941 жылы қамал ішінде тағы да әскерлер орналастырылды, ал күзетші мен оның отбасы шығарылды. Олардың ішінде 1265-ші армиялық жағалау артиллерия полкінің бөлімдері болды, олар Қалпақтың үстіндегі үш бақылау мұнарасын күзетті, сондай-ақ неміс жаяу әскерінің шағын тобы да болды. 1944 жылдың шілдесінде қамал ішінде уақытша бекініс салынды, ол Армиялық жағалау артиллериясының 1-ші батальонының штабы ретінде пайдаланылды.
Патшалық сапарлар
1846 жылы королева Виктория мен принц Альберт сарайды аралады. Сарай сондай-ақ 1921 жылы Георг V-ті және Елизавета II-ні қарсы алу үшін келесі патшалық рәсімдерге де төрағалық етті; осы оқиғалар туралы жазулар бар.
Қазіргі күн
1994 жылдан бері бұл мұражай кешенін Джерси мұра қоры басқарып келеді. ХХІ ғасырдың басында Қор сарайдың ішкі ауласында Тюдор стиліндегі зал салуды жоспарлады. Осыған қатар, қайта жаңарту жұмыстарын қаржыландыруға 3 миллион фунт стерлинг көлемінде грант берілді.