Кіріспе

Солтүстік Еуропаның сәулет стилі Кірпіш готика (Backsteingotik, Gotyk ceglany, Baksteengotiek) - бұл Солтүстік-Шығыс және Орталық Еуропада, әсіресе Балтық теңізінің айналасындағы және айналасындағы аймақтарда кең тараған готика сәулетінің ерекше стилі, онда тірі тас ресурстары жоқ (бірақ мұздық тас жыныстар кейде болады). Ғимараттар негізінен кірпішпен салынған. Кірпіш готика деп жіктелетін ғимараттар (географиялық орналасуына байланысты сәулеттік стильдің қатаң анықтамасын қолдана отырып) Бельгияда (және Францияның солтүстігінде), Нидерландыда, Германияда, Польшада, Литвада, Латвияда, Эстонияда, Калининградта (бұрынғы Шығыс Пруссия), Данияда, Швецияда және Финляндияда кездеседі. Қызыл кірпіштің қолданылуы Солтүстік-Батыс және Орталық Еуропаға 12 ғасырда жеткендіктен, мұндай ғимараттардың ең көнесі кірпіш роман стилі деп саналады. 16 ғасырда кірпіш готиканы кірпіш ренессанс сәулеті алмастырды. Кірпіш готикаға готиканың басқа стильдерінде кеңінен таралған бейнелі сәулеттік мүсіннің жоқтығы тән. Балтық теңізінің аймағына тән нәрсе - қабырғаларды шығармашылықпен бөлу және құрылымдау, орнатылған әшекейлер мен қызыл кірпіштердің, жылтыр кірпіштер мен ақ әктасты гипстің арасындағы түстер қарама-қарсылығы. Алайда, бұл сипаттамалар барлық жерде де, тек қана бір ғана жерде де кездеспейді. Кірпіш готикамен басым ескі қала орталықтарының көбі, сондай-ақ кейбір жеке құрылымдар ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орындары ретінде тізімделген. Бұл кірпіш архитектураның нақты ауқымы мен нақты әртүрлілігі әлі де 19-шы ғасырдың аяғы мен 20-шы ғасырдың басында, әсіресе 1-ші дүниежүзілік соғыстың соңындағы жылдарда, бұл стиль саяси құрал ретінде қолданылған кезде жарияланған көзқарастардан толықтай ажыратылуы керек. Шынында да, ортағасырлық готиканың кірпіш архитектурасының төрттен бірі Нидерландыда, Фландрияда және француз Фландриясында тұр. Кейбір ғимараттар кірпіш пен таспен салыстырылған. Балтық теңізі аймағындағы ең маңызды кірпіш готика шіркеуінің Любектегі Киелі Мария шіркеуінің мұнаралары гранитті шыршадан жасалған бұрыштарға ие. Солтүстік Германия мен Польшадағы көптеген ауыл шіркеулері қабырғаларының негізгі құрауышы тас тас болғанмен, кірпіш готикалық дизайнына ие.

Кірпіш готика сәулеті

Басқа стильдерден айырмашылығы, кірпіш готиканың анықтамасы материалға (кірпіш) және географиялық аймаққа (Балтық теңізі айналасындағы елдер) негізделген. Сонымен қатар, оңтүстікке, шығысқа және батысқа қарай осы сәулет стиліне тән кірпіш ғимараттары бар шалғай аймақтар бар - бұл Бавария, Батыс Украина және Беларусь, Шығыс Англия және Норвегияның оңтүстік шеті.

Тарихи жағдайлар

Ортағасырлық Германияның шығысқа қарай кеңеюі барысында Эльбаның шығысындағы славян аймақтарына 12-13 ғасырларда Германияның халық саны өте көп Солтүстік-Батысынан келген саудагерлер мен отаршылар қоныстанды. 1158 жылы Генрих Арыстан Любекке негізін қалады, 1160 жылы ол славян князін Шверинді жаулап алды. Бұл ішінара күшті отарлау славяндарды христиандыққа айналдырумен және Ратцебург, Шверин, Каммин, Бранденбург және басқа жерлерде епархиялардың құрылуымен бірге өтті. Жаңа құрылған қалалар көп ұзамай Ганза лигасына қосылды және оның орталығы Любекте орналасқан "Вендик шеңберін" және оның негізгі орталығы Таллинде (Ревал) орналасқан "Готланд Ливланд шеңберін" құрды. Ханзаның бай сауда қалалары әсіресе діни және зайырлы архитектурамен сипатталды, мысалы, кеңес немесе приход шіркеулері, қала залдары, Bürgerhäuser, яғни бай саудагерлердің жеке тұрғын үйлері немесе қала қақпалары. Ауылдық жерлерде монахтар ордендерінің монастырь архитектурасы кірпіш архитектурасының дамуына үлкен әсер етті, әсіресе цистерциандар мен премонстратанттар арқылы. Пруссия мен Эстония арасында Тевтон рыцарлары көптеген орденсбургтер (қасабалар) тұрғызу арқылы өздерінің билігін нығайтады, олардың көпшілігі кірпіштен салынған. Балтық теңізінің оңтүстік жағалауындағы аймақтарда кірпішпен жұмыс жасау өнерінің пайда болуымен бір мезгілде болды. Бірақ Данияда, әсіресе Ютландияда, Фризия аймақтарында, қазіргі Нидерландыда және Төменгі Рейн аймағында, ортағасырлық алғашқы кірпіш осында өртелгенге дейін көптеген жоғары сапалы ортағасырлық тас ғимараттар салынған. Дегенмен, бұл аймақтар ақырында готика кірпіш сәулетінің Балтық теңізінің оңтүстік жағалауындағы аймақтардағыдай тығыздығын дамытты. Польшаның орталық және оңтүстік аймақтарында да маңызды тастан салынған ғимараттар, әсіресе әйгілі дөңгелек шіркеулер болған. Кейіннен бұл ғимараттардың көбі кеңейтілді немесе готика стиліне сай кірпішпен ауыстырылды. Әсіресе Фландрия, Нидерланды, Рейннің төменгі аймағы, Кіші Польша және Жоғарғы Силезияда кірпіш готика ғимараттарында көбінесе, бірақ әрдайым емес, тас шлактарының кейбір элементтері болады. Нидерландыда көбінесе туф, Данияда - көне квадрат гранит және жаңа әктас тас. Екінші жағынан, көптеген аймақтарда кірпіш готикаға тән деп саналған, тас тас кірпіштен арзан болды, сондықтан көптеген ғимараттар тас тастан тұрғызылды және тек кірпішпен безендірілді, готика архитектурасының барлық кезеңінде.

Даму

Кірпішпен салынған ғимараттар 12 ғасырда, әлі де роман сәулет кезеңінде кең таралған. Ағаш архитектурасы ұзақ уақыт бойы Солтүстік Германияда басым болды, бірақ монументальді құрылыстарды салуға жарамсыз болды. Кірпіш готиканың бүкіл аймағында жартылай ағаштан жасалған сәулет әдеттегідей кішігірім ғимараттар үшін, әсіресе ауылдық жерлерде, қазіргі заманға дейін сақталған. Кирпішпен салу және безендіру техникасы Ломбардиядан әкелінді. Сондай-ақ, Ломбард архитектурасының кейбір сәндік түрлері қабылданды. Велфтер билік еткен аймақтарда табиғи тасты алмастыру үшін кірпіш қолдану Ольденбург (Гольштейн), Сегеберг, Ратцебург және Любек қалаларындағы соборлар мен приход шіркеулерімен басталды. Генрих Арыстан 1173 жылы собордың іргетасын қалады. Бранденбургте табиғи тас жетіспеушілігі және Балтық теңізінің қашықтығы (ол өзендер сияқты ауыр жүктерді тасымалдау үшін пайдаланылуы мүмкін) балама материалдарға деген қажеттілікті күшейтті. Бұл жердегі кірпіш сәулет 1165 жылы Альберт аюдың қол астында салынған Бранденбург соборынан басталған. 1149 жылы құрылыс басталған Иерихов монастыры (ол кезде Магдебург архиепископтығының бөлігі) Бранденбургтегі кірпіш готикаға маңызды әсер етті.

Сипаттамалары

Романдық кірпіш архитектурасы қазіргі заманғы тас архитектурамен тығыз байланысты болды және көбінесе соңғысының стилі мен репертуарын жаңа материалға аударды. Жаңа материалға сәйкес келетін сәндік әдістер Солтүстік Италиядан әкелінді, онда олар Ломбард стилі аясында дамыған. Бұл әдістердің бірі - әсем әшекейлер жасау үшін құйылған кірпіш қолдану. Кірпіш готикасы өз аймағының романдық құрылысына (тастан және кірпіштен) сүйенді, бірақ оның негізгі аймағында романдық тас ғимараттар сирек кездеседі және кейде қарапайым сипатқа ие. Кірпіш готикасының көпшілік аймақтарында тас тас тастар кірпіштен де арзан және қол жетімді болды. Кейбір аймақтарда кесу таспен де жасалған. Сондықтан, барлық кірпіш ғимараттардан басқа, таспен басталған және кірпішпен аяқталған, немесе тас жыныстардан салынған және кірпішпен безендірілген, немесе кірпішпен салынған және кесу таспен безендірілген ғимараттар бар, мысалы Кіші Польша мен Силезияда. Кірпіш готика ғимараттары көбінесе монументальді мөлшерде, бірақ сыртқы келбеті жағынан қарапайым, оңтүстікке қарай орналасқан аймақтардың нәзіктігінен айырылып қалады, бірақ бұл тек қана осылай емес. Бұл ғимараттардың ешқайсысы да қазіргі кезде орта ғасырдағыдай емес. Мысалы, олардың көпшілігі барокко стилімен өзгертілді, содан кейін 19-ғасырда реготикаланды (немесе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайта құрылды). Әсіресе XIX ғасырда кейбір ғимараттар қалпына келтіру кезінде тазартылды. Любек пен Штральзунд қалаларының әкімдіктерінде ортағасырлық терезелердің тас қаңқалары кірпіштен жасалған жаңаларына ауыстырылды. Қарапайым адамдар жергілікті өмір сүрген кезде, бұл ғимараттар үшін жауапты топтар халықаралық деңгейде жылжымалы болды: епископтар, абаттар, аристократтар және жұмысты тапсырған алыс саудагерлер және оны жүзеге асыратын өте білікті мамандар. Осы себепті Балтық теңізінің айналасындағы елдердің кірпіш готикасына Франция соборы мен Фландрия графтығының готикасы (онда да маңызды кірпіш готикасы тұрғызылды) қатты әсер етті. Қабырға құрылысының бір типтік көрінісі, көрінетін кірпіш пен ойық жерлерді сылаудың қарама-қарсылығы, Италияда дамыған, бірақ Балтық өңірінде кең тараған.

Негізгі материал ретінде кірпіш

Бұл тіршілік иелері үшін өте маңызды болған. Монастырь форматы деп аталатын үлгілер көрнекті ғимараттардағы кірпіштердің стандартына айналды. Оның кірпіш өлшемдері шамамен 28 х 15 х 9 см-ден 30 х 14 х 10 см-ге дейін, минометпен біріктірілгені шамамен 1,5 см. Қиылған тас готикадан айырмашылығы, кірпіштер мен пішінді кірпіштерді жергілікті жерлерде ложалар (Bauhütten) өндірмеді, бірақ арнайы кәсіпорындардан тыс жерде өндірілді.

Элементтер

Түнгі батыс готиканың кірпіш архитектурасының кейбір ғимараттарында трассори мен фриздер үшін пішінді кірпіштерді пайдалануды да табуға болады. Бұл элементтердің шеберлікпен қолданылуы солтүстік Италияның кейбір готикалық ғимараттарында кездеседі, бұл өте күрделі техникалар бастапқыда Ломбард роман дәуірінде дамыған. Бұл жерде кірпішпен жасалған әшекейлер тіпті негізінен ащы тастан салынған ғимараттарда да кездеседі. Кейбір итальяндық готика стиліне тән кірпіш ғимараттарда терракотадан жасалған фриздер де бар. Солтүстік Германия мен Үлкен Польшада құрылыс үшін жарамды табиғи тас жоқ болғандықтан, сауда қалалары оны теңіз арқылы әкеле алатын. Сондықтан Любектегі Киелі Мария шіркеуінде, әдетте, кірпіш готиканың басты үлгісі деп саналады, құмтастан жасалған екі порталы бар, ал оның үлкен мұнараларының шеттері Голландиядағы готика кірпіш ғимараттары үшін әдеттегідей, ашлардан салынған. және (Германия) Төменгі Рейн аймағы. Оның Briefkapelle (хатыстар шіркеуінің) өте жұқа бағаналары Борнхолмнан алынған граниттен жасалған. Висмар және Стралсундтағы Сент-Николас шіркеуінің готика кірпіш мұнараларында тас құрылымдық себептермен емес, түс контрасты үшін қолданылады. Гдансктегі Қасиетті Мария шіркеуінің барлық бес бүйірлік порталы мен кейбір қарапайым, бірақ ұзын карниздер ащы тастан жасалған.

Германия

Кірпішпен салынған ғимараттар негізінен құрылыс тас материалдары жеткілікті мөлшерде жоқ жерлерде кездеседі. Бұл Солтүстік Еуропаның төменгі аймақтарында орын алады. Осы аймақтың неміс бөлігі (Вестфалия мен Рейнландтан басқа Солтүстік Германия жазығы) Ханза лигасының ықпалындағы аймақпен көп жағдайда сәйкес келеді, сондықтан Кирпіш готикасы қалалардың осы күшті одағының символына айналды. Төменгі неміс тілімен бірге ол Солтүстік неміс мәдени аймағының негізгі айқындаушы элементін құрайды, әсіресе соңғы қала негіздері мен Эльбаның солтүстігінде және шығысында отарлау аймақтарына қатысты. Орта ғасырлар мен ерте заманауи кезеңде бұл мәдени аймақ Балтық аймағының оңтүстік бөлігіне тарады және Скандинавияға үлкен әсер етті. Германиядағы ең оңтүстік кірпіш готика құрылымы - Бергкирхе (тау шіркеуі) Тюрингиядағы Альтенбургте. Солтүстік-батыста, әсіресе Везер мен Эльба бойында, Германияның орталық тауларынан құмтасты салыстырмалы түрде оңай тасымалдауға болатын. Бұл Рейнландтың сәулет дәстүрімен Эльбаның шығысындағы стильдердің синтезіне әкелді. Мұнда негізінен қабырға аумақтарына кірпіш, ал пластикалық бөлшектерге құмтасты пайдаланылды. Кірпіштің бұл стильде эстетикалық функциясы жоқ болғандықтан, солтүстік-батыс Германияның көптеген құрылыстары кірпіш готикасының бөлігі емес. Төменгі Рейнге жақын орналасқан готик кірпіш ғимараттардың солтүстік неміс готикасына қарағанда голланд готикасымен көбірек ортақ жақтары бар.

Баварияның кірпіш готикасы

Баварияда готика стиліне тән кірпіш ғимараттар көп, кейбіреулері Мюнхен сияқты карьерлерсіз жерлерде, ал кейбіреулері табиғи тас бар жерлерде, мысалы Донауверт. Бұл ғимараттардың бірнешеуінде кірпішпен және көбінесе туфпен жасалынған әшекейлер бар. Кейбір ғимараттардың қабырғалары да кірпіштен, ал кейбір ғимараттардың қабырғаларының негізі тастан жасалған. Ғимараттардың көпшілігі бавариялық кірпіш готика стилімен ерекшеленеді. Мюнхендегі Фрауенкирхе - Альп тауларының солтүстігіндегі ең үлкен (готикалық және тоталитарлық) кірпіш шіркеу. Мысалы, Сент-Мартин және Ландшуттегі тағы екі шіркеу және Дингольфингтегі Герцогсбург (Герцогтың сарайы).

Польша

Польшадағы кірпіш готика кейде поляк готика стиліне жататын деп сипатталады. Қазіргі Польшаның шекарасындағы готика ғимараттарының басым көпшілігі кірпіштен салынған болса да, бұл термин көбінесе таспен салынған Краковтағы Вавель соборы сияқты кірпіш емес готика құрылыстарын қамтиды. Польша готикасының басты ерекшелігі - негізгі кірпіш құрылысты толықтыру үшін тас жұмыстарының шектеулі қолданылуы. Тас негізінен терезелер мен есіктердің аяқ-қосабалары, аркалы бағаналар, қабырғалы күмбездер, іргетастар мен әшекейлер үшін пайдаланылған, ал кірпіш қабырғалар мен шатырларды орнату үшін қолданылатын негізгі құрылыс материалы болып қала берді. Тасты қосымша құрылыс материалы ретінде шектеулі пайдалану Кіші Польшада кеңінен таралған және солтүстіктегі үлкен Польша, Силезия, Мазовия және Померания аймақтарында тас қазбалары мол болғандықтан мүмкін болды. Тасты пайдалану іс жүзінде жоқ еді.

Помераниядағы кірпіш готика

Балтық теңізінің жағалауының көп бөлігі 12 ғасырдан 1637 жылға дейінгі кезеңде Гриффиндердің Померания герцогтігіне тиесілі болды. Қазіргі уақытта оның аумағы Польшаның орта және шығыс бөлігінде және Германияның батыс бөлігінде орналасқан. Бұл аймақтағы ең көрнекті готикалық ескерткіштер - Каминь Поморскидегі Иоанн Крестительдің романдық готикалық соборы, Кольбацтағы цистерциан абатлығы, Полистегі Ясиеница абатлығының қираған жері, Грефсвальдтағы Эльдена абатлығының қираған жері, Уседомдағы Қасиетті Мария шіркеуі, Дарловодағы Померан герцогтарының сарайы, Лёкниц қамалының қалдықтары, Грефсвальдтағы Святой Николайдың коллегиалдық шіркеуі, Стралсундтағы Святой Николай шіркеуі, Анкламдағы Святая Мария және Святой Николай шіркеулері, Марияның жұлдызды шіркеуі, Марияның жұлдызды шіркеуі, Николайдың шіркеуі, Вуллиндегі Святой Петр шіркеуі, Волгасттағы, Шваццедегі Апостол Жақыптың соборы, Шваццегтегі Қасиетті Кользегдегі Қасиетті Мәрияның бейі, Дарловодағы Померан герцогтарының сарайы, Лёкницниццидің сарайы, Грефловодағы Лёк, Стралсундтағы Лёкцинаның шіркеуі, Стросвальдтағы Лёк шіркеуі, Стросбургтағы Святой Николайланың шіркеуі, Стросбургтағы Святой Николайланың шіркеуі, Стросбургтағы Стросбургтағы Қасиетті Марияның шіркеуі, Строс-Строс-Соллололололоминоу және Строцкийдегі Қасиетті Марияның шіркеуі, Сноуш Шоллололо и Сноу және Строцкийский шіркеуі (Солннн) және Строцкий-Оллденьо Строй-Олденьо-Олд-Олд-Олд-Олд-Олд-Олд-Олден-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де-де- Ең маңызды қорғаныс жүйелері Штецин мен Дьобие (Штецин қаласының қазіргі ауданы), Пирцице, Уседом, Грайфсвальд, Анклам және Старгард қаласында орналасқан.

Солтүстік Франция

Тіпті Францияның солтүстігіндегі Вестхук аймағында, Бельгия мен Довер бұғазының арасында орналасқан, солтүстік кірпіш готикасының үлгілері бар. Мысалы, Дюнкерктегі Бефрой мен Гдансктегі Қасиетті Мария шіркеуінің мұнарасы арасында қатты ұқсастық бар.

Оңтүстік француз готикасы

Оңтүстік француз готикасы - Францияның оңтүстігінде дамыған готика сәулетінің ерекше стилі. Ол 13-ші ғасырдың басында католик шіркеуінің катарлар үстінен жеңіске жетуінен кейін пайда болды, өйткені шіркеу аймақта өз билігін қалпына келтіруге тырысты. Нәтижесінде шіркеу ғимараттарында әдетте әскери сәулет өнерінен алынған белгілер болады. Оңтүстік француз готикасының құрылыс материалы әдетте тас емес, кірпіш болып табылады. Уақыт өте келе бұл стиль дінсіз ғимараттарға, сондай-ақ шіркеулерге әсер етіп, катаризм өркендеген аймақтан тыс жерлерге тарады.

Готика жаңғыру 19-ғасыр нео-готика

19 ғасырда готиканың қайта өркендеуі - неоготика стилі кірпіш готиканың қайта өркендеуіне әкелді. XIX ғасырдағы кірпіш готика "қайта өрлеу" шіркеулерін Солтүстік Германия, Скандинавия, Польша, Литва, Финляндия, Нидерланды, Ресей, Ұлыбритания және АҚШ-та табуға болады. Бұл стильдегі маңызды шіркеулерге Август Пугиннің Бермингемдегі Сент-Чад соборы (1841), Финляндиядағы Миккелидегі 1897 жылғы Миккели соборы және Польшадағы Краковтағы Сент-Жозеф шіркеуі кіреді.

Ескертпелер мен сілтемелер

Ханс Йозеф Беккер: Солтүстік Германияның ортағасырлық арткы сәулет өнері. Дармштадт 1988 жыл. Готфрид Кисов: Бактагингтікке жол. "Енгеру" Monumente Publikationen der Deutschen Stiftung Denkmalschutz, Бонн 2003, Анжела Пфотенгауэр, Флориан Монхайм, Карола Натан: Бакстинготик. Монументтік басылым. Monumente Publikation der Deutschen Stiftung Denkmalschutz, Bonn 2000, Fritz Gottlob: Formenlehre der Norddeutschen Backsteingotik: Ein Beitrag zur Neogotik um 1900. "Солтүстік Германияның қақпалары" атты кітаптың тұсаукесерлері. 1907 жыл. 2-ші басылымның қайта басылуы, Verlag Ludwig, 1999, Герлинде Тальхайм (ред.) және т. б. : Gebrannte Größe Wege zur Backsteingotik. (Қозғалыс жүрісі) 5 томдық. Monumente Publikation der Deutschen Stiftung Denkmalschutz, Bonn, Gesamtausgabe aller 5 Bände unter B. Busjan, G. Kiesow: Wismar: Bauten der Macht Eine Kirchenbaustelle im Mittelalter. Monumente Publikationen der Deutschen Stiftung Denkmalschutz, 2002 жыл, (Т. 2 сериясы көрме каталогтары Wege zur Backsteingotik,