Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бала көбінесе ешкім қараусыз үйде қалады.
Child often left at home with no supervision
"Кілтпен ашып кіретін бала" – мектептен (немесе басқа шаралардан) кейін үйде ешкім болмайтын бала немесе ата-анасы жұмыста болғандықтан көбінесе қараусыз үйде қалатын бала. Мұндай баланың жасы кез келген болуы мүмкін, ол жалғыз немесе оның бауырларымен бірге болуы мүмкін, олар да әлеуметтік орталары үшін толыққанды жасқа толмаған.
A latchkey kid, or latchkey child, is a child who returns to an empty home after school (or other activities) or a child who is often left at home with no supervision because their parents are away at work. Such a child can be any age, alone or with siblings who are also under the age of maturity for their community.
Терминнің пайда болуы
Бұл термин үйдің немесе пәтердің есігінің кілтін білдіреді. Кілтті көбінесе баланың мойнына іліп қояды немесе үйдің артқы есігінің алдындағы кілемшеге (немесе басқа заттың) астына жасырып қояды. Бұл термин алғаш рет 1942 жылы CBC радиосындағы "Тақырып: Соғыс қанадалық балаларға қалай әсер етеді" атты "Дискуссия клубы" бағдарламасында пайда болған сияқты. Себебі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әкелер әскерге шақырылып, аналар жұмысқа тұруға мәжбүр болғандықтан, балалар үйде жалғыз қалатын жағдай туды. "Дискуссия клубы" қатысушыларының барлығы осы терминмен таныс болғандықтан және оның күнделікті қолданыста болғанын айтқандықтан, ол 1942 жылға дейін де пайда болған болуы мүмкін. Жалпы алғанда, "кілт бала" термині "бес пен он үш жас аралығындағы, мектептен кейін ата-аналары немесе қамқоршылары үйге оралғанша өздеріне қарайтын" балаларды білдіреді. Сан-Марино (Калифорния) қалалық кітапханасы кітапхана кілт баласын "ата-анасы немесе қамқоршысы мектептен кейін күндізгі күтім орнына кітапханада ұзақ уақыт болуын талап ететін бала" деп анықтаған. "Тұрақты негіз" – аптасына үш немесе одан көп күн, ал "ұзақ уақыт" – күніне екі немесе одан көп сағат деп есептеледі (Американдық кітапханалар қауымдастығы, 12-бет). "Кілт бала" термині 1970-ші және 1980-ші жылдары X буынының өкілдерін сипаттау үшін кеңінен қолданылды. 2004 жылғы маркетингтік зерттеуге сәйкес, олар "АҚШ тарихындағы ең аз қамқорлық көрген, ең аз тәрбиеленген ұрпақтардың бірі ретінде өмір сүрді". Осы кезеңде ажырасу көрсеткішінің артуы және аналардың жұмысқа қатысуының ұлғаюы салдарынан, бала күтімі кеңінен қолжетімді болғанға дейін кілт балалардың саны көбейді. 1984 жылғы "Біздің балаларымызды құтқару үшін мектептерімізді құтқарайық" деректі фильмінде "күндізгі жетімдер" деп аталған осы балалардың көпшілігі орта және жоғары табысты отбасылардан шыққан. Ата-ананың білім деңгейі жоғары болған сайын, сол замандағы балалардың кілт бала болу ықтималдығы да арта түсетін.
The term refers to the latchkey of a door to a house or apartment. The key is often strung around the child's neck or left hidden under a mat (or some other object) at the rear door to the property. The term seems to first appear in a CBC Radio program called "Discussion Club – Topic: How War Affects Canadian Children" in 1942, due to the phenomenon of children being left home alone during World War II, when the father would be enlisted into the armed forces and the mother would need to get a job. Given that the "Discussion Club" participants are all familiar with the term and allude to it being in colloquial usage, it likely predates 1942. In general, the term latchkey designates "those children between the ages of five and thirteen who care for themselves after the school day until their parents or guardians return home". More specifically for their purposes, the San Marino (CA) Public Library has defined a Library Latchkey Child as "one who on a regular basis is required by their parents or guardian to remain at the public library for extended periods of time after school in lieu of day care. 'Regular basis' is defined as three or more days per week. 'Extended period' is defined as two or more hours per day" (American Library Association 12). The term latchkey kid became commonplace in the 1970s and 1980s to describe members of Generation X who, according to a 2004 marketing study, "went through its all important, formative years as one of the least parented, least nurtured generations in U. S. history." Latchkey kids were prevalent during this time, a result of increased divorce rates and increased maternal participation in the workforce at a time before childcare options outside the home were widely available. These latchkey children, referred to as "day orphans" in the 1984 documentary, To Save Our Children to Save Our Schools, mainly came from middle or upper class homes. The higher the educational attainment of the parents, the higher the odds the children of this time would be latchkey kids.
Балаларға әсері
Баланың жасына қарай оның әсері әртүрлі болады. Жалғыздық, көңілсіздік және қорқыныш он жасқа дейінгі балаларға ең көп кездеседі. Ересек жасөспірімдерде құрбы-құрдастарының ықпалына бейімділік артады, бұл алкогольге, есірткіге, ерте жыныстық қатынасқа және темекіге құмар болуына әкелуі мүмкін. Бұл мінез-құлық "шығарылмаған энергиядан, жаман мінез-құлыққа құрбылардың қысымынан немесе жеткілікті ересектердің назары болмауынан туындаған ашушаңдықтан" туындауы мүмкін. Бір зерттеуде орта мектеп оқушылары күніне үш сағаттан артық үйден жалғыз кеткенде, басқа оқушыларға қарағанда мінез-құлық проблемаларының деңгейі жоғары, депрессия жиі кездеседі және өзіне сенім деңгейі төмен болады. Дегенмен, егер үйде кітаптар, компьютерлер, ойын-сауықтар, модель жасау сияқты жеке қызығушылықтар болса, жағымсыз әсерлерді болдырмауға болады. Бала ерте жастан тәуелсіз өмір салтын, мысалы, тамақ дайындауды үйренуі мүмкін. Әлеуметтік-экономикалық жағдай және жалғыз қалған уақыттың ұзақтығы басқа да жағымсыз салдарларға әкелуі мүмкін. Төмен кірісті отбасылардан шыққан балаларда мінез-құлық бұзылыстары мен гипербелсенділік сияқты сыртқы проблемалар және оқудағы қиындықтар жиі кездеседі. Бұл байланыс орташа кірісті отбасылардан шыққан балаларда, бақылаудағы балалармен салыстырғанда, әлсіз болады. 2000 жылы Германияда жүргізілген PISA зерттеуі "өздігінен өскен балалар" мен "толық отбасыда" өскен балалардың оқу үлгерімінде ерекше айырмашылықтарды көрсетпеді. Ата-анасы жұмыста болғанда немесе жай ғана немқұрайлылық танытқанда балаларға осының әсері байқалады. "Өздігінен өскен балалардың" оң жақтары – жас кезінен тәуелсіздік пен өзіне сенімділік. Дебора Белл, "Ата-ана жұмыс істегенде балалардың мектептен кейінгі өмірі: жалғыз және басқалармен бірге" атты кітаптың авторы, үйден жалғыз қалудың бала күтімімен немесе үлкен аға-інілерімен бірге болудан жақсырақ балама болуы мүмкін екенін айтады. Ата-ананың жауапкершілігін азайту, балалар өзіне қарайтын кезеңде ата-ананың жұмыс істеп, көбірек ақша табуына мүмкіндік береді.
The effects of being a latchkey child differ with age. Loneliness, boredom and fear are most common for those younger than ten years of age. In the early teens, there is a greater susceptibility to peer pressure, potentially resulting in such behavior as alcohol abuse, drug abuse, sexual promiscuity and smoking. The behaviors might stem from "unspent energy, peer pressure to misbehave, or hostility because of the lack of appropriate adult attention". In one study, middle school students left home alone for more than three hours a day reported higher levels of behavioral problems, higher rates of depression, and lower levels of self esteem than other students. If, however, there are enough stimuli at home, such as books, computers, games, solitary hobbies such as modelmaking, etc., the negative effects can be averted. The child may learn independent lifestyle, such as making meals, very early. Socioeconomic status and length of time left alone can bring forth other negative effects. Children from lower income families are associated with greater externalizing issues (such as conduct disorders and hyperactivity) and academic problems. This association was weaker for children from middle income families as compared to their supervised peers. In 2000, a German PISA study found no significant differences in the scholastic performance between "latchkey kids" and kids in a "nuclear family". We can see these effects on children when their parents are not around, whether they be at work or just being plain neglectful. Positive effects of being a latchkey child include independence and self reliance at a young age. Deborah Belle, author of The After School Lives of Children: Alone and with Others While Parents Work suggests that being left home alone may be a better alternative to staying with baby sitters or older siblings. Latchkey parenting allows for guardians to gain more money if they work while their kids are caring for themselves.
Құқықтық мәселелер
Балалардың "өздерімен уақыт өткізуінің" заңдылығы ел, штат және жергілікті заңдарға байланысты әр түрлі. АҚШ-та штаттық және жергілікті заңдар әдетте 18 жасқа дейінгі баланы қадағалаусыз қалдыруға рұқсат беретін нақты жас шағын белгілемейді. Дегенмен, кейбір штаттарда жасқа қатысты шектеулер бар. Бірақ АҚШ штаттарының көпшілігінде баланы қараусыз қалдыруға ең төменгі жас белгісі жоқ. Егер балаларға зиян келсе және агенттің пікірінше, баланың жасы немесе басқа да жағдайлар мұндай шешімді орынсыз еткен болса, ата-аналар балалардың әл-ауқатын қорғау қызметтері, балаларды қорғау ұйымдары немесе құқық қорғау органдары тарапынан жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Кітапханада жұмыс істейтіндер үшін заңдық мәселелер де маңызды болып қала береді. Олар, егер қараусыз қалған балаға зиян келсе, зорлыққа ұшыраса немесе ұрланып кетсе, олардың жауапкершілігіне қатысты алаңдайды. Бұл мәселе әсіресе жабылу уақытында өте маңызды болады, себебі "балаларын алуға кешіккен ата-аналар қауіпсіздік және мүмкін заңдық проблемаларды тудырады".
The legality of the latchkey children's "alone time" varies with country, state and local area laws. In the United States, state and local laws typically do not specify any particular age under 18 when a child can be legally left without supervision. However, some states do have specific age restrictions. Yet most of the US states have no minimum age for leaving kids unsupervised. Parents can be held accountable by child welfare, child protective services organizations, or law enforcement if children come to harm while left without supervision if, in the opinion of the agency, the children's age or other considerations made such a choice inappropriate. Legal issues also continue to be important concerns for those who work in libraries. They worry about the potential liability should an unattended child be hurt, molested or abducted while at the facility. This issue becomes critical, particularly at closing time when "parents who are late picking up their children also create safety and possibly legal problems."