Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыстағы бейретті күштер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қарсылық қозғалыстары Германияның басып алған Еуропасында әртүрлі тәсілдермен жұмыс істеді, олар ынтымақтастықтан бас тартудан бастап, үгіт-насихатқа дейін, апатқа ұшыраған ұшқыштарды жасырудан бастап, тіпті тікелей соғыс жүргізу мен қалаларды қайтарып алуға дейін. Көптеген елдерде қарсылық қозғалыстары кейде "Жер асты" деп аталатын. Екінші дүниежүзілік соғыстағы қарсылық қозғалыстарын екі негізгі саяси поляризация лагеріне бөлуге болады: интернационалистік және әдетте коммунистік партия әлемнің барлық елдерінде болған фашистік қарсылық жасады; және Польша Республикасы сияқты неміс немесе кеңестер басып алған елдерде нацистік Германияға және коммунистерге қарсы шыққан әртүрлі ұлтшыл топтар. Кейбір еуропалық елдердің тарихшылары мен үкіметтері нацистік оккупацияға қарсылық көрсетуді халық арасында кеңінен таралған деп көрсетуге тырысқанмен, тек аздаған адамдар ұйымдасқан қарсылыққа қатысты, бұл Батыс Еуропа елдерінің халқының бірден үш пайызына дейін. Шығыс Еуропадағы нацистік билік аса қатал болған, көпшілік ұйымдасқан қарсылық қозғалысына қатысқан, мысалы, поляк халқының шамамен 10-15 пайызы. Басып алушылармен ынтымақтастық жасамау арқылы пассивті қарсылық көрсету әлдеқайда жиі болды.
During World War II, resistance movements operated in German occupied Europe by a variety of means, ranging from non cooperation to propaganda, hiding crashed pilots and even to outright warfare and the recapturing of towns. In many countries, resistance movements were sometimes also referred to as The Underground. The resistance movements in World War II can be broken down into two primary politically polarized camps:
the internationalist and usually Communist Party led anti fascist resistance that existed in nearly every country in the world; and
the various nationalist groups in German or Soviet occupied countries, such as the Republic of Poland, that opposed both Nazi Germany and the Communists. While historians and governments of some European countries have attempted to portray resistance to Nazi occupation as widespread among their populations, only a small minority of people participated in organized resistance, estimated at one to three percent of the population of countries in western Europe. In eastern Europe where Nazi rule was more oppressive, a larger percentage of people were in organized resistance movements, for example, an estimated 10 15 percent of the Polish population. Passive resistance by non cooperation with the occupiers was much more common.
Ұйым
Блитцкригтен кейінгі алғашқы шоктан кейін адамдар баяу ұйымдаса бастады, жергілікті деңгейде де, үлкен масштабта да, әсіресе яһудилер мен басқа топтар жер аударыла бастағанда және Arbeitseinsatz (неміс үшін мәжбүрлі еңбек) ретінде пайдаланыла бастағанда. Ұйымдастыру қауіпті болғандықтан, қарсылық әрекеттерінің көпшілігі жеке адамдармен жасалды. Мүмкіндіктер көбіне жер бетіне байланысты болды; адам тұрмайтын жердің үлкен учаскелері, әсіресе төбелер мен ормандар болған жерде, қарсылық байқаусыз ұйымдастырылуы мүмкін еді; бұл, әсіресе, Шығыс Еуропадағы кеңестік партизандарға оң әсер етті. Халық тығыз орналасқан Нидерланд сияқты елдерде Бисбош шөл даласы пайдаланылды. Солтүстік Италияда Альптер мен Апенниндер партизандық бригадаларға баспана ұсынды, бірақ көптеген топтар тікелей ірі қалаларда жұмыс істеді. Гуманитарлық көмек көрсетуден бастап қарулы қарсылыққа дейінгі әртүрлі қызмет түрлерін жүзеге асыратын топтар көп болды, кейде олар әртүрлі деңгейде ынтымақтасты. Қарсылық әдетте өздігінен пайда болды, бірақ Лондон мен Мәскеуден қолдау тауып, көмектесті.
Өлшемі
Еуропадағы ең ірі алты қарсылық қозғалысы голландиялық, француз, итальяндық (1943 жылдан бастап), поляк, кеңестік және югославтық болды; олардың жалпы көлемі салыстырмалы деп қарауға болады, әсіресе 1941-1944 жылдары. Нацистерге қарсы белсенді күрескен халықтың пайыздық көрсеткіші бойынша Югославия ЕО-ның ең үздік үш елінің қатарына кірді, 400 000 жауынгерден құралған, бұл халықтың 2% -ын құрады. Бірқатар дереккөздер Польшаның Отандық армиясы нацистік Европадағы ең ірі қарсылық қозғалысы болғанын атап өтті. Норман Дэвис "Армия Крайова (Ауылдық армия), АК, Еуропадағы ең ірі қарсылық [ұйымдары] деп айтуға болады" деп жазады. Грегор Даллас "Үй армиясы (Армия Крайова немесе АК) 1943 жылдың соңында шамамен 400 000 адамнан тұратын, бұл оны Еуропадағы ең ірі қарсылық ұйымы етті" деп жазады. Марк Уайман "Армия Крайова соғыстың кезінде Еуропадағы жер астындағы ең ірі қарсылық жасағы саналды" деп жазады. Алайда, совет партизандарының саны поляк қарсыластарына, сондай-ақ югослав партизандарының санына өте ұқсас болды. Француздық қарсылық үшін Франсуа Марко 200 000 белсенді және қарсылық операцияларына елеулі қатысы бар тағы 300 000 адам болғанын болжады. Италиядағы қарсылық үшін Джованни ди Капуа 1944 жылдың тамызына қарай партизандардың саны 100 000-ға жетіп, 1945 жылдың сәуірінде соңғы көтеріліспен 250 000-нан астамға дейін көтерілді деп есептейді.
1939-1940 жылдар
1939 жылы 15 қыркүйекте Чехияның қарсылық қозғалысының мүшесі Цtibor Новак Берлинде жарылғыш құрылғылар орнатқан. Оның бірінші бомбасы Аэронавтика министрлігі алдында жарылды, ал екіншісі полиция штабының алдында жарылды. Екі ғимарат та зақымдалып, көптеген немістер жарақат алды. 1939 жылы 28 қазанда (Чехословакияның 1918 жылы құрылуының жылдығы) Прагада нацистік оккупацияға қарсы үлкен демонстрациялар болды, онда шамамен 100 000 чех болды. Демонстранттар қала көшелеріне жиналды. Неміс полициясы демонстрацияларды таратып жіберіп, кешке қарай атыс бастады. Бірінші құрбандық - нан пісіруші Вацлав Седлачек, ол атып өлтірілді. Екінші құрбан - оқушы Ян Оплетал ауыр жарақат алып, 11 қарашада қайтыс болды. Тағы 15 адам ауыр жарақат алған, жүздеген адам жеңіл жарақат алған. 400-ге жуық адам тұтқындалды. 1940 жылдың наурыз айында Польша армиясының майор Генрик Добрзанский (Хубал) басқарған жеке бөлімдері, Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы партизандық ұйымы, поляк ауылы Хучиско маңында болған шайқаста неміс жаяу әскерінің батальонын жеңді. Бірнеше күннен кейін Сзалсы ауылының маңында болған тұтқында ол тағы бір неміс бөлімшесіне ауыр зардап шекті. Уақыт өте келе қарсылық күштерінің саны мен саны өсті. Осы қауіпке қарсы тұру үшін неміс билігі арнайы 1000 адамнан тұратын, SS Вермахтаның біріккен күштерінен құралған антипартизандық бөлім құрды, оның ішінде Панцер тобы да бар. Добранскидің жасағы 300 адамнан аспаса да, немістер оны қорғау үшін аймаққа кем дегенде 8000 адам жіберді. 1940 жылы поляк қарсыласының мүшесі Витольд Пилецкий өзінің басшыларына Аушвиц концентрациялық лагеріне кіру, лагерьдің ішінен барлау мәліметтерін жинау және тұтқындардың қарсылығын ұйымдастыру жоспарын ұсынды. Отандық армия бұл жоспарды мақұлдады және оған жалған жеке куәлік берді, ал 1940 жылы 19 қыркүйекте ол Варшава лапанкасындағы көшеде қамауда ұсталған кезде әдейі шығып, басқа да азаматтармен бірге немістердің қолынан қашып, Аушвицке жіберілді. Лагерде ол Związek Organizacji Wojskowej (ZOW) жер асты ұйымын ұйымдастырды. 1940 жылдың қазан айынан бастап ZOW Аушвицте ұйымдастырылған қарсылық желісі арқылы Варшавадағы Отандық армия штабына лагерь және оның геноциді туралы алғашқы есептерді жіберді. 1940 жылы 21-22 қаңтар түнінде Кеңес Одағы басып алған Подольяның Чорков қаласында Чорков көтерілісі басталды. Бұл Польшаның алғашқы көтерілісі және Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы кеңеске қарсы көтерілісі болды. Кеңеске қарсы поляктар, олардың көпшілігі жергілікті мектептердегі жасөспірімдер, ондағы поляк сарбаздарын босату үшін жергілікті Қызыл Армия казармалары мен түрмеге шабуыл жасады. 1940 жылы Польшаның басқыншылығы кезінде нацистер Варшава геттосын және Аушвиц-Биркенау өлім лагерін құрды. Польшалық қарсылық күштерінің және поляк халқының көптеген іс-әрекеттерінің бірі - қауіп төнген еврейлерге көмек көрсету болды. Польша азаматтары Холокост кезінде еврейлерді құртудан құтқару үшін өмірлерін қауіпке тігіп, еврей еместер ретінде Яд Вашем тарапынан "Халықтардың әділдері" деп танылған адамдардың саны бойынша әлемдегі ең жоғары көрсеткішті иеленді. Француз қарсыласының өсуіне ықпал еткен оқиғалардың бірі француз еврейлерін, коммунистерді, ромаларды, гомосексуалистерді, католиктерді және басқаларды нысанаға алу болды, бұл көптеген адамдарды жасыруға мәжбүр етті. Бұл өз кезегінде француз қарсыластарына жаңа адамдарды өздерінің саяси құрылымдарына қосуға мүмкіндік берді. 1940 жылдың мамыр айында Австрияның діни қызметкері Генрих Майердің айналасында қарсылық тобы құрылды, ол 1944 жылға дейін V 2 зымырандары, Tiger танкілері мен ұшақтарының (Messerschmitt Bf 109, Messerschmitt Me 163 Komet және т.б.) жоспарлары мен өндіріс орындарын сәтті өткізді. Соған байланысты олар осы маңызды зауыттарды жою үшін және екінші жағынан соғыстан кейінгі Орталық Еуропа мемлекеттерінің жоспарлары үшін мақсат етіп қойды. Олар яһудилердің жаппай қазасы туралы ақпаратты одақтастарға жеткізді. Арнайы операциялар атқарушы (SOE) - Ұлыбританияның Екінші дүниежүзілік соғыс ұйымы. Министрлер кабинетінің мақұлдауымен, оны 1940 жылы 22 шілдеде Экономикалық соғыс министрі Хью Далтон құрды. Ол оккупацияланған елдерде қарсылық рухын дамыту және Ұлыбритания континентке оралған кезде басқыншыларға ашық қарсылық көрсету үшін қарсылық күресшілерінің бесінші колоннасын дайындау үшін құрылды. Агенттерді тасымалдау және қарсылық күресшілерін жабдықтау үшін Корольдік әуе күштері арнайы қызмет ...
1941 жыл
1941 жылдың ақпан айында Голландияның Коммунистік партиясы нацистік оккупациялық күштердің еврейлерге қарсы шараларына және фашистік көше күресшілерінің еврейлерге қарсы зорлық-зомбылығына наразылық білдіру үшін Амстердам мен оның маңындағы қалаларда ақпан ереуілі деп аталатын жалпы ереуіл ұйымдастырды. Шараға бірнеше жүз мың адам қатысты. Нацистер шабуылды тоқтатты, кейбір қатысушылары өлтірілді. 1941 жылдың сәуірінде Любляна провинциясында Словен ұлтының азаттық майданы құрылды. Оның қарулы қанаты словен партизандары болды. Ол жұмысшы табының да, словен ұлтының да өкілі болды. 1941 жылдың сәуірінен бастап Польшада қарулы күрес одағының ақпарат және пропаганда бюросы Тадеуш Женчиковский бастаған N операциясын бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның оккупациялық күштеріне қарсы поляк қарсыласының саботаж, бүлдірушілік және қара пропаганда әрекеттерінің кешені болды. 1941 жылдың наурыз айынан бастап Витольд Пилецкийдің баяндамалары поляк қарсыласы арқылы Польшаның жер аударылған үкіметке және ол арқылы Лондондағы британ үкіметіне және басқа да одақтас үкіметтерге жіберілді. Бұл есептер Холокост туралы алғашқы ақпарат болды және Аушвиц туралы батыс одақтастары үшін басты барлау көзі болды. 1941 жылдың мамыр айында Салоникада "Элефтерия" (Азаттық) қарсылық тобы құрылды. Саясаткерлер Параскевас Барбас, Апостолос Цанис, Иоаннис Пассалидис, Симос Керасидис, Афанасиос Фидас, Иоаннис Евтимиадис және әскери офицер Димитриос Псаррос. Оның қарулы қанаты екі қарулы күштен тұрады; Афанасий Диакос Кристодулос Мосхос (капитан "Петр") басқарған, Круссияда жұмыс істеген; және Афанасий Гениос (капитан "Лассанис") басқарған Одиссей Андрутсос, Висальтияда жұмыс істеген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде алғашқы антисоветтік көтеріліс 1941 жылы 22 маусымда (Барбаросса операциясының басталу күні) Литвада басталды. Сол күні Хорватияда Сисак қаласының маңында Сисак халықтық азаттық партизандық жасағы құрылды. Бұл Хорватиядағы алғашқы қарулы партизандық бөлім болды. Коммунистердің осіге қарсы көтерілісі 1941 жылы 7 шілдеде Германияның басып алған Сербияда, ал алты күннен кейін Черногорияда басталды. Ужица Республикасы (Ужичка република) - қысқа өмір сүрген азат етілген Югославия аумағы, оккупацияланған Еуропаның азат етілген алғашқы бөлігі. Ол 1941 жылдың күзінде Сербияның батыс бөлігінде әскери шағын мемлекет ретінде ұйымдастырылды. Республика Партизандық қарсылық қозғалысымен құрылды және оның әкімшілік орталығы Ужице қаласында болды. Үкімет "халық кеңестерінен" (одбор) құралды, ал коммунистер мектептер ашып, "Борба" ("Жарыс" деген мағынаны білдіретін) газет шығарды. Олар тіпті пошта жүйесін және теміржолды іске қосты және Ужицедегі банк астындағы сейфтерден оқ-дәрі фабрикасын іске қосты. 1941 жылдың шілдесінде Миечислав Словиковский (кодтық аты "Ригор" полякша "Ригор") Екінші дүниежүзілік соғыстың ең табысты барлау ұйымдарының бірі "Африка агенттігін" құрды. Бұл әрекеттерде оның поляк одақтастары лейтенант-полковник Гвидо Лангер мен майор Максимилиан Цьенки болды. Агенттік жинаған ақпаратты американдықтар мен британиялықтар 1942 жылдың қарашасында Солтүстік Африкадағы "Шаян" операциясының қонуын жоспарлауда қолданды. 1941 жылдың 13 шілдесінде Италияның басып алған Черногорияда Черногорияның сепаратисі Секула Дрьевич Черногорияның тәуелсіз Корольдігін Италия губернаторы ретінде жариялады, оған байланысты партизандар, югослав корольдік офицерлері және басқа да қарулы адамдар көтерген бүлік өршіді. Бұл сол кездегі Европадағы алғашқы ұйымдастырылған қарулы көтеріліс болды, оған 32 000 адам қатысты. Италия әскерлері жақсы қорғалған ірі қалаларды қоспағанда, Черногорияның көп бөлігі тез азат етілді. 12 тамызда - 5 дивизия мен 30 000 сарбазды қамтитын ірі итальяндық шабуылдан кейін - көтеріліс бөлініп жатқанда құлдырады; басшылығы нашар, сонымен қатар ынтымақтастық болды. 13 шілдедегі көтерілістің соңғы саны 735 адам, 1120 жарақат алған және 2070 тұтқынға алынған итальяндықтар және 72 адам, 53 жарақат алған қара түстегілер болды. 1941 жылы 31 тамыздағы Лозница шайқасында четниктер Германияның Сербияны басып алған Лозница қаласына шабуыл жасап, оны немістерден азат етті. Бірнеше неміс өлтірілді және жараланды; 93 адам тұтқынға алынды. 1941 жылдың 11 қазанында болгарлар басып алған Прилепте македониялықтар болгарлық полиция бекетін шабуылдады, бұл Македонияны басып алған фашистерге қарсы македон�...
Beginning in March 1941, Witold Pilecki's reports were being forwarded via the Polish resistance to the Polish government in exile and through it, to the British government in London and other Allied governments. These reports were the first information about the Holocaust and the principal source of intelligence on Auschwitz for the Western Allies. In May 1941, the Resistance Team "Elevtheria" (Freedom) was established in Thessaloniki by politicians Paraskevas Barbas, Apostolos Tzanis, Ioannis Passalidis, Simos Kerasidis, Athanasios Fidas, Ioannis Evthimiadis and military officer Dimitrios Psarros. Its armed wing comprised two armed forces; Athanasios Diakos led by Christodoulos Moschos (captain "Petros"), operating in Kroussia; and Odysseas Androutsos led by Athanasios Genios (captain "Lassanis"), operating in Visaltia. The first anti soviet uprising during World War II began on June 22, 1941 (the start date of Operation Barbarossa) in Lithuania. On the same day, the Sisak People's Liberation Partisan Detachment was formed in Croatia, near the town of Sisak. It was the first armed partisan unit in Croatia. Communist initiated uprising against Axis started in German occupied Serbia on July 7, 1941, and six days later in Montenegro. The Republic of Užice (Ужичка република) was a short lived liberated Yugoslav territory, the first part of occupied Europe to be liberated. Organized as a military mini state it existed throughout the autumn of 1941 in the western part of Serbia. The Republic was established by the Partisan resistance movement and its administrative center was in the town of Užice. The government was made of "people's councils" (odbors), and the Communists opened schools and published a newspaper, Borba (meaning "Struggle"). They even managed to run a postal system and around of railway and operated an ammunition factory from the vaults beneath the bank in Užice. In July 1941 Mieczysław Słowikowski (using the codename "Rygor"—Polish for "Rigor") set up "Agency Africa," one of World War II's most successful intelligence organizations. His Polish allies in these endeavors included Lt. Col. Gwido Langer and Major Maksymilian Ciężki. The information gathered by the Agency was used by the Americans and British in planning the amphibious November 1942 Operation Torch landings in North Africa. On 13 July 1941, in Italian occupied Montenegro, Montenegrin separatist Sekula Drljević proclaimed an independent Kingdom of Montenegro as an Italian governorate, upon which a nationwide rebellion escalated raised by Partisans, Yugoslav Royal officers and various other armed personnel. It was the first organized armed uprising in then occupied Europe, and involved 32,000 people. Most of Montenegro was quickly liberated, except major cities where Italian forces were well fortified. On 12 August — after a major Italian offensive involving 5 divisions and 30,000 soldiers — the uprising collapsed as units were disintegrating; poor leadership occurred as well as collaboration. The final toll of July 13 uprising in Montenegro was 735 dead, 1120 wounded and 2070 captured Italians and 72 dead and 53 wounded Montenegrins. In the Battle of Loznica, 31 August 1941, Chetniks attacked and freed the town of Loznica in German occupied Serbia from the Germans. Several Germans were killed and wounded; 93 were captured. On 11 October 1941, in Bulgarian occupied Prilep, Macedonians attacked post of the Bulgarian occupation police, which was the start of Macedonian resistance against the fascists who occupied Macedonia: Germans, Italians, Bulgarians and Albanians. The resistance finished successfully in August–November 1944 when the independent Macedonian state was formed, which was later added to the Federal People's Republic of Yugoslavia. At the time Hitler gave his anti resistance Nacht und Nebel decree – the very day of the Attack on Pearl Harbor in the Pacific – the planning for Britain's Operation Anthropoid was underway, as a resistance move to assassinate Reinhard Heydrich, the Deputy Protector of Bohemia and Moravia and the chief of the Final Solution, by the Czech resistance in Prague. Over fifteen thousand Czechs were killed in reprisals, with the most infamous incidents being the complete destruction of the towns of Lidice and Ležáky.
1942 жыл
1942 жылы 16 ақпанда Грекия Коммунистік партиясы (ККЕ) басқарған Ұлттық азаттық майданы коммунистік ардагер Афанасиос (Танасис) Кларсаға (кейін Арис Велухиотис деп аталды) қарулы қарсылық қозғалысының мүмкіндіктерін зерттеуге рұқсат берді, бұл Грекия Халық азаттық армиясының (ЭЛАС) құрылуына әкелді. ЕЛАС 1942 жылы 7 маусымда Грекиядағы неміс және итальяндық оккупациялық күштерге қарсы іс-қимылдарды бастады. ЕЛАС Грекиядағы фашистерге қарсы күрес қозғалысының ең ірісіне айналды. Люксембургтегі 1942 жылғы жалпы ереуіл - Люксембург жастарын Вермахта енгізу туралы директиваға наразылық білдіру үшін қысқа мерзім ішінде ұйымдастырылған пассивті қарсылық қозғалысы. Негізінен Вильцтен басталған жалпыұлттық ереуіл елді салқындатып, оккупациялық неміс билігін 21 ереуілшіге өлім жазасына кесу арқылы күшпен жауап беруге мәжбүр етті. 1942 жылдың 27 мамырында "Антропоид" операциясы өтті. Чехословакияның екі қарулы әскері (Ян Кубиш және Йозеф Габчик) СС обергруппенфюрері Рейнхард Гейдрихті өлтіруге тырысты. Гейдрих сол сәтте-ақ өлтірілмеді, бірақ ауруханада жарақаттан қайтыс болды. Ол соғыс кезінде қаза тапқан ең жоғары дәрежелі нацист. 1942 жылдың қыркүйегінде Польша демократтары мен басқа да католик белсенділер құрамында Зофия Косак Шчучка мен Ванда Крахелска Филипович (Алинка) еврейлерге көмек көрсету жөніндегі кеңесті (Жегота) құрды. Польша - оккупацияланған Еуропадағы осындай арнайы құпия ұйым бар жалғыз ел еді. Соғыстан аман қалған еврейлердің жартысына (осылайша 50 000-нан астам) Żegota қандай да бір түрде көмек көрсетті. Жеготаның ең танымал белсендісі балалар бөлімінің басшысы Ирена Сендлер болды, ол Варшава геттосынан 2500 еврей баласын алып шығып, жалған құжаттармен қамтамасыз етіп, оларды геттодан тыс жеке және топтық балалар үйлерінде баспанаға орналастырды. 1942 жылдың 7-8 қазан түнінде Винеч операциясы басталды. Ол Варшава маңындағы темір жол инфрақұрылымын нысанаға алған. Германияның Польшадағы көлік пен байланыс желілерін бұзған осындай операциялар келесі айлар мен жылдары да жүргізілді. Ол темір жолдарды, көпірлерді және жабдықтау қоймаларын, негізінен Варшава мен Люблин сияқты көлік торабына жақын орналасқан. 25 қарашада грек партизандары он екі британдық диверсанттардың көмегімен неміс оқ-дәрілерін Германияның Африка корпусына тасымалдауды бұзған табысты операцияны өткізді. 1942 жылдың 20 маусымында Аушвиц концентрациялық лагерінен ең керемет қашып кету оқиғасы орын алды. Төрт поляк, Евгений Бендера, Казимеж Пьеховский, Станислав Густав Ястер және Юзеф Лемпарт қашып құтылу үшін батылдық танытты. Қашушылар SS Totenkopfverbände мүшелері ретінде киінді, толық қаруланған және SS қызметкерлерінің машинасында. Олар басты қақпадан ұрланған Рудольф Хосс Steyr 220 автокөлігімен Витольд Пилецкийдің Холокост туралы контрабандалық баяндамасын алып шықты. Немістер олардың ешқайсысын қайтадан қолға түсірмеді. Замость көтерілісі - нацистік Generalplan Ost аясында поляктарды Замостье аймағынан (Замостье жерлері, Заможжчизна) мәжбүрлеп шығаруға қарсы Армия Крайова мен Батальония Члопскиедің қарулы көтерілісі. Нацистік немістер жергілікті поляктарды Үлкен Замоск аймағынан (көшіру арқылы, мәжбүрлі еңбек лагерлеріне ауыстыру арқылы немесе сирек жағдайларда жаппай өлтіру арқылы) алып тастауға тырысады. Ол 1942 жылдан 1944 жылға дейін созылып, жер асты әскерлері ауыр зардап шексе де, немістер жеңіліске ұшырады.
1943 жыл
1943 жылдың ортасына қарай партизандық қарсылық немістерге және олардың одақтастарына жай ғана кедергіден жалпы жағдайдың негізгі факторына дейін өсті. Германияны басып алған Еуропаның көптеген аймақтарында партизандар оған төлей алмайтын шығынға ұшыраған. Бұл шығындар Югославиядан да ауыр болды. Базиль Дэвидсон 1943 жылдың қаңтар айының басында батыс Боснияда орналасқан Югославия партизандарының 20 000 адамнан тұратын негізгі операциялық тобы 150 000-нан астам неміс және ось әскерлерінің қатал шабуылына ұшырады. Оқпан 11 дивизияны, 6 неміс, 3 итальяндық және Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің 2 дивизиясын (усташе құрамалары қолдаған), сондай-ақ бірқатар четник бригадаларын жинады. Мақсат - Партизан штабы мен негізгі далалық аурухананы жою (барлық жарақаттанған және тұтқындар белгілі бір жазаға тартылды), бірақ бұл маршал Иосип Броз Тито бастаған Партизан жоғары командасы жоспарлаған Неретва өзенінің арғы жағына бұрып, кері шегінумен бұзылды. Партизандардың негізгі күші Сербияға қашып кетті. 1943 жылдың 19 сәуірінде Бельгияның қарсылық қозғалысының үш мүшесі екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер Бельгияда ұйымдастырған 20-шы тұтқын тасымалын тоқтата алды. Бельгиялық қарсылық күштерінің мүшелері ерекше іс-қимыл жасады. Бұл іс-қимыл Бельгияның Мехелен қаласында орналасқан Доссин әскер базасынан Аушвиц концентрациялық лагеріне пойызбен тасымалданатын еврей және рома ("сиган") бейбіт тұрғындарды босату үшін жасалды. 20-шы пойыз конвойы 1631 яһудиді (ерлер, әйелдер және балалар) тасымалдайтын. Кейбір тұтқындар қашып құтыла алды және Бельгияның қарсылық қозғалысының азат ету іс-әрекетінің бұл түрі Еуропаның Холокост тарихында бірегей болып табылады. Нацистерге қарсы қоғамдық қарсылықтың ең батыл және маңызды көріністерінің бірі - 1943 жылдың қазан айында Дания еврейлерін құтқару. Даниялық яһудилердің барлығы дерлік концлагерлерден даниялық қарсылық күштерінің көмегімен құтқарылды. Алайда бұл іс-қимыл негізінен неміс дипломаты Георг Фердинанд Даквицтің жеке араласуына байланысты болды. Ол еврейлерді жинап алу туралы хабарды даниялық оппозиция мен еврей топтарына жіберді және шведтермен келіссөздер жүргізу арқылы даниялық еврейлердің Швецияда қабылдануын қамтамасыз етті. Сутьеска шайқасы - 1943 жылдың 15 мамыры мен 16 маусымы аралығында өткен, осістік күштердің біріккен шабуылы. Бұл соғыс оңтүстік-шығыс Босниядағы Сутьеска өзені маңында Югославия партизандарының негізгі күшін жоюға тағы бір рет тырысты. Оқпан әскерлері шабуылға 127 000 әскер жинады, соның ішінде неміс, итальян, НДГ, болгар және казак бөлімшелері, сондай-ақ 300-ден астам ұшақ (неміс оперативтік командасы бойынша), 16 бригадаға ұйымдастырылған негізгі югослав партизандарының операциялық тобының 18 000 сарбазына қарсы. Соңғы қоршауда неміс әскерлерімен ғана бетпе-бет келген югослав партизандары ақыры Сутжеска өзенінен өтіп, неміс 118-ші Ягер дивизиясының, 104-ші Ягер дивизиясының және 369-шы (хорват) жаяу әскер дивизиясының сызықтары арқылы солтүстік-батыс бағытта, шығыс Боснияға қарай өрлеп өтті. Үш бригада мен 2000-нан астам жарақат алған орталық аурухана қоршауда қалды және Гитлердің нұсқауларына сәйкес неміс бас қолбасшысы генерал Александр Лёр олардың, соның ішінде жарақаттанған және қарусыз медициналық қызметкерлерді жоюды бұйырды және жүзеге асырды. Сонымен қатар, партизан әскерлері азық-түлік пен медициналық заттардың жетіспеушілігінен зардап шекті, ал көпшілігі тайфуннан қаза тапты. Алайда, шабуылдың сәтсіздігі Югославия үшін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұрылыс болды. "Бастылар" операциясы - Польшаның жер асты соты Польша азаматтарына қарсы қылмыстар жасағаны үшін өлім жазасына кесілген нацистерді сериялы өлтіру іс-шарасын бастады. Польшаның ішкі әскерінің Агат бөлімшесінің қарсылық күресшілері Бюркл операциясы кезінде Франц Бюрклді өлтірді. Бюркл нацистік Германияның жоғары лауазымды СС және құпия полиция офицері болды. Ол мыңдаған поляк еврейлерін және поляк қарсылық күресшілері мен жақтастарын өлтіру мен қатыгез тергеу үшін жауапты болды. Варшава геттосының еврейлері жасаған Варшава геттосының көтерілісі 19 сәуір мен 16 мамыр аралығында созылып, нацистік күштерге 17 адам қаза тауып, 93 адам жарақат алды, дегенмен кейбір еврей қарсылық күштерінің айтуынша, неміс құрбандары әлдеқайда көп болды. 30 қыркүйекте Неаполь қаласын жаулап алған неміс әскерлерін қала тұрғындары мен итальяндық қарсыластар 1 қазанда қалаға ...
In early January 1943, the 20,000 strong main operational group of the Yugoslav Partisans, stationed in western Bosnia, came under ferocious attack by over 150,000 German and Axis troops, supported by about 200 Luftwaffe aircraft in what became known as the Battle of the Neretva (the German codename was "Fall Weiss" or "Case White"). The Axis rallied eleven divisions, six German, three Italian, and two divisions of the Independent State of Croatia (supported by Ustaše formations) as well as a number of Chetnik brigades. The goal was to destroy the Partisan HQ and main field hospital (all Partisan wounded and prisoners faced certain execution), but this was thwarted by the diversion and retreat across the Neretva river, planned by the Partisan supreme command led by Marshal Josip Broz Tito. The main Partisan force escaped into Serbia. On 19 April 1943, three members of the Belgian resistance movement were able to stop the Twentieth convoy, which was the 20th prisoner transport in Belgium organised by the Germans during World War II. The exceptional action by members of the Belgian resistance occurred to free Jewish and Romani ("Gypsy") civilians who were being transported by train from the Dossin army base located in Mechelen, Belgium to the concentration camp Auschwitz. The 20th train convoy transported 1,631 Jews (men, women and children). Some of the prisoners were able to escape and marked this particular kind of liberation action by the Belgian resistance movement as unique in the European history of the Holocaust. One of the bravest and most significant displays of public defiance against the Nazis is the rescue of the Danish Jews in October 1943. Nearly all of the Danish Jews were saved from concentration camps by the Danish resistance. However, the action was largely due to the personal intervention of German diplomat Georg Ferdinand Duckwitz, who both leaked news of the intended round up of the Jews to both the Danish opposition and Jewish groups and negotiated with the Swedes to ensure Danish Jews would be accepted in Sweden. The Battle of Sutjeska from 15 May 16 June 1943 was a joint attack of the Axis forces that once again attempted to destroy the main Yugoslav Partisan force, near the Sutjeska river in southeastern Bosnia. The Axis rallied 127,000 troops for the offensive, including German, Italian, NDH, Bulgarian and Cossack units, as well as over 300 airplanes (under German operational command), against 18,000 soldiers of the primary Yugoslav Partisans operational group organised in 16 brigades. Facing almost exclusively German troops in the final encirclement, the Yugoslav Partisans finally succeeded in breaking out across the Sutjeska river through the lines of the German 118th Jäger Division, 104th Jäger Division and 369th (Croatian) Infantry Division in the northwestern direction, towards eastern Bosnia. Three brigades and the central hospital with over 2,000 wounded remained surrounded and, following Hitler's instructions, German commander in chief General Alexander Löhr ordered and carried out their annihilation, including the wounded and unarmed medical personnel. In addition, Partisan troops suffered from a severe lack of food and medical supplies, and many were struck down by typhoid. However, the failure of the offensive marked a turning point for Yugoslavia during World War II. Operation Heads started—an action of serial assassinations of the Nazi personnel sentenced to death by the Underground court for crimes against Polish citizens in occupied Poland. The Resistance fighters of Polish Home Army's unit Agat killed Franz Bürkl during Operation Bürkl. Bürkl was a high ranking Nazi German SS and secret police officer responsible for the murder and brutal interrogation of thousands of Polish Jews and Polish resistance fighters and supporters. The Warsaw Ghetto Uprising by the Jews of the Warsaw Ghetto lasted from 19 April 16 May, and cost the Nazi forces 17 dead and 93 wounded by their own count, though some Jewish resistance figures claimed that German casualties were far higher. On 30 September the German forces occupying the Italian city of Naples were forced out by the townsfolk and the Italian Resistance before the arrival of the first Allied forces in the city on 1 October. This popular uprising is known as the Four days of Naples. On October 9, 1943, the Kinabalu guerillas launched the Jesselton Revolt against the Japanese occupation of British Borneo. From November 1943, Operation Most III started. The Armia Krajowa provided the Allies with crucial intelligence on the German V 2 rocket. In effect, some of the most important parts of the captured V 2, as well as the final report, analyses, sketches and photos, were transported to Brindisi by a Royal Air Force Douglas Dakota aircraft. In late July 1944, the V 2 parts were delivered to London.
1944 жыл
1944 жылдың 1 ақпанында Польшаның ішкі әскерінің Агат бөлімшесінің қарсылық күресшілері Варшавада СС және рейх полициясының бастығы Франц Кутшераны Кутшера операциясы деп аталатын іс-әрекет кезінде өлтірді. 1944 жылдың көктемінде одақтастар генерал Мюллерді ұрлау жоспарын жасады, оның қатал репрессивті шаралары оған "Креттің қасапшысы" деген лақап ат берді. Операцияны майор Патрик Ли Фермор, капитан В. Стэнли Мосс, грек СОЭ агенттері және Крит қарсылық күресшілері басқарды. Алайда Мюллер бұл жоспарды жүзеге асырмас бұрын аралдан кетіп қалды. Бірақ Фермор бұған қарсылық білдірмей, генерал Генрих Крайпті ұрлап әкетуге шешім қабылдады. 26 сәуір түнінде генерал Крейп Арханестегі штаб-пәтерінен шығып, Ераклионнан шамамен 25 км қашықтықта орналасқан "Вилла Ариадни" атты жақсы күзетілетін резиденциясына соңынан ертіп барады. Майор Фермор мен капитан Мосс неміс әскери полиция қызметкерлері болып киініп, оны үйінің алдында күтті. Олар жүргізушіден тоқтап, құжаттарын сұрады. Көлік тоқтаған кезде Фермор тез арада Крейптің есігін ашып, оған шұғыл кірді және оны қаруларымен қорқытты, ал Мосс жүргізуші орынды алды. Біраз қашықтықты жүргізгеннен кейін британдықтар машинаны тастап, ықтимал әуен материалдарын отырғызды. Бұл аралдан субмаринамен қашуды білдірді. Неміс патрульдері қуып, топ аралдың оңтүстік жағына жету үшін таулар арқылы жүрді, онда оларды британдық моторлы ұшыру (Брайан Коулман басқаратын ML 842) жинап алуы керек еді. Ақырында, 1944 жылдың 14 мамырында олар (Родакино маңындағы Перистерес жағалауынан) жиналып, Мысырға жеткізілді. 1944 жылдың сәуір-мамырында СС Дварға әуеден шабуыл жасап, Югославия партизандарының бас қолбасшысы маршал Иосип Броз Титоны тұтқындауға, сондай-ақ олардың басшылығы мен командалық құрылымын бұзуға бағытталған. Партизандар штабы сол кезде Дрвардың маңындағы төбелерде болды. Сонымен қатар одақтастардың өкілдері, Ұлыбританияның Рэндольф Черчилль мен Эвелин Во да болды. Неміс СС-тің парашютші коммандос бөлімшелері Титоның үңгірдегі штабына дейін ұрыс-керіс жасап, қатты атыс жасады, нәтижесінде екі жақта да көптеген зардап шекті. Дразжа Михайловичтің басшылығындағы четниктер де Титоны тұтқындауға өздерінің әрекетімен атысқа жиналды. Неміс әскерлері үңгірге кірген кезде Тито қашып кеткен болатын. Оны Жассе қаласына апаратын пойыз күтіп тұрды. Тито мен оның қызметкерлері төтенше жағдайларға жақсы дайындалған сияқты. Командос Титоның маршалдың киімін ғана алып қалады, ол кейін Венада көрсетілді. Ауыл тұрғындарының зиратында және оның айналасында болған қатал шайқастан кейін немістер тау әскерлерімен байланыса алды. Сол кезде Тито, оның британдық қонақтары мен партизандардың аман қалғандары Корольдік әскери-теңіз флотының эсминцы мен оның капитаны лейтенант Карсонмен бірге тойлады. Операция "Оверлорд" басталғанға дейін және оның барысында Францияда қарсылық операцияларының күрделі сериясы басталды. 1944 жылдың 5 маусымында BBC-де ерекше сөйлемдер тобы таратылды, олар немістер Нормандияға шабуыл жасау үшін кодтық сөздер болуы мүмкін екенін білген. Би-Би-Си үнемі жүздеген жеке хабарларды тарататын, олардың тек аз ғана маңызды еді. D күніне бірнеше күн қалғанда, қарсылық күштерінің командалық офицерлері Верленнің "Chanson d'automne" ("Күзгі ән") өлеңінің бірінші саптарын естіді, "Les sanglots longs des violons de l'automne" ("Күзгі скрипкалардың ұзақ жылауы") бұл "күннің" жақындап қалғанын білдірді. "Blessent mon cœur d'une langueur monotone" (Жүрегімді бірқалыпты лангурмен жарала" деген екінші жол естілгенде, Қарсылық алдағы 48 сағат ішінде шабуыл жасалатынын білді. Олар өздерінің алдын-ала тағайындалған тапсырмаларын орындауға уақыт болғанын білді. Францияның барлық жерінде қарсылық топтары ұйымдастырылды, ал елдегі әртүрлі топтар саботаж жұмыстарын күшейтті. Байланыс бұзылды, пойыздар жолдан шығып, жолдар, су мұнаралары мен оқ-дәрі қоймалары қиратылды, ал неміс гарнизондарына шабуыл жасалды. Кейбіреулері 6 маусымға дейін радио арқылы америкалық және британдық командирлерге Нормандия жағалауындағы неміс қорғаныс позициялары туралы ақпарат берді. Жеңіс оңай болған жоқ; маусым мен шілдеде Веркорс платосында жаңадан күшейтілген маки тобы генерал Карл Пфлаумның басшылығымен 10 000-нан астам неміс сарбаздарымен (Ваффен СС жоқ) шайқасты және 840 құрбанмен (639 жауынгерлер мен 201 бейбіт тұрғындар) жеңілді. Тулль қазасынан кейін майор Отто Дикманның Вафен СС ротасы 10 маусымда Орадур-сюр-Глен ауылын жойды. Қарсылық сондай...