Кіріспе

Маңызды сөздер тізімі

Макс Вебер 1910-шы жылдардың аяғында неміс қоғамы мен саясатына ықпал етті. Оның кейбір сөздері мен мақалалары тыңдаушыларына зор әсер етті, мысалы, 1910-шы жылдардың соңында Мюнхен университетінде оқыған "Кәсіп ретінде ғылым" және "Кәсіп ретінде саясат" сөздері. Вебер өте көп сөз сөйлейтін, дәріс оқитын және ғалым, саясаткер және неміс ұлтшылы ретінде көптеген сөздер айтқан.

Неміс Ұлттық Комитеті алдында сөйлеген сөзі (1916 жылдың тамызы)

Канцлер фон Бетман Холвег кең көлемдегі аннексияға қарсылық таныту үшін Германия Ұлттық Комитетін құрды. Оңшыл топтар үкіметті Германия үшін үлкен жеңістерді және одақтастардың толық жеңілісін талап етуге итермеледі. Олар одақтастармен ешқандай келісімге баруға ниетті болмады. Вебер осы комитеттің мүшесі болды, бірақ комитет бастапқыда әлсіз болды, өйткені соғыс мақсаттары осы комитетте талқыланбады. Вебер Нюрнбергте алғашқы сөйлеген сөзінде ережені бұзды. Ол тыңдаушыларға өзі комитет мүшесі емес екенін айтты. Ол неміс саясатының әділ болуын қалады. Соғыс бір сағатқа да созылмауы керек, өйткені көптеген адамдар окоптарда қасірет көруде. Вебер шексіз су асты кемелері соғысына қарсы екенін ашық жариялады. Соғыстан үш сабақ алуға болады. Біріншісі, ақша соғысқа себеп болған басты фактор болды. Екіншіден, өнеркәсіп және капиталистер соғыс күш-жігері үшін өте маңызды болды. Үшіншіден, мемлекет ұлттан маңызды, себебі мемлекет өзінің азаматтарының өмірі мен өліміне билік етеді. Бірақ мемлекет пен ұлт біріккенде мемлекеттің күші арта түседі. Германиямен салыстырғанда Австрия-Венгрияның соғыс күш-жігерінің нәтижесіз болуы осыған дәлел. Германия бұл соғысты Орталық Еуропадағы маңызды держава болу үшін бастады. Германия Орталық Еуропадағы кіші ұлттарға құрметпен қарауға және саяси бағындыруды болдырмауға жауапкер болуы керек. Ол кіші ұлттардың саяси тәуелсіздігін сақтап қалуын, бірақ неміс экономикасының басым болуын қалады. Осылайша Германия соғыста жеңіске жеткен жағдайда ұзақ мерзімді нәтижеге қол жеткізе алады.

Мюнхенде сөйлеген сөзі (1917 жылдың қарашасы)

Австрия-Мажарстанның құлдырауы туралы естігеннен кейін Вебер Мюнхендегі жаппай митингте бейбітшілікті жақтады. «Мен ғалым ретінде емес, саясаткер ретінде сөйлеймін. Университет профессоры ретінде саясатта ерекше билігім жоқ, әмірші немесе қарапайым жұмысшы сияқты маңызды нәрселерді көре алмайтын сияқтымын. «Alldeutschen» қауіп-қатері – олардың үкіметке ең күшті ықпалы. Алльдейтшендер бұл соғыстың көп бұрын болатынын алдын ала білгендеріне мақтанады. Олар ғана емес, бірақ соғыстың бастамашыларының бірі болды. Олар саясатты үлкен сөздермен жүргізу керек деп есептеді. Неміс саясатының шағын күш-жігерлері көп шумен іске асырылды, ал біздің жауларымыз шусыз әлдеқайда көп нәрсеге қол жеткізді. Мысалы, Бур соғысы кезінде Алльдейтшендердің саясаты Англиямен келісімге келуімізге кедергі келтірді. Англияға қарсы жеккөрушілік негізінен ағылшын конституциясына бағытталған. «Құдайға шүкір, Англиямен одақ құрмаңыз, ол бізге тек парламентаризмді ғана әкеледі». Осылайша, ішкі саяси мотивтер сыртқы саясаттың немесе кез келген басқа саясаттың негізіне айналды. Осы ағылшын конституциясынан қорқумен бірге, патшалық Ресейге құнсыз құмарлық та болды, ол бізге орыс либералдарының жеккөруін және автократ билеушінің сынып-қарсылығын әкелді. Бұл сыртқы саясаттың ішкі саяси мотивтерге негізделгені, Алльдейтшендердің су асты агитациясымен дәлелденді. Бұл сайлау реформасы жарияланғанда басталды. Бұл сәйкес келушілік пе? Екі сұрақтан да Бетманның жауларының бір есімді екенін көреміз. Су асты соғысы саяси және дипломатиялық мүмкіндікке айналған сәттен бастап болжамдар орындала бастады. Әскери басшылар бұл агитацияға қосылмады, бірақ оны қабылдады. Олар болжамдардың соңы адамгершілікке бейбіт келісімнен гөрі күшті әсер ететінін білді. Су асты соғысымен бірге Мексика телеграммасы да келді. Бұл үлкен қатеден кейін Циммерманды кім қорғады? Әрқашан бір топ болды! Бүгінде олар парламенттің көпшілігін «аштық бейбітшілігіне» (сөзбе-сөз «аштық тыныштығы») ұмтылуда деп айыптайды. Біз ешқашан «аштық бейбітшілігін» қабылдамауымыз керек, бірақ егер шетелдік елдер біз «аштық бейбітшілігін» қабылдаймыз деп ойласа, онда бұл топ «аштық бейбітшілігі» сөзімен парламент саясатын жамандауға жауапты. Алльдейтшендер біздің одақтастарымызды ескермей, аннексия саясатын жүргізуімізді қалайды. Ресей революциясынан кейін Австрия-Мажарстанның жас императоры Карл өзінің айтары жоқ екенін шағымданады. Император Карл Германияға соғыс жариялаған Италия мен Румыниядан өзгеше пікірде, бірақ Австрия мен Алльдейтшен Германиясы арасындағы одақ өте әлсіз болар еді. Біздің одақтастарымызды ескеру 19 шілдеде парламенттің шешім қабылдауының маңызды себептерінің бірі болды, бүгін оны оңай айтуға болады. Келісімді жақтамайтындар парламенттік көпшіліктің ниетін құпия ұстауға мәжбүр болғанын біледі, сондықтан олардың агитациясы одан да айыпты. Алльдейтшендер, олар өздерін бүгінде Отан партиясы деп атайды – тіпті аты да қорлық, майдандағы көңіл-күйге құрметпен сілтеме жасайды. Біздің әскерлерімізге бейбітшілдер мен соғыс жақтаушылардың қажеті жоқ. Олар: «Егер саясат құдайға қарсы сөздер емес, прагматикалық болса, соғыс отанымызға қауіпсіздік келген кезде тоқтаған болар еді!» дейді. Олар бейбіт келісім туралы сұрақты ұлттық референдумда немесе майдандағы дауыс беруде қарастыруы керек! Бізді билеп-төстеген бюрократиялық жүйе енді граф Гертлингті (Германияның жаңа канцлері) тағайындады. Біз оның ішкі саясатта партия мүшесі ме, әлде мемлекет адамы ма екенін анықтауымыз керек. Бірақ біз оның тағайындалуын құттықтаймыз, өйткені ол Папаның бейбіт келісімді қолдайтындығы туралы ұсынысына жауап берді. Біз оны да құттықтаймыз, өйткені парламенттегі ең күшті партия (консерваторлар) енді жауапкершіліктен бас тарта алмайды. Біз граф Гертлингтен, оның жауапкершіліктен тыс көлеңкелік үкіметке қарсы берік тұруын күтеміз. Бисмарк әскердің саясатқа араласуына жиі наразылық білдірген. Біздің әскери басшылығымыз өте жақсы, біз әскерімізге толық сенеміз, бірақ саяси мәселелерге келгенде олай емес. Біз граф Гертлинг үкімет пен парламент арасында тығыз байланыс орнатуын күтеміз, осылайша 19 шілдедегідей байланыс бұзылуының алдын алуға болады. Үкімет пен парламент арасындағы байланыс орнаған кезде, бізге енді Михаэлис басқаратын Siebenerausschuss сияқты бақылаушы орган қажет емес. Біз граф Гертлинг демократияның қажеттілігін түсінеді деп үміттенеміз. Бұл демократия ұятты бейбітшілікке келіспейді, біздің кейінгі ұрпақтарымыз оны мақұлдамайды. Біз әлемдік саясат жүргізуге ниеттеніп отырмыз, бірақ мұны тек жетекші ұлттар ғана істей алады. Алльдейтшендердің ақымақтығы сияқты емес, тек өз әкімшілігін күшті бақылайтын ұлт. Алльдейтшен қозғалысы тек ұлттың жаңа деполитизациясына әкеледі. Еректі, піскен ұлт сияқты, біз жер бетіндегі жетекші ұлттар тобына қосылғымыз келеді.