Хорватия мен Далмацияның тұңғыш патшасы – Петр Крешимир IV

Кіріспе

Далмация мен Хорватияның бірінші патшасы. Ұлы Петр Крешимир IV 1059 жылдан 1074 немесе 1075 жылы қайтыс болғанға дейін Далмация мен Хорватияны биледі. Ол Трпимирович әулетінің Крешмирович тармағының соңғы көрнекті билеушісі болды. Петр Крешимир IV тұсында Хорватия мемлекеті аумақтық жағынан ең жоғалғы деңгейге жетті, осының арқасында ол Хорватия тарихында бірегей "Ұлы" лақап атын алды. Ол Нин және Биоград на Мору қалаларында тақ орнатып, билік жүргізді; алайда, Шибеник қаласында оның ескерткіші орнатылған және ол көбінесе "Крешимир қаласы" (хорват тілінде "Krešimirov grad") деп аталады, себебі оған қаланың негізін қалаушы ретінде сенім артылады.

Алғашқы жылдар

Петр Крешимир король Стефан I (Стьепан I) мен оның әйелі Хицеланың, Венеция дожы Пьетро II Орсеолоның қызының екі баласының бірі болып дүниеге келді. Крешимир 1058 жылы әкесі Стефан I қайтыс болғаннан кейін оның орнын басып, келесі жылы таққа отырды. Оның таққа отырғызылуы қайда болғаны белгісіз, бірақ кейбір тарихшылар Биоградты мүмкін деп санайды. Ол әкесінің саясатын бастаудан бастап жалғастырды және 1059 жылы, содан кейін 1060 жылы папа Николай II хорват шіркеуін римдік рәсімге сәйкес одан әрі реформалауды сұрады. Бұл 1054 жылғы Ұлы жарықтан кейін, Балқандағы папаның одақтасы қажет болған кезде, папалық үшін ерекше маңызды болды. 1060 жылы папаның легаты Майнардий 1061 жылы Сплиттегі шіркеу соборында болғанда, Крешимир мен жоғары дворяндар папаға және Рим шіркеуіне қолдау көрсетті. Шіркеу шешімдері хорват глаголиттік дін қызметкерлеріне және ұзын сақал мен шаш, некелерге қарсы болды, сондай-ақ әлемдік үкімет шіркеу істеріне араласпауы керек еді, осылайша оларды Византиялық шығыс мәдениетінен алшақтату мақсатында болды. Сонымен қатар, шіркеу қызметі, көбінесе, жергілікті славян (глаголиттік) тілінде жүргізілсе, папа латын тілінде жүргізуді талап етті. Бұл 1063 жылы Крк епископы Седеда және Вук (Ульфус) есімді дін қызметкерінің көтерілісіне себеп болды. Олар 1063 жылы бойдақ болу және Рим рәсіміне қарсы наразылық білдірді, бірақ 1064 жылы синодта еретик деп жарияланды және Крешимир қолдаған шешім бойынша айырылды. Крешимир барлық қарсылықты қатаң түрде басып тастады және далматин халқының өз мемлекетіне толық интеграциялануын көздеп, батыс римшілдігіне берік ұстанымын сақтады. Өз кезегінде ол оларды өсіп келе жатқан феодалдық таптың күшімен теңгеруге пайдалана алды. Крешимирдің билігінің соңына қарай феодализм хорват қоғамына толық еніп, Далмация хорват мемлекетімен берік байланысты болды, ал соңғы Византия протоспафарий және Далмация катепаны Лео 1067 және 1069 жылдары есімдері аталады. Қалалардан түскен табыс Крешимирдің билігін одан әрі нығайтты, содан кейін ол Биоград, Нин, Шибеник, Карин және Скрадин сияқты қалалардың дамуына көмектесті. Ол сонымен қатар бірнеше монастырлар салдырды, мысалы, Биоградтағы Иоанн Евангелист (1060) және Сент-Томас (шамамен 1066) бенедиктин монастырлары, және шіркеуге көп жерлер сыйлады. 1066 жылы ол Задардағы жаңа Киелі Мария монастырына жарғы берді, ондағы негізін қалаушы және алғашқы монах оның туысы, аббатиса Чика болды. Бұл Задар қаласындағы ең көне хорват ескерткіші болып қала береді және реформа қозғалысының алдыңғы қатарында болды. Сол жылы ол өзінің жүйесі Степан Трпимировичке Хорватия герцогы лауазымын берді, ол оны өзінің қосалқы билеушісі және мұрагері ретінде тағайындады. 1067 жылы патшалықтың солтүстік бөлігін Карниола маркграфы Ульрик I басып алды, ол Кварнердің бір бөлігін және Истрияның шығыс жағалауын, "Далмация маршын" басып алды. Патша сол кезде Далмациядағы діни мәселелермен және реформалармен айналысқандықтан, бұл аймақтар ақырында оның тыйым салуымен босатылды.

Peter Krešimir was born as one of two children to king Stephen I (Stjepan I) and his wife Hicela, daughter of the Venetian Doge Pietro II Orseolo. Krešimir succeeded his father Stephen I upon his death in 1058 and was crowned the next year. It is not known where his coronation took place, but some historians suggest Biograd as a possibility. From the outset, he continued the policies of his father, and was immediately requested in letter by Pope Nicholas II first in 1059 and then in 1060 to further reform the Croatian church in accordance with the Roman rite. This was especially significant to the papacy in the aftermath of the Great Schism of 1054, when a papal ally in the Balkans was a necessity. Upon a visit of the papal legate Mainardius in 1060, at Church sabor in Split in 1061, Krešimir and the upper nobility lent their support to the pope and the church of Rome. Church conclusions were made also against the Croatian Glagolitic priesthood and other having long beards and hair style, marriages, and that the secular government does not interfere in the affairs of the church, in aim to distance them from Byzantine orientalism. More so, the ecclesiastical service was likely practiced in the native Slavonic (Glagolitic), whereas the pope demanded practice in Latin. This caused a rebellion of the clergy led by a bishop of Krk Cededa and a certain priest named Vuk (Ulfus), They protested against celibacy and the Roman Rite in 1063, but they were proclaimed heretical at a synod of 1064 and excommunicated, a decision which Krešimir supported. Krešimir harshly quelled all opposition and sustained a firm alignment towards western Romanism, with the intent of more fully integrating the Dalmatian populace into his realm. In turn, he could then use them to balance the power caused by the growing feudal class. By the end of Krešimir's reign, feudalism had made permanent inroads into Croatian society and Dalmatia had been permanently associated with the Croatian state, and the last Byzantine protospatharios and katepano of Dalmatia, named Leo, is mentioned in 1067 and 1069. The income from the cities further strengthened Krešimir's power, and he subsequently fostered the development of more cities, such as Biograd, Nin, Šibenik, Karin, and Skradin. He also had several monasteries constructed, like the Benedictine monasteries of St John the Evangelist (1060) and St Thomas (c. 1066) in Biograd, and donated much land to the Church. In 1066, he granted a charter to the new monastery of St. Mary in Zadar, where the founder and first nun was his cousin, the Abbess Čika. This remains the oldest Croatian monument in the city of Zadar, and became a spearhead for the reform movement. During the same year, he gave his nephew Stephen Trpimirović the office of Duke of Croatia, which designated him as his co ruler and successor. In 1067, the northern part of the kingdom was invaded by Ulric I, Margrave of Carniola, who occupied a part of Kvarner and the eastern coast of Istria, the "March of Dalmatia". As the king was at that time preoccupied with the liturgical issues and reforms in Dalmatia, these parts were eventually liberated by his ban Demetrius Zvonimir.

Аумақтық саясат

Бұл тұста билік басындағы жоғары лауазымды бан шенінің тармақталуы басталды, себебі бірнеше бан алғаш рет 1067 жылы тіркелді. Осы кезеңде Хорватия банынан өзге, Славония баны да болғандығы мәлім, және бұл кезде Крешмирдің ізбасары Деметрий Звонимир оны басқарған болуы мүмкін. 1066 жылы оның билігі тұсында Шбеник қаласы алғаш рет айтылды, ол бір кезде оның ордасы болды және осы себепті қазіргі уақытта "Крешмир қаласы" деп аталады. 1069 жылы ол Нинге жақын орналасқан Маун аралын, құрлықта да, теңізде де "құдіретті Құдайдың рақымымен патшалықтың кеңейтілуі" (quia Deus omnipotens terra marique nostrum prolungavit regnum) үшін алғыс айтып, Задардағы Әйет Киршеван монастырына сыйлады. Дегенмен, сақталған құжатында Крешмир бұл "Далмация теңізінде жатқан біздің өз аралымыз" (nostram propriam insulam in nostro Dalmatico mari sitam, que vocatur Mauni) екенін көрсетті. Шамамен 1070 жылы Крешмирдің бұрын ағасы Гойславты өлтіргені туралы әңгіме тарады (кейбір тарихшылар оны 1069 жылға дейін қызмет еткен Хорватия баны Гойчомен теңестіреді). Соңында, бұл хабар шетелге жеткенде, Папа Александр II өзінің легаты Майнардийді Гойславтың өлімі туралы білу үшін жіберді. Монарх пен 12 хорват жұпаны оның бауырын өлтірмегендігіне ант бергеннен кейін ғана Папа Крешмирге патшалық билігін қайтарды. Невен Будак пікірінше, бұл оқиғалар Крешмирдің билігінің басында болды, себебі ол сол кезде тек князь деп аталды және бұл 1060 жылы Майнардийдің шіркеу соборын шақыруынан бұрын болды. Крешмир өз кезегінде Дмитрий Звонимирді Хорватияның жаңа баны етіп тағайындады, содан кейін оны Хорватия герцогы атағымен өзінің бас кеңесшісі етіп көтерді. Алайда, 1074 жылы Далмациялық жағалау қалалары мен Византияның шақыруымен нормандықтар Италияның оңтүстігінен Хорватияның Далмациялық иеліктеріне басып кірді, 19 наурыздан бастап Сплит, Трогир, Биоград-на-Мору және Задар қалаларын шамамен бір жыл бойы басқарды. Басқыншылық кезінде Византия қызметінде болған нормандық граф Амико Джовиньяццо, Византиялықтардың ықпалымен Крешмирге шабуыл жасады, себебі ол императордың билігінен бас тартқан. Бірнеше ғасырдан кейін Осман түріктері шіркеуді қиратты, оны сақтаған монахтарды қуды және қабірлерді жойды.

It was during his rule that, for the first time, the high ranking office of ban started to branch, as multiple bans were first mentioned in 1067. It is known that, apart from the ban of Croatia, the banate of Slavonia existed during this period, which was at this time likely held by Krešimir's successor Demetrius Zvonimir. The city of Šibenik is for the first time mentioned during his rule in 1066, which was his seat for some time and is for these reasons referred to as "Krešimir's city" in modern times. In 1069, he gave the island of Maun, near Nin, to the monastery of St. Krševan in Zadar, in thanks for the "expansion of the kingdom on land and on sea, by the grace of the omnipotent God" (quia Deus omnipotens terra marique nostrum prolungavit regnum). In his surviving document, Krešimir nevertheless did not fail to point out that it was "our own island that lies on our Dalmatian sea" (nostram propriam insulam in nostro Dalmatico mari sitam, que vocatur Mauni). Around 1070, Krešimir was rumored to have previously murdered his brother Gojslav (some historians identify with Gojčo, Ban of Croatia who served until 1069). Eventually, when the rumors reached abroad, Pope Alexander II sent one of his legates, Mainardius, to inquire about the death of Gojslav. Only after the monarch and 12 Croatian župans had taken an oath that he did not kill his brother, the Pope symbolically restored the royal power to Krešimir. According to Neven Budak, these events happened at the very beginning of Krešimir's reign because was titled only as princeps and it happened before Mainardius calling of Church sabor in 1060. Krešimir in turn made Dmitar Zvonimir the new Ban of Croatia, and subsequently elevated him as his principal adviser with the title Duke of Croatia. However in 1074, at the invitation of the Dalmatian coastal cities and Byzantium, the Normans invaded the Dalmatian possessions of Croatia from southern Italy, ruling since 19 March the towns of Split, Trogir, Biograd na Moru and Zadar for almost a year. During the invasion, the Norman count Amico of Giovinazzo, who was in Byzantine service and Byzantines instigated the attack on Krešimir because he abandoned emperor's sovereignty, Several centuries later the Ottoman Turks destroyed the church, banished the monks who had preserved it, and destroyed the graves.

Мұра

Кейбір тарихшылар Крешимирді Хорватияның ең ұлы билеушілерінің бірі деп санайды. Архиекон Томас XIII ғасырдағы "Хистория Салонатана" еңбегінде оны Далмация жағалау қалаларын Хорватия мемлекетімен біріктіргені және Хорватияның аумақтық жайлылығының ең жоғарғы шегіне жеткені үшін "Ұлы" деп атады. Хорватия теңіз күштерінің RTOP 11 кемесі Крешимирдің құрметіне аталған. Шебеник қаласында оның ескертігі орнатылған, ал жақын жердегі бірнеше мектеп Крешимирдің есімімен аталады.