Томас Мурдың «Фадж отбасы Парижде» сатирасы

Кіріспе

Томас Мурдың кітабы. "Париждегі Фадж отбасы" – Томас Мурдың 1818 жылғы өлеңмен жазылған сатиралық туындысы. Ол Вена конгресінен кейін Еуропаның соғыстан кейінгі жағдайын және туризм үшін Францияға көптеп келген британдық және ирланд отбасыларын әжуалы түрде сынға алу мақсатымен жазылған. Парижге жасаған қысқа сапарынан кейін жазылған бұл туындының үлкен сәттілікке ие болуы көптеген пароди́ялар мен жауаптар тудырды.

Жұмыс

"Париждегі Фадж отбасы" Томас Мурдың 1817 жылы Сэмюэл Роджерспен бірге Парижге сапар жасағаннан кейін жазылды. 1818 жылғы 10 сәуірде Лонгман серіктестігінен жарық көргеннен кейін оның танымалдылығы зор болды, алғашқы екі апта ішінде бес басылым, сол жылы тағы төрт басылым, сондай-ақ Нью-Йорк пен Филадельфиядан шыққан американдық басылымдар жарық көрді. Оның титул бетінде жұмыстың редакторы Томас Браун кіші деп көрсетілген (бір ғасыр бұрынғы сатирикке сілтеме жасап), осы атпен Мур бұрын "Перехваченные письма" (1813) деген атпен саяси сатираларын жариялаған болатын. Бірақ көп ұзамай Фадж хаттарының нақты авторы анықталды. Бұл жұмыс, көрінеу, Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін Фадж отбасының Парижге сапарын бейнелейтін хаттар жинағы. Топ төрт кейіпкерден тұрады, олар өздерінің әртүрлі әсерлерін жазады. Әкесі, Фил Фадж, өзінің меценаты лорд Кастлерегтің атынан жазылатын пропагандалық кітапты зерттеуде, оның парламенттік сөздерін қайталап жатады. Ұлы Боб – дandy және тамаша тамақ жеуші, ал қызы Бидди – романтика іздеп, патшайым болып көрінетін қарапайым адамға ғашық болады. Олардың тәрбиешісі, Фелим Коннор, ирланд революционері және Бонапартты жақтаушы, ол жұмыс берушісінің (және алыс туысының) барлық нанымдарына қарсы. Әрбір кейіпкердің әріптері поэзиялық формасымен ерекшеленеді: Фелим он буынды өлеңмен, Фил жеңіл сегіз буынды өлеңмен, ал Боб пен Бидди анапесттік өлшеммен әңгімелейді. Бұл поэма комедиялық әлеуметтік сатира ғана емес, сонымен қатар Ұлыбританияның тори партиясымен және әсіресе сыртқы істер министрі лорд Кастлерегпен байланысты Киелі одақтың және Ирландиядағы британ саясатының тираниялық саясатына шабуыл. Уильям Хазлитт өзінің «Париждегі Фадж отбасы» туралы заманауи шолуында осы саяси тақырыптарды бағалап, оны 1819 жылғы «Саяси эсселерінде» жинақтады, Соти, Вордсворт және Колридж сияқты Көл ақындарының бұрылып кетуіне қарсы күресуге мүмкіндік берді. Тағы бір сыншы бұл туындының өз заманы үшін «саяси және әлеуметтік пародиенің сәтті үйлесімі» болғанын мойындады, бірақ ондаған жылдар өткен соң «эфемералық сатираның табиғи тағдыры – оны тудырған оқиғалармен бірге жойылу» екенін айтты. Келесі ғасырдағы әдебиет тарихшылары Мурдың поэмасын Кристофер Анстидің «Жаңа ванналық нұсқаулығы» мен Ансти шабыландырған «анапесттік саяхаттық баяндар» дәстүріндегі сәтті және ықпалды еліктеу деп қарады. Дегенмен, оның әдеби жанрын анықтау туралы әлі де дау бар. Бұл туынды «сатирикалық саяхатнама», «хаттар түріндегі сатиралық поэма» және тіпті викториандық «поэма-романның» алға басушысы деп сипатталды.

The Fudge Family in Paris was written following Thomas Moore's visit to Paris in company with Samuel Rogers in 1817. Such was its popularity after its appearance on 10 April 1818 from the Longman partnership that five editions were published in its first fortnight, with a further four editions that year as well as American editions from New York and Philadelphia. On its title page the work's editorship was attributed to Thomas Brown the Younger (alluding to the satirist of a century before), under which name Moore had published earlier epistolary political satires under the title of Intercepted Letters (1813). However, the true authorship of the Fudge correspondence was soon identified. Ostensibly the work is a collection of letters that depict the visit to Paris of the Fudge family in the wake of the Bourbon Restoration. The party is made up of four characters who record their very different impressions. The father, Phil Fudge, is researching a book which he intends to be propaganda on behalf of his patron, Lord Castlereagh, whose parliamentary speeches he parrots. His son Bob is a dandy and glutton, while his daughter Biddy is in search of romance and falls in love with a commoner whom she believes to be royalty in disguise. Their tutor, Phelim Connor, on the other hand, is an Irish revolutionary and Bonapartist opposed to everything that his employer (and distant relative) stands for. Each character is further differentiated by the poetic form of their letters: Phelim declaims in decasyllables, Phil trips in lighter octosyllables, while Bob and Biddy chatter colloquially in anapaestic measure. As well as a comic social satire, the poem is also an attack on the tyrannical politics of the Holy Alliance and English policy in Ireland, identified with the British Tory party and particularly the foreign secretary, Lord Castlereagh. It was the political themes that William Hazlitt preferred in his contemporary review of The Fudge Family in Paris, soon collected in his Political Essays (1819), making of it an opportunity to bludgeon such Lake Poet turncoats as Southey, Wordsworth and Coleridge. Another critic allowed that the work was for its time "a happy blending of the political squib and the social burlesque", yet over the decades "it is the natural fate of ephemeral satire to perish with the events which gave rise to it". Literary historians in the following century saw in Moore's poem a successful and influential imitation of Christopher Anstey's The New Bath Guide and in the line of the "anapaestic travel narratives" that Anstey had inspired. There has, however, been uncertainty over defining its literary genre. The work has been described as a "satirical travelogue", a "verse satire in epistolary form", and even as a precursor of the Victorian "verse novel".

Көмектемелер мен жалғаулар

"Париждегі Фадж отбасы" жарық көрген жылы, оған сол хаттардың стилін және анапастикалық өлшемді қолданып, "Фадж отбасы хаттарына жауаптар" атты еліктеуші туынды ілесіп шықты, ал оның редакторы – "Томас Браун Эск." деп көрсетілген. Мур көптеген адамдар оның еңбегін "арзан сәндік" туынды және "әдепсіздік" деп қабылдаған жұмыстан тез бас тартты. Ұзақ өтпей, сатиралық консерваторлар тарапынан Мурға "Фаджер Фаджер" (Лондон, 1819) атты шабуыл жасалды. Келесі бірнеше жылда Мурдың еңбегіне тағы бірнеше еліктеуші туындылар жарық көрді. Олардың ішінде "Эдинбургтегі Фадж отбасы" поэзиялық хаттар сериясы бар, ол Нехемия Неттлботттом (псевдоним) есімді авторға (Эдинбург, 1820) жатқызылды. Бұл Боб Фадждың Шотландияға сапарына негізделген, 19 хаттан тұратын және жеті кейіпкерді қамтитын күрделі сюжетті баяндады. Сонымен қатар, "Вашингтондағы Фадж отбасы", "Гарри Нимрод редакциялаған" (Балтимор, 1820) атты туынды Вирджиниядан келген Фадж отбасының туысын американдық астанаға сапарымен таныстырды. Бұл еңбек саяси сатира мен комедияны біріктірді, оны екі әйел тұлғаның әртүрлі, бірі консервативті, екіншісі либералды әлеуметтік көзқарастары арқылы көрсетті. Екі жылдан кейін "Ирландиядағы Фадж" (Лондон, 1822) жарық көрді, бұл Уильям Рассел Макдональдқа (1787–1854) жатқызылған, гибридтік туынды, өзін "қамалдарға, соттарға, колледжге, муниципалитетке және елге қатысты хаттар, өлеңдер мен аңыздар жинағы" деп сипаттайды. Лонгман бастапқыда "Лондондағы Фадж отбасы" атты жалғастыруды ұсынған, бірақ Мур оған кіріспей тұрып, осы тақырыпты тағы бір еліктеуші өңдеді. Оның екі бөлімінде "Англиядағы Фадж отбасы" (Лондон, 1823) француз Фаджы бейнесінде жаңа кейіпкер енгізілді, ол Париждегі ағылшын туысына Англия астанасындағы өмірін сипаттайды. Мур осы кезеңде қаржылық қиындықтарға байланысты шетелде болғандықтан, "Италиядағы Фадж отбасы" романын жазуға кірісті, бірақ жобадан бас тартуға мәжбүр болды. 1835 жылға дейін ол осы тақырыптағы өзінің жекелеген вариациясын – Анстидің "Жаңа ванна нұсқаулығы" еске түсіретін шипажай қаласында орналасқан "Англиядағы Фадждер" романын жазды.

In the same year that The Fudge Family in Paris was launched, it was followed by the imitative Replies to the Letters of the Fudge Family in Paris, using the same epistolary form and anapaestic measure and pretending to be "edited by Thomas Brown Esq." Moore was quick to disavow the work that many were taking for his as a "catchpenny" derivative and "an impudent thing". It was not long, either, before Moore came under attack from the satirised Tory side in The Fudger Fudged (London 1819). Moore's work was followed by several other imitations in the next few years. They included The Fudge Family in Edinburgh in a series of Poetical Epistles, ascribed to a pseudonymous Nehemiah Nettlebottom (Edinburgh 1820). This centred on the Caledonian tour of Bob Fudge and had a complicated plot recounted over 19 letters and involving seven characters. The contemporary The Fudge Family in Washington, supposed to have been "edited by Harry Nimrod" (Baltimore 1820), introduced a Fudge family relative from Virginia on a trip to the American capital. This included both political satire and comedy, as represented by the contrasting prudish and permissive social attitudes of two female visitors. Two years later came Fudge in Ireland (London 1822), a hybrid work that has been ascribed to William Russell Macdonald (1787 1854) and describing itself as "a collection of letters, poems and legends, concerning the castle, the courts, the college, the corporation and the country at large". Longman had originally proposed the writing of a sequel, The Fudge Family in London, but before Moore got round to it the subject was taken up in part by another imitator. In two sections of this, The Fudge Family in England (London 1823), another new character is introduced in the shape of a French Fudge who describes his stay in the English capital to his English relative in Paris. While Moore was living in financial exile abroad at this period, he had begun writing instead The Fudge Family in Italy but had to abandon the project. It was not until 1835 that he finally wrote his own variation on the theme, The Fudges in England, set in a spa town reminiscent of the scene of Anstey's New Bath Guide.