Кіріспе

AIM 95 Agile - АҚШ-тың әуеден ауаға қарсы зымыраны. Ол АҚШ әскери-теңіз флоты F 14 Tomcat-ты жабдықтау үшін әзірлеген, AIM 9 Sidewinder-ді алмастырған. Сол уақытта АҚШ Әуе күштері F 15 Eagle-ті жабдықтау үшін AIM 82 ұшағын жасап, кейіннен Agile бағдарламасына қосылу туралы шешім қабылдады. Ақырында, Sidewinder-дің жаңа нұсқалары өнімділік айырмашылығын өте көп жояды, сондықтан Agile бағдарламасы тоқтатылды.

Өмірбаян

Бастапқы инфрақызыл бағыттаушы зымырандарда екі кемшілік болды, олар оларды жауынгерлік жағдайларда қолдануға қиындық туғызды. Біріншісі - іздеуші өте сезімтал болғандықтан, нысананы сенімді түрде іздеу үшін үлкен, ыстық көздер қажет болды. Бұл дегеніміз, жау ұшағының қозғалтқышы ракетаға көзге түсіп, атыс кезінде көрінетін болуы керек. Екіншісі - іздеушінің шектеулі көрініс өрісі (FOV), яғни ол нысананы тек ракетаның алдында болған жағдайда ғана көре алады. Бұл шектеулер Вьетнам соғысы кезінде айқын көрінді, AIM 4 Falcon және AIM 9 Sidewinder сияқты ракеталардың табыстылығы 9 және 14% болды. Бұл жағдайдың көп бөлігі ұшқыштардың радар немесе жер бетінен бақыланатын тұтқындау арқылы жау ұшағын өздерінің алдында бір жерге орналастыратын, бірақ міндетті түрде бірдей бағытта ұшпайтын жау ұшағын қолдануға үйретілгеніне байланысты болды. Мұндай жағдайларда іздеуші нысананың қозғалтқышын көріп, тұйықталуды көрсететін ырылдаған сигнал жібере алады, бірақ атылған кезде ізденуден қалады, өйткені нысана ракетаның монтаждау рельсінен ұшып бара жатқан уақытта FOV-дан шығады. Осы нашар нәтижелерге тап болған АҚШ әскери-теңіз флоты, содан кейін АҚШ әуе күштері жаңа оқу бағдарламаларын енгізді, олар оқ ату алдындағы маневрлерге көбірек көңіл бөледі, сондықтан ұшақ ұшыру мақсатынан кейін және бір бағыт бойынша ұшатын болады. Бұл ракета ұшырылғаннан кейін де нысананың көріну мүмкіндігін арттырады. Өкінішке орай, мұндай маневрлер уақытты талап ететін және мүмкіндігінше қиын болатын, ал ұрыста нысана "жапырақ ату" кезінде жауынгердің алдында өтетін көптеген жағдайлар болды. Осы жағдайларға байланысты автопушкалар жетіспейтін ұшақтарға шашылып қосылды.

Жеңіл

1960 жылдардың соңында Әскери-теңіз флоты Grumman F 14 Tomcat истребительін әзірлеуді бастады, ол F 4 Phantoms-ке қарағанда өнімділігін күрт арттырды. Tomcat-тың шығу тегі Флоттық әуе қорғанысы (FAD) тұжырымдамасында басталады, ол өте алыс қашықтыққа зымыран мен радарларды тасымалдайтын ұшақтарға негізделген, оларға қарсыластың ұшақтарына шабуыл жасауға мүмкіндік береді. FAD әзірленіп жатқан кезде Вьетнамдағы тәжірибе барлық алыс қашықтыққа қарсы күрестің идеясы тактикалық шектеулерді ескере отырып, мүмкін емес екенін анық көрсетті. FAD-тің күрделі дизайнына қарағанда маневрлеуді жақсарту қажеттілігі анық болды, бұл өз кезегінде Tomcat-ті шығарған VFX ұсынысына айналды. Ұшақ нысанаға жақын қалуға мәжбүр болған кезде оны жақсырақ жабдықтауға арналған қысқа қашықтықтағы зымыранның қажеттілігі де анық болды. Қазіргі қысқа қашықтықтағы "Сайдвиндер" зымыранының нашар нәтижелерін ескере отырып, "China Lake Naval Weapons Center" оны алмастыру үшін күрт жетілдірілген зымыранын әзірлеуді бастады. Зерттеулер екі негізгі себепті ақаулықтарды көрсетті: бірі ракета нысананы табысты қадағалай алмаған кезде ату, екіншісі ракетаның отын біткен кезде нысананы ұзақ қашықтықта қуып жетуге тырысу. Жаңа дизайн осы екі проблеманы да шешмек; жаңа іздеуші кез-келген бұрыштан, соның ішінде ұшақтың алдыңғы жағынан тұйықталуға мүмкіндік береді, айтарлықтай жақсарған маневрлеу қабілеті оған жылдам өту жылдамдығында да нысаналарға шабуыл жасауға мүмкіндік береді, ал үлкен және қуатты қозғалтқыш оған барлық жағдайларда бірдей немесе одан да үлкен қашықтықты береді. Нәтижесінде Agile дизайны отты және ұмытылатын операция үшін инфрақызыл іздеушімен жабдықталды. Қараушыны қақпақпен бекітілген көзбен (HMS) нысанаға алуға болатын жоғары қақпақпен бекітуге болады, бұл оны тікелей алдыда емес нысаналарға оқ атуға мүмкіндік береді, бұл атыс позициясына жетуді әлдеқайда жеңілдетеді. Қатты қозғалтқыш зымыран кернеу векторларын басқару үшін пайдаланды, бұл оған Sidewinder-ге қарағанда жоғары бұрылу қабілетін берді. Әскери-теңіз флоты VFX-ті дамытып жатқан кезде, Әуе күштері F X тұжырымдамасын дамытып жатты, ол VFX-ке ұқсас талаптар жиынтығымен пайда болды. Осы жобаның бір бөлігі ретінде олар жақсырақ зымыран қажет деген тұжырымға келді, және осы талапқа сай AIM 82 жобасын жасады. Екі зымыранның рөлі бір-біріне ұқсас болғандықтан, AIM 82 зымыранын Agile пайдасына тастау туралы шешім қабылданды.

АЙМВАЛ

AIM 95A ұшу сынақтары жүргізілген, соның ішінде China Lake-те сынақ атылуы және ACEVAL/AIMVAL бірлескен сынақ және бағалауда, F 14 және F 15 ұшақтарымен 1975 жылы Nellis AFB-де жүргізілген. Шығындардың артуы нәтижесінде жоба 1975 жылы тоқтатылды. Оның орнына, Сидвиндердің жақсартылған нұсқасы Әуе және Әскери-теңіз күштері үшін жасалды. Бұл уақытша шешім болып саналса да, AIM 9 қазіргі уақытта да қызмет етуде. AIM 95 бағдарламасы жүзеге асырылған кезде Корольдік әуе күштері жаңа жоғары маневрлік зымыранның қажеттілігі туралы ұқсас қорытындыға келді. Алайда, олардың зерттеулері дұрыс шешімді әлдеқайда кіші, қысқа қашықтықтағы қаруды ұсынды, "бұрынғыдан да бұрыштап атылатын" қару. Бұл Taildog тұжырымдамасына әкелді, ол SRAAM болды, ол ақыр соңында Skyflash пайдасына тоқтатылды. Сонымен қатар, Кеңес Одағы алға жылжыту векторымен жоғары биіктіктен көрінетін SRM-ді әзірлеуді бастады және кейіннен 1985 жылы МиГ-29 ұшақтарында R 73/AA 11 Archer-ді іске қосты. НАТО Германияның қайта бірігуіне байланысты олардың өнімділігі туралы білді және IRIS T, AIM 9X және MICA IR бағдарламаларымен R 73 өнімділігін теңестіруге немесе асырып өтуге тырысты.