Кіріспе

Квир теологиясы – квир теориясының философиялық тәсілінен туындаған теологиялық әдіс. Марселла Алтхаус Рид, Мишель Фуко, Гейл Рубин, Ева Кософски Седжвик және Джудит Батлер сияқты ғалымдардың еңбектеріне негізделген. Квир теологиясы адам тарихында, оның ішінде діни дәстүрлерде және еврей жазбалары мен Киелі кітап сияқты олардың қасиетті мәтіндерінде гендерлік вариациялар мен квирлік құштарлықтың әрқашан болғаны туралы қағидадан басталады. Бұрын ол гей теологиясы және лесбиян теологиясы деп екі бөлек салаға бөлінген еді. Кейіннен екі сала бірігіп, квир теологиясының жалпы әдісіне айналды.

Терминология

Квир термині квир теориясы аясында үш мағынаның біреуін қамтиды: қолданушы термин ретінде, трансгрессивті әрекет ретінде және шекараларды жою ретінде. Оның қолданылуы әлеуметтік орталарда жеке сәйкестендіру үшін және академиялық орталарда кеңірек танымал болды, бұл 1996 жылы Тынық мұхиты діндер мектебінде құрылған ЛГБТҚ және діндердегі гендерлік зерттеулер орталығы сияқты бағдарламалардың құрылуына әкелді. Квирдің осы үш мағынасына сүйене отырып, квир теологиясын былай түсінуге болады: ЛГБТКИА (лесбиянка, гей, бисексуал, трансгендер, квир, интерсекс және асексуал) тұлғаларымен, олар үшін және олардың қатысуымен жасалатын теология, ЛГБТКИА+ қауымдастығында өзін анықтайтын адамдардың айтуынша, олардың ерекше қажеттіліктеріне назар аударады. Әлеуметтік және мәдени нормалардың жыныс және сексуалдық қатынасқа қатысты өзгермейтіндігіне қарсы тұратын теология. Ол шеттетуге ұшыраған дауыстарға, тәжірибелерге және көзқарастарға тең құндылық беруге тырысады, соның арқасында квир адамдар теологиямен айналысуға мүмкіндік алады. Зиянды және тарихи тұрғысынан таңылған шекараларды, әсіресе сексуалдық және гендерлік идентитікке қатысты сынға алып, бұзатын теология. Квир теологиясы жеке тұлғалардың сексуалдық және гендерлік идентитігін қамтиды және ЛГБТҚ+ қауымдастығына христиандық пен Имаго Деиде, сондай-ақ басқа діндер мен сенімдерде өздерінің лайықты орнын қайтарып алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Дженнифер Пурвистің сөзіне сәйкес, "квир" тек әртүрлі гендерлер мен гетеросексуалдық емес сексуалдық бағдарларды ғана емес, сонымен қатар қарсылық позициясын, сұрақ қою көзқарасын және әдістер мен тәсілдер жиынтығын білдіреді. Сондықтан, квир теологиясы белгілі, реттелген және бақыланатын нәрседен тысқары ойлауды қажет етеді және бізден квир санамызды қайта қабылдауды сұрайды. Бұл терминді 1990 жылдарға дейін J. Майкл Кларк "профеминистік гей теологиясы" терминін, ал Роберт Госс "квир теологиясы" терминін қолданған кезде табуға болады.

Теологтар

Квир теологиясының бір жақтасы Марселла Алтхаус Рид болды, ол Латын Америкасының азаттық теологиясына сүйене отырып, Киелі кітапты әйелдерге, квир адамдарға және сексуалдыққа оң көзқараспен түсіндірді. Ол шеттетілген адамдарға, соның ішінде кедейлерге және квир адамдарға бағытталған теологияны ұсынды. Алтхаус Рид үшін теология денемен және өмірлік тәжірибемен байланысты болуы керек. Ол мұны былай түсіндірді:

Оның «Квир Құдай» (Routledge, 2003) еңбегіндегі бір тақырып – гей-клубтың қасиеттілігі, себебі ол күшті және жарқын діни өмір мен сексуалдық құштарлықтың қиылысын және өзара қайшы еместігін зерттейді. Киелі кітаптағы мәтіндерде өзгешелік пен құштарлықты табудың мысалы – оның еврей тілінен Еремия 2:23–25-ті оқуы, бұл оның бұрынғы «Indecent Theology» еңбегінде ұсынылған. 1967 жылы Қазіргі заманғы шіркеушілердің конференциясында оқылған «Иса, Құдайдың ашылуы» атты мақаласында Хью Уильям Монтефиоре Исаның ерте өміріне қатысты даулы түсіндірме ұсынады. Монтефиоренің пікірінше, Иса шамамен отыз жасқа дейін Мәсіх ретіндегі шақыруынан хабарсыз болған, сондықтан оның бойдақ болуын осы шақырумен түсіндіруге болмайды. Ессейлерден басқа, яһуди өмірінде бойдақ болу кең таралған емес. Монтефиоре Исаның бойдақ болуын түсіндіру үшін діни емес себептерді іздеу қажет деп санайды: әдетте ер адамдар үш себеппен үйленбейді: үйленуге қаржылары жетпейді немесе үйленуге қыздар жоқ (егер бұл факторлар Исаны тоқтатпаған болса); немесе олардың шақыруына байланысты үйленуі орынсыз (біз бұл мәселені Исаның «жасырын жылдарында» жоққа шығардық); немесе олардың табиғаты гомосексуалды, яғни әйелдер оларға ерекше қызығушылық тудырмайды. Гомосексуалдық түсіндірмеге де назар аудару керек. Монтефиоре Исаның гомосексуалды болғаны туралы түсіндірмені оның кедейлермен және қанаушылармен сәйкестендірілуімен үйлесімді деп санайды: барлық синоптикалық Евангелияларда Иса «сырттан келгендермен» және сүйілмегендермен тығыз қарым-қатынаста болып көрінеді. Оның таныстары мен серіктестерінің арасында салық жинаушылар, күнәкарлар, әйелдер және қылмыскерлер бар. Егер Иса табиғатынан гомосексуал болса (және оның бойдақ болуының нағыз себебі осы болса), онда бұл Құдайдың өзінің «элита» мен әлеуметтік нормаларды қабылдамайтын адамдармен сәйкестендірілуінің тағы бір дәлелі болар еді. Джон Дж. МакНилл – ашық гей иезуит діни қызметкері және квир теологияның белсенді жақтасы. Оның жұмысы гей, лесбиянка және бисексуалды христиандарды шын мәнінде қамтитын жаңа және дамитын христиандық құрылымды ілгерілетуге бағытталған. Ол христиандық сананың гомосексуализмге қатысты қаншалықты өзгергенін мойындаудың маңыздылығын атап өтті, бірақ әлі де көп жұмыс жасау керек деп санайды. МакНилл қабылдауды талап ету жеткіліксіз екенін, гей, лесбиянка және бисексуалды христиандардың рухани және моральдық жағынан байыуына мүмкіндік беретін қауымды құруға ұмтылу керек екенін айтады. Мұндай қауымға қосылуға және оның басшылары болуға рұхсат беру арқылы осы мақсатқа жетуге болады. Шіркеудегі гомосексуалистер ұйымдасып, шіркеу басшыларымен диалогқа түсуге тиіс. Дін басшылары да гомосексуалды азшылыққа қатысты әділ мінез-құлық көрсету арқылы үлгі болуы керек, тыңдауға, диалогқа түсуге және диалог нәтижесінде анықталған кез келген әділетсіздікті шешудің жолдарын іздеуге дайындық танытуы керек. Осындай диалог арқылы ғана христиандық сенім мен моральдың гомосексуалистерге қатысты нағыз мағынасын бұрынғы түсініспеушіліктер мен преюдистерден ажырату процесі басталуы мүмкін. МакНиллдің «Шіркеу және гомосексуал» (Beacon Press, 1976) кітабы квир теологиясын үш бөлімде қарастырады: гомосексуализм мен католик дәстүрі арасындағы қарым-қатынастың тарихы, гомосексуализмнің қайта құрылған дәстүрлі моральдық теологиядағы орнын табу және гей, лесбиянка және бисексуалды христиандардың өздерінің сенімдерінде өркендеуіне мүмкіндік беретін қазіргі заманғы христиандық қызметтегі қажетті өзгерістер. Бұл салада тағы да көзге түсетін адамдар: Дэвид Энг және Элис Й. Хом, «Азия Америкасындағы квир» атты Q & A кітабының авторлары, Дельрой Константин Симмс, «Қара қауымдастықтардағы гомосексуализм: ең үлкен табу» кітабының авторы, Майкл Хамес Гарсия және Эрнесто Хавьер Мартинес, «Гей Латино зерттеулері: сыншы оқырман» кітабының авторлары және Біріккен шіркеудің пасторы Иветта Фландер.