Кіріспе

Оливер Шелдон (1894–1951) – Англияның Йорк қаласындағы «Роунтри» компаниясының директоры болған. Ол 1920 жылдары мемлекеттік және кәсіпкерлік басқару принциптері туралы жазған.

Өмір

Оливер Шелдон 1894 жылғы 13 шілдеде дүниеге келген. Ол Кингс колледж мектебінде және Оксфордтың Мертон колледжінде білім алған. Роунтриде Шелдон Линдалл Уруиктің әріптесі болды және Уруик сияқты Тейлор қоғамының белсенді мүшесі еді. Ол 1939 жылы Йорк Грузин қоғамын құрды және 1946 жылы Йорк азаматтық қорының құрылуына қатысқан төрт адамның бірі болды. Йорк университетінің Бортвик мұрағаттар институты 1949 және 1950 жылдары Шелдонды оның шабыт көзі және негізін қалаушысы деп есептейді; ал Бортвик институты 1963 жылы университеттің құрылуына негіз болған элементтердің бірі болды. Азаматтық қор оның құрметіне Оливер Шелдон үйі деп атады.

Басқару философиясы

Шелдон өсуі оның негізін қалаушы Джозеф Роунтридің жеке, отбасылық басқаруынан қажеттілік тудырып, кәсіби мәдениетке көшуді білдіретін кезеңде дамып келе жатқан кондитерлік компанияның басқаруын және ұйымдастырылуын қайта құруға тікелей қатысты. Джозефтің ұлы Зеебом төрағалық еткен кезде компания Шелдон ұсынған, ұйымды функционалдық стильде құру жобасын қабылдады, бірақ ол бұл жобаны Роунтри фирмасының жоғары лауазымды менеджерлерімен ортақ сеніммен толықтырды – индустрия акционерлердің пайдасы үшін ғана емес, одан да артық үшін өмір сүруі керек. Шелдон жақсы басқару – тек техникалық емес, адамдарды түсінумен байланысты болуы керек деп санады. "Адамдарды басқару үшін шыдамдылық, батылдық және, ең бастысы, соғымпаздық қажет." Қоғамға қызмет ету – индустрияның басты мақсаты және негізгі құндылығы болды.

Адамдармен қарым-қатынас тәсілдері

Нәтижесінде Шелдон адамды эмоциялық және психологиялық қажеттіліктерді қамтитын адамдық контекстке қоятын, адамдармен қарым-қатынас стилінде басқаруды жақтады. Ол бұл тұрғыда жұмысшыларды мотивтеудің басты факторы экономикалық қажеттілік деп қараған Фредерик Тейлор сияқты замандастарымен түбегейлі келіспеді. Элтон Мейо және Фредерик Герцберг сияқты кейінірек жазған авторларды бірнеше жыл бұрын болжап, Шелдон негізгі экономикалық қажеттіліктерді қанағаттандыру қажет болғанымен, жеке және қоғамдық қажеттіліктер де бірдей маңызды екенін айтты. Өнеркәсіп қоғамды қалыптастырудың кілті болды, сондықтан өнеркәсіптің жетекшілері мен менеджерлері тек қаржылық емес, жоғары этикалық принциптерді де ескеруге тиіс болды. Ол тиімділікке баса назар бергенімен, қызмет көрсету және демократия осы тиімділікке толықтыратын факторлар екенін көрсетті – бұл Джозеф Роунтри енгізген және Сейбом Роунтри мен Оливер Шелдон кеңейткен, ұзақ жылдар бойы қалыптасқан Роунтри практикасын көрсетеді, мысалы, жұмысшыларға «өмірлік жалақы» төлеу, лайықты еңбек жағдайларын қамтамасыз ету және жұмыс орнындағы шешімдерді қабылдауға оларды тарту және кеңес беру. Фирма да, жеке директорлар да түрлі қоғамдық жұмыстарға белсенді қатысты, көбінесе олардың квакер діни сенімдері және/немесе либералды саясаты осыған түрткіс болды.

Роунтриге әсер ету

1904 жылы Джозеф Роунтри жеке байлығының жартысын және компания акцияларының үштен екі бөлігін түрлі қайырымдылық, әлеуметтік және саяси мақсаттарға жұмсау үшін үш Трастқа тапсырды. Бүгінгі күні олар Джозеф Роунтри қайырымдылық трасты, Джозеф Роунтри қоры (оның құрамында Джозеф Роунтри тұрғын үй трасты да бар) және Джозеф Роунтри реформа трасты нысанында өз қызметін жалғастыруда. Барлығы Йорк қаласында орналасқан. Уақыт өте келе Rowntree компаниясы өзгеріп, дамыды (әсіресе 1930 жылдардан бастап жаңа брендтер мен маркетинг саласында), ал 1988 жылы Nestlé компаниясы оны даулы түрде сатып алды. Дегенмен, компания негізін қалаушының және оның жанындағылардың философиясына сай, жақсы басқару дәстүрін сақтап келді. Шелдон бұл мәселені 1923 жылы жарық көрген «Менеджмент философиясы» атты кітабында зерттеп, өзінің бизнес пен этикаға қатысты екі маңызды ойын былай жеткізді: «Көктегі Патшалықты құру құны индустрияның кіріс-шығыс есебінде емес, әрбір адамның адал қызметінің нәтижесінде көрінеді».

Жазбалар

Басқару философиясы, Лондон: Питман, 1923. Қайта басылған басылым, 1930. «Менеджмент өнері: британдық көзқарас», Тейлор қоғамының бюллетені, 8-том, № 6 (1923 жылғы желтоқсан) «Тейлор – шығармашыл көшбасшы», Тейлор қоғамының бюллетені, 9-том, № 1 (1924 жылғы ақпан) «Саясат және саясат қабылдау», Гарвард Бизнес Ревью, 4-том, № 1 (1925 жылғы қазан) (С. Х. Норскотт, Дж. В. Уордроппер және Л. Урвикпен бірлесе) Зауыт ұйымдастыру, Лондон: Питман, 1928 «Рационализацияның маңызы», Гарвард Бизнес Ревью, 6-том, № 3 (1928 жылғы сәуір)