Джон Барраклоу Фелл: Тау теміржолдарының инженері және ойлап табушысы

Кіріспе

Джон Барраклоу Фелл (1815 – 18 қазан 1902) – ағылшын теміржол инженеры және Фелл таулық теміржол жүйесін ойлап тапқан адам. Фелл өмірінің басында Лондонда ата-анасымен бірге тұрды. 1835 жыл шамасында ол олармен бірге Көлдер аймағына көшті. 1840 жылы ол Батыс Йоркширдегі Киркстолл қаласында 25 жастағы Марта атты әйелге үйленді. 1840 жылдары ол бірнеше теміржол құрылысына көмектесті: Фурнесс және Уайтхейвен теміржолы. 1850 жылдары Италияда тұрып, теміржол саласында кәсіби жұмыс істеді. Фелл Италияның бірнеше алғашқы желілерін салуға көмектесті, оның ішінде Орталық Италия, Маремма және Генуя-Вольтри желілері. Италия мен Франция арасындағы Монт-Сенистің үстінен жолмен жиі өтіп, осының нәтижесінде Фелл орталық рельс жүйесін құруға шабыттанды. 1864–65 жылдары ол жүйесімен тәжірибелер жүргізді, Whaley Bridge маңындағы арнайы салынған теміржолда, Cromford және High Peak теміржолының Bunsal Incline-ының астынан өтіп, 1:13 және 1:12 еңістерде, 2.5 тізбек радиусына дейін қисықтармен жүрді. Тәжірибелер Ұлыбритания және Франция үкіметтерінің назарын аударды, ал Фелл орталық рельс жүйесін алғаш рет пайдаланған теміржол 1866–67 жылдары Монт-Сенис жотасы арқылы салынған уақытша теміржол болды, осы Монт-Сенис Феллге шабыт берген. Бұл теміржол 1868 жылдан 1871 жылға дейін, негізінен ағылшын поштасын Үндістанға тасымалдау үшін, «Барлық қызыл жолдың» бөлігі ретінде пайдаланылды. Үш жылдан кейін ол Монт-Сенис туннелі салынып біткен соң тоқтатылды, себебі туннельдің құрылысы 13,6 километрлік туннельдің құрылысын қысқартты. Практикада тиімділігі дәлелденгеннен кейін, басқа теміржолдар да Фелл жүйесін қолданды, оның ішінде Бразилиядағы Кантагало теміржолы (Estrada de Ferro Cantagalo) және Жаңа Зеландия теміржол департаменті Римутака еңістігінде, ал Реуануи және Роа еңістіктерінде тек тежеу үшін. Басқа да бірнеше теміржолдар бұл жүйені көп жылдар бойы, кейде тек тежеу үшін пайдаланды. Фелл сонымен қатар теміржолдың басқа түрлерімен де тәжірибе жасады, оның ішінде ертедегі жеңіл теміржол жүйелері, мысалы, Yarlside темір кені трамвайы; және британдық соғыс кеңсесі үшін жылдам құрылысқа арналған далалық теміржолдар, мысалы, Альдершот тар тетіктік аспалы теміржолы. Оның ұлы Г. Нобл Фелл оған кейбір зерттеулерінде көмектесті. Фелл өмірінің соңында өзінің үш ең үлкен жетістігін айтты:
Ағылшын көлдерінде алғашқы бу кемесін іске қосу
Италиядағы алғашқы теміржолды салу
Альп таулары арқылы алғашқы теміржолды өткізу

John Barraclough Fell (1815 – 18 October 1902) was an English railway engineer and inventor of the Fell mountain railway system. Fell spent the early part of his life in London, living with his parents. About 1835 he moved with them to the Lake District. In 1840, he married a 25 year old woman named Martha in Kirkstall, West Yorkshire. In the 1840s he worked on the first of several railways he would help construct: the Furness and Whitehaven Railway. He continued working professionally on railways while living in Italy in the 1850s. Fell helped construct several early Italian lines, including the Central of Italy, the Maremma, and the Genoa and Voltri. He frequently crossed Mont Cenis, between Italy and France, by road, and this reportedly inspired him to create his Fell Centre Rail System. He conducted experiments with his system in 1864–65 on a purpose built railway near Whaley Bridge adjacent to and, at one point, passing under the Bunsal Incline of the Cromford and High Peak Railway at gradients of 1 in 13 and 1 in 12, with curves up to 2.5 chains radius. The tests attracted attention of the governments of Britain and France, and the first railway using the Fell Centre Rail System was a temporary one built in 1866–67 over the Mont Cenis Pass, the same Mont Cenis that had served as Fell's inspiration. This railway was used from 1868 to 1871, primarily to transport English mail to India as part of the All Red Route. It was replaced by the then in progress Mont Cenis Tunnel after only three years because improvements in tunnelling shortened construction time of the 13.6 kilometre tunnel. Its worth proven in practice, other railways subsequently used the Fell system, including the Estrada de Ferro Cantagalo (Cantagalo Railway) in Brazil, and the New Zealand Railways Department for the Rimutaka Incline and for braking only on the Rewanui and Roa Inclines. Several other railways used the system for many years, sometimes only for braking. Fell also experimented with other kinds of railways, including early light rail systems, such as the Yarlside Iron Mines tramway; and rapid construction field railways for the British War Office, such as the Aldershot Narrow Gauge Suspension Railway. His son, G. Noble Fell, helped him with some of his research. Fell related in his later years his three greatest achievements:
launching the first steamer on the English Lakes
starting the first railway in Italy
carrying the first railway over the Alps

Ол Мальта теміржолының негізін қалады, ол қазір тоқтатылған, Мальтада салынған жалғыз теміржол жүйесі. Зоолог доктор Барри Фелл оның немересі болды.

Мұра

Мэн аралындағы Снефелл тау темір жолы әлі күнге дейін тежеу үшін Фелл жүйесін пайдаланады. 1877 жылы қызметке кірген бу машинасы Жаңа Зеландияның Федерстон қаласындағы Фелл локомотивтері мұражайында сақтаулы. Корнуоллдың Пентуан темір жолы үшін Pentewan локомотиві Феллдің 1873 жылғы ұзынша доңғалақты алты біріктірілген локомотивтерге арналған патенті бойынша салынған алғашқы Manning Wardle өнімі деп кеңінен қабылданып жүр, бірақ бұл рас емес. Бұл құрмет Кубадағы Гавана шығанағы және Матанзас темір жолы үшін салынған 0 6 0ST (Manning Wardle 440 және 441, 1873 жылғы) жұбына тиесілі. No. 441-дің қалдықтары әлі де Гаванада сақталып тұр.