Екінші дүниежүзілік соғысындағы Польша қарсыласу қозғалысы
Home Army
Екінші дүниежүзілік соғыстағы Польша қарсыласы: Армия Крайова (AK) – неміс оккупациясына қарсы күрес, Польша үкіметінің қарулы күші, 200-600 мың сарбаз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшаның Екінші дүниежүзілік соғыстағы қарсылық қозғалысы
Polish resistance movement in World War II
Отандық армия (Армия Крайова,; қысқартылған АК) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия басып алған Польшадағы басты қарсылық қозғалысы. Отандық армия 1942 жылдың ақпан айында, 1939 жылдың қыркүйегіндегі неміс және совет басқыншылығынан кейін құрылған Қарулы күрес одағы (Związek Walki Zbrojnej) негізінде құрылды. Келесі екі жылда Отандық армия басқа поляк партизандық және астыртын күштерінің көп бөлігін өз құрамына біріктірді. Ол Польшаның Лондондағы эмиграциялық үкіметіне адал болды және Польша астыртын мемлекетінің қарулы күші болды. Отандық армияның 1944 жылғы күші 200 000 мен 600 000 аралығында бағаланды. Бұл көрсеткіш Отандық армияны Польшадағы ең ірі астыртын қарсылық қозғалысы ғана емес, сонымен қатар Кеңес және Югославия партизандарымен бірге Еуропаның Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең ірі астыртын қозғалыстарының біріне айналдырды. Отандық армия Германияның Шығыс майданына бағытталған көліктерін саботаж жасап, неміс әскерін жойып, олардың күштерін шектеді. Ол сонымен қатар немістермен қақтығысты, әсіресе 1943 жылы және 1944 жылдың қаңтарынан бастап «Темпест» операциясы кезінде. Отандық армияның ең белгілі операциясы – 1944 жылдың тамыз-қазан айларындағы Варшава көтерілісі. Отандық армия поляк азаматтарын Германияның украиналық және литвалық жақтастарының жасаған зұлмынан қорғады. Оның еврейлерге қатысты көзқарасы күрделі мәселе болып қалуда. Польша-Кеңес қарым-қатынасы нашарлаған сайын, Отандық армия мен Кеңес әскерлері арасындағы шиеленіс күшейді. Отандық армияның эмиграциялық үкіметке адалдығы Кеңес үкіметін Польшада коммунистік бейім үкімет құруға кедергі келтіретін күш деп қарауға себеп болды, бұл ынтымақтастықты қиындатты және кейбір жағдайларда тікелей қақтығысқа әкелді. 1945 жылдың 19 қаңтарында, Қызыл Армия Польшаның көп бөлігін неміс әскерлерінен тазартып болғаннан кейін, Отандық армия таратылды. Соғыстан кейін, әсіресе 1950-1960 жылдары, коммунистік үкімет тарапынан Отандық армия репрессивті және реакциялық күш ретінде бейнеленді. Мыңдаған бұрынғы Отандық армия сарбаздары гулагтарға және кеңес түрмелеріне жер аударылды, ал басқа да мүшелері, соның ішінде жоғары шенді командирлер, өлім жазасына кесілді. Орталық және Шығыс Еуропада коммунизм құлағаннан кейін Отандық армияның бейнесі үкіметтік цензура мен пропагандадан босады.
The Home Army (Armia Krajowa, ; abbreviated AK) was the dominant resistance movement in German occupied Poland during World War II. The Home Army was formed in February 1942 from the earlier Związek Walki Zbrojnej (Armed Resistance) established in the aftermath of the German and Soviet invasions in September 1939. Over the next two years, the Home Army absorbed most of the other Polish partisans and underground forces. Its allegiance was to the Polish government in exile in London, and it constituted the armed wing of what came to be known as the Polish Underground State. Estimates of the Home Army's 1944 strength range between 200,000 and 600,000. The latter number made the Home Army not only Poland's largest underground resistance movement but, along with Soviet and Yugoslav partisans, one of Europe's largest World War II underground movements. The Home Army sabotaged German transports bound for the Eastern Front in the Soviet Union, destroying German supplies and tying down substantial German forces. It also fought pitched battles against the Germans, particularly in 1943 and in Operation Tempest from January 1944. The Home Army's most widely known operation was the Warsaw Uprising of August–October 1944. The Home Army also defended Polish civilians against atrocities by Germany's Ukrainian and Lithuanian collaborators. Its attitude toward Jews remains a controversial topic. As Polish–Soviet relations deteriorated, conflict grew between the Home Army and Soviet forces. The Home Army's allegiance to the Polish government in exile caused the Soviet government to consider the Home Army to be an impediment to the introduction of a communist friendly government in Poland, which hindered cooperation and in some cases led to outright conflict. On 19 January 1945, after the Red Army had cleared most Polish territory of German forces, the Home Army was disbanded. After the war, particularly in the 1950s and 1960s, communist government propaganda portrayed the Home Army as an oppressive and reactionary force. Thousands of ex Home Army personnel were deported to gulags and Soviet prisons, while other ex members, including a number of senior commanders, were executed. After the fall of communism in Central and Eastern Europe, the portrayal of the Home Army was no longer subject to government censorship and propaganda.
Төңкеріс және пропаганда
Ішкі әскерлер сонымен қатар психологиялық соғыс жүргізді. Олардың "N" операциясы Германияның ішінде Адольф Гитлерге қарсы шығып жатқан неміс қозғалысы туралы ой тудырды.
The Home Army also conducted psychological warfare. Its Operation N created the illusion of a German movement opposing Adolf Hitler within Germany itself.
Нацистер басшыларының өлтірілуі
Польшалық қарсылық күштері Польшадағы неміс командирлеріне ондаған шабуылдар жасады, ең ірі сериясы "Басшылар операциясы" деп аталды. Тағы да ондаған кісі өлтірілді, ең белгілілері:
"Бюркл операциясы" – Франц Бюркл, СС Обершарфюрері, Гестапо офицері және Павиак түрмесінің коменданты, 1943 жылдың 7 қыркүйегінде өлтірілді. "Кутшера операциясы" – Франц Кутшера, СС бригаденфюрері және Ордунгсполиция генерал-майоры; Варшава округінің СС және полиция басшысы, 1944 жылдың 1 ақпанында өлтірілді.
The Polish Resistance carried out dozens of attacks on German commanders in Poland, the largest series being that codenamed "Operation Heads". Dozens of additional assassinations were carried out, the best known being:
Operation Bürkl—Franz Bürkl, SS Oberscharführer, Gestapo officer, and commandant of the Pawiak prison, assassinated 7 September 1943. Operation Kutschera—Franz Kutschera, SS Brigadeführer and Generalmajor of Ordnungspolizei; SS and Police Leader of the Warsaw District, assassinated 1 February 1944.
Яһудилер
Армия мүшелерінің еврейлерге деген көзқарасы бөлімдер арасында кең ауқымда әртүрлі болды және бұл мәселе әлі де даулы. Отандық армия Польша эмиграциядағы үкіметінің Ұлттық кеңесіне бағынышты болды, онда кейбір еврейлер жетекші лауазымдарда қызмет етті (мысалы, Игнатий Шварцбарт және Смуль Зигельбойм), бірақ Польша үшін үкіметтік делегацияда еврей өкілдері болған жоқ. Дәстүрлі поляк тарихнамасы Отандық армияның еврейлермен байланысын оң жағынан көрсетсе, еврей тарихнамасы көбінесе теріс бағалады; көптеген еврей авторлары Отандық армияның жаушылдығын Польшадағы антисемитизмнің кең таралғандығымен байланыстырады. Жақындағы зерттеулер Отандық армия мен еврейлер арасындағы қарым-қатынасқа қатысты екіұшты көзқарас ұсынады. "Өте алаңдатарлық зорлық-зомбылық актілері де, сондай-ақ айқын көмек пен қайырымдылық актілері де" хабарланды. Джошуа Д. Циммерманның талдауында Холокосттан аман қалғандардың соғыстан кейінгі куәліктері, тіпті басымдықпен жағымсыз болса да, Отандық армиямен байланыстағы тәжірибелерінің әртүрлі болғанын көрсетеді. Нацистердің геноцидтік саясатынан паналау іздеген еврейлер көбінесе неміс оккупациясына ашық қарсылық көрсету арқылы үлкен қауіпке ұшырады. Александр Каминский, Стефан Корбонский, Генрих Волинский, Ян Жабинский, Владислав Бартошевский, Мичислав Фог, Генрих Иванский және Ян Добрачинский.
Home Army members' attitudes toward Jews varied widely from unit to unit, and the topic remains controversial. The Home Army answered to the National Council of the Polish government in exile, where some Jews served in leadership positions (e. g. Ignacy Schwarzbart and Szmul Zygielbojm), though there were no Jewish representatives in the Government Delegation for Poland. Traditionally, Polish historiography has presented the Home Army interactions with Jews in a positive light, while Jewish historiography has been mostly negative; most Jewish authors attribute the Home Army's hostility to endemic antisemitism in Poland. More recent scholarship has presented a mixed, ambivalent view of Home Army–Jewish relations. Both "profoundly disturbing acts of violence as well as extraordinary acts of aid and compassion" have been reported. In an analysis by Joshua D. Zimmerman, postwar testimonies of Holocaust survivors reveal that their experiences with the Home Army were mixed even if predominantly negative. Jews trying to seek refuge from Nazi genocidal policies were often exposed to greater danger by open resistance to German occupation. Aleksander Kamiński, Stefan Korboński, Henryk Woliński, Jan Żabiński, Władysław Bartoszewski, Mieczysław Fogg, Henryk Iwański, and Jan Dobraczyński.
Күнделікті операциялар
1944 жылы Варшава көтерілісінде еврей партизан отряды қызмет етті. Отандық армия Варшава геттосының еврей жауынгерлік ұйымына оқу және жабдықтармен көмектесті. Бұл бөлім еврей халқының жағдайы туралы мәліметтер жинап, есептер жасап, Лондонға ақпарат жіберді. Сонымен қатар, ол поляк және еврей әскери ұйымдары арасындағы байланысты үйлестірді. Отандық армия Польшадағы еврейлерге көмек көрсету кеңесін (Жегота) және еврей қарсылық ұйымдарының құрылуын да қолдады.
A Jewish partisan detachment served in the 1944 Warsaw Uprising, The Home Army provided training and supplies to the Warsaw Ghetto's Jewish Combat Organization. This section collected data about the situation of the Jewish population, drafted reports, and sent information to London. It also centralized contacts between Polish and Jewish military organizations. The Home Army also supported the Relief Council for Jews in Poland (Żegota) as well as the formation of Jewish resistance organizations.
Холокост
1940 жылдан бастап Отандық армияның курьеры Ян Карски Варшава геттосы мен нацистік концлагерьге жеке барып, Батыс державаларына Холокост туралы алғашқы куәгерлік баяндамасын жеткізді. 1943 жылдың наурыз айында шыққан Отандық әскердің баяндамаларында немістердің еврей халқына қарсы жасаған қылмыстары сипатталған. АК-ның қолбасшысы генерал Стефан Ровецкий 1940 жылдан 1943 жылдың наурызына дейін Аушвицте 640 000 адам өлтірілгенін, оның ішінде 66 000 этностық поляк және әртүрлі елдерден 540 000 еврей бар екенін айтты (бұл көрсеткіш кейіннен 500 000-ға дейін қайта қаралды). 1943 жылдың жазында Отандық армия Варшавада шмалковниктерге өлім жазасын жазалай бастады. Антоний Полонский "Отандық армияның геноцидке деген көзқарасы шмалковниктерге деген көзқарасынан әлдеқайда күрделі және даулы. Ол жүргізілген бүкіл кезең ішінде Отандық армия Польшадағы нацистік биліктің құлдырауына дайындықпен айналысты. Ол ертерек әскери әрекет жасаудан аулақ болуға және Польшаның тағдырын анықтайтын шешуші қарсыласуға күшін (және қару-жарағын) сақтауға бел буды. [Бірақ,] Отандық армия үшін яһудилер 'біздің ұлтымыздың' бір бөлігі емес еді және оларды қорғау үшін әрекет жасалмауы керек еді, егер ол [Отандық армияның] басқа мақсаттарына қауіп төндіретін болса". Ол "Отандық армияның, өзінің насихатында айтқандай, жақсы қаруланған да, жақсы ұйымдастырылған да емес екенін ескерсек, еврейлерге көмектесу үшін көп нәрсе жасай алатынын күту мүмкін емес. Бірақ, шын мәнінде, оның басшылығы бұны істегісі келмеді" деді. Ровецкийдің көзқарасы келесі айларда өзгерді, өйткені Холокосттың қатыгез шындықтары айқын болды, ал поляк халқының еврейлерге қарсы тұруына қолдау көрсетуі артты. Ровецки еврейлерге көмек пен ресурстар беруге дайын болды, егер ол "үлкен соғыс күшін" арттырса, бірақ еврейлерге үлкен көлемде жабдықтар берудің пайдасыз екенін түсінді. Бұл ойлау одақтас елдер арасында кең таралған, олар Холокостты тоқтату үшін маңызды әскери шаралар қажет деп сенді.
From 1940 onward, the Home Army courier Jan Karski delivered the first eyewitness account of the Holocaust to the Western powers, after having personally visited the Warsaw Ghetto and a Nazi concentration camp. Home Army reports from March 1943 described crimes committed by the Germans against the Jewish populace. AK commander General Stefan Rowecki estimated that 640,000 people had been murdered in Auschwitz between 1940 and March 1943, including 66,000 ethnic Poles and 540,000 Jews from various countries (this figure was revised later to 500,000). The Home Army started carrying out death sentences for szmalcowniks in Warsaw in the summer of 1943. Antony Polonsky observed that "the attitude of the military underground to the genocide is both more complex and more controversial [than its approach towards szmalcowniks]. Throughout the period when it was being carried out, the Home Army was preoccupied with preparing for [the moment when] Nazi rule in Poland collapsed. It was determined to avoid premature military action and to conserve its strength (and weapons) for the crucial confrontation that, it was assumed, would determine the fate of Poland. [However,] to the Home Army, the Jews were not a part of 'our nation' and action to defend them was not to be taken if it endangered [the Home Army's] other objectives." He added that "it is probably unrealistic to have expected the Home Army—which was neither as well armed nor as well organized as its propaganda claimed—to have been able to do much to aid the Jews. The fact remains that its leadership did not want to do so." Rowecki's attitudes shifted in the following months as the brutal reality of the Holocaust became more apparent, and the Polish public support for the Jewish resistance increased. Rowecki was willing to provide Jewish fighters with aid and resources when it contributed to "the greater war effort", but had concluded that providing large quantities of supplies to the Jewish resistance would be futile. This reasoning was the norm among the Allies, who believed that the Holocaust could only be halted by a significant military action.
Варшава геттосының көтерілісі
Отандық армия Варшава геттосын қару-жарақ, оқ-дәрі және жарылғыш заттармен қамтамасыз етті, бірақ еврейлік әскери ұйымының (Żydowska Organizacja Bojowa, ŻOB) күреске дайын екеніне көз жеткеннен кейін және Ұйымның атынан Владислав Сикорскийдің араласуынан кейін ғана. Циммерман бұл көмекті "шешімді, бірақ нақты" деп сипаттады. Еврей әскери одағының (Żydowski Związek Wojskowy, ŻZW) еврей жауынгерлері Отандық армиядан 2 ауыр пулемет, 4 жеңіл пулемет, 21 автоматтары, 30 мылтық, 50 пистолет және 400-ден астам граната алды. Бірқатар көмек ŻOB-қа да жеткізілді, бірақ ŻZW-ға қарағанда аз болды, себебі Отандық армия олармен жақын байланыста болды және идеологиялық ұқсастықтары бар еді. Варшавадағы Отандық армияның командирі Антони Хруштель Вола ауданының барлық қару-жарағын геттоға беруге бұйрық берді. Гетто қарсыластарына жеткізілген көмек көлемі кейде жеткіліксіз деп бағаланды, себебі Отандық армия бірқатар қиындықтарға тап болды, олар еврей қарсыластарына шектеулі көмек көрсетуге мәжбүр етті, мысалы, жабдықтау тапшылығы және өз әскерлерін қаруландыру мүмкіндігінің болмауы, сондай-ақ 1943 жылы кең ауқымды көтеріліс уақтысыз және нәтижесіз болады деген пікір (көпшілік осы көзқараспен келісті) және ішкі дағдарысқа ұшыраған еврей қарсыластарымен координация жасаудың қиындығы, сонымен қатар ŻOB-тың кеңесшіл көзқарасы. Мариан Фукс пікірінше, Гетто көтерілісі Польша Отандық армиясының көмегінсіз мүмкін болмас еді. Бір жыл өткен соң, 1944 жылғы Варшава көтерілісі кезінде Зоська батальоны Варшава концлагерінің Гесйовка бөлімінен жүздеген еврей тұтқындарын босатып алды. Отандық армияда еврейлерге қатысты көзқарас әртүрлі болды. Кейбір АК бөлімдері еврейлерді белсенді түрде іздеп тапты, ал Польшаның солтүстік-шығысындағы екі округ командирі (Бялыстоктан Владислав Линарский және Новогрудоктан Януш Шласки) еврей партизандарын және қашқындарын ашық және үнемі қуғынға түсті; алайда, он жеті провинцияның ішінде осындай бұйрықтарды провинциялық командирлер берген осы екі провинция ғана болды. Отандық армиядағы мұндай әрекеттердің ауқымы күмәнді, себебі "Антик" операциясы еврейлер мен коммунистер арасындағы байланысты белсенді түрде күшейтті, оның алғашқы есептері "коммунистерді еврейлермен біріктіруге тырысты, еврейлердің адалдығы Польшаға емес, Кеңес Ресейіне және коммунизмге деген қауіпті пікір таратып, антисемитизмді Кеңес Ресейіне қарсы күресте пайдалы құрал деп көрсетті".
The Home Army provided the Warsaw Ghetto with firearms, ammunition, and explosives, but only after it was convinced of the eagerness of the Jewish Combat Organization (Żydowska Organizacja Bojowa, ŻOB) to fight, and after Władysław Sikorski's intervention on the Organization's behalf. Zimmerman describes the supplies as "limited but real". Jewish fighters of the Jewish Military Union (Żydowski Związek Wojskowy, ŻZW) received from the Home Army, among other things, 2 heavy machine guns, 4 light machine guns, 21 submachine guns, 30 rifles, 50 pistols, and over 400 grenades. Some supplies were also provided to the ŻOB, but less than to ŻZW with whom the Home Army had closer ties and ideological similarities. Antoni Chruściel, commander of the Home Army in Warsaw, ordered the entire armory of the Wola district transferred to the ghetto. The number of supplies provided to the ghetto resistance has been sometimes described as insufficient, as the Home Army faced a number of dilemmas which forced it to provide no more than limited assistance to the Jewish resistance, such as supply shortages and the inability to arm its own troops, the view (shared by most of the Jewish resistance) that any wide scale uprising in 1943 would be premature and futile, and the difficulty of coordinating with the internally divided Jewish resistance, coupled with the pro Soviet attitude of the ŻOB. According to Marian Fuks, the Ghetto uprising would not have been possible without supplies from the Polish Home Army. A year later, during the 1944 Warsaw Uprising, the Zośka Battalion liberated hundreds of Jewish inmates from the Gęsiówka section of the Warsaw concentration camp. Attitudes towards Jews in the Home Army were mixed. A few AK units actively hunted down Jews, and in particular two district commanders in the northeast of Poland (Władysław Liniarski of Białystok and Janusz Szlaski of Nowogródek) openly and routinely persecuted Jewish partisans and fugitives; however, these were the only two provinces, out of seventeen, where such orders were issued by provincial commanders. The extent of such behaviors in the Home Army overall has been disputed; The perceived association between Jews and communists was actively reinforced by Operation Antyk, whose initial reports "tended to conflate communists with Jews, dangerously disseminating the notion that Jewish loyalties were to Soviet Russia and communism rather than to Poland", and which repeated the notion that antisemitism was a "useful tool in the struggle against Soviet Russia".
Литвалықтар
Литва және Польшаның қарсылық қозғалыстарының ортақ жауы – нацистік Германия мен Кеңес Одағы болғанымен, олар 1944–1945 жылдары ғана, совет оккупациясынан кейін, екеуі де совет оккупанттарына қарсы күрескеннен соң бірігіп жұмыс істеуге кірісті. Бірлікке басты кедергі – Вильнюс аймағына қатысты ұзақ жылдар бойы сақталған аумақтық дау болды. Жағдай келесі жылы одан бетер болды, себебі украиндық көтерілісші армия (Українська повстанська армія, Ukrayins'ka Povstans'ka Armiya, UPA), украин ұлтшыл күші және украин ұлтшылдары ұйымының (Організація Українських Націоналістів, Orhanizatsiya Ukrayins'kykh Natsionalistiv, OUN) әскери құралы, шабуылдарының басым бөлігін поляктар мен еврейлерге қарсы бағыттады. UPA басшыларының бірі Степан Бандера және оның жақтастары соғыс Германия мен Кеңес Одағының әлсіреуімен аяқталады деген тұжырымға келді, ал қалғандары – Шығыс Галицияны (украиндер Батыс Украина деп қарастырды, ал поляктар – Кресi деп қарастырды) өздеріне тиесілі деп санаған поляктар ғана болады, сондықтан соғыс аяқталуына дейін поляктарды әлсірету қажет болды. OUN күштері поляк ауылдарын нысанаға алды, бұл поляк өзін-өзі қорғау жасақтарының (мысалы, Пшебраже қорғанысы) құрылуына және Отандық армия мен OUN арасындағы қақтығыстарға әкеп соқты. Лондондағы Польша үкіметі бұған дайын болмады, украиндықтардың поляктарға қарсы осындай ауқымды әрекеттерін күтпеген еді. 1945 жылдың ақпаннан сәуір айына дейін, негізінен Ржешув аймағында, поляк бөлімшелері (Отандық армияның да бірлестіктері) жауап шабуылын жүргізіп, шамамен 3000 украинды өлтірді; ең танымал оқиға – Паулокома қырғыны. 1944 жылдың ортасына қарай даулы аймақтардың көп бөлігін совет Қызыл Армиясы басып алды. Польша партизандары тарап кетті немесе жасырын күшке көшті, украин партизандары да солай істеді. Польшалықтар мен украиндықтар екеуі де кеңестік билікті басты жауы ретінде қарастыра бастады, бірақ екеуі де соңында жеңіліске ұшырады. WiN партизандарға көмектесу үшін, жалған құжаттар сатып алу үшін қаржыға мұқтаж болды, олардың көптегені соғыста үйлерін және барлық жинаған ақшаларын жоғалтқан еді. WiN тиімді жұмыс істемеді: ол мемлекет жауы ретінде қарастырылды, ресурстар жетіспеді және оның белсенді бөлігі кеңестік билікке және олардың поляк марионеткаларына қарсы қарулы қарсылықты жақтады. 1945 жылдың екінші жартысында совет НКВД және жаңадан құрылған Польшаның құпия полициясы, Қауіпсіздік басқармасы (Urząd Bezpieczeństwa, UB), Отандық армия мен WiN басшыларын Отандық армия мүшелеріне кешірім жасауға дайын екендіктерін сендіріп, келесі айларда Отандық армия мен WiN күштері мен ресурстары туралы ақпарат алды. (Түрмеде отырған) Отандық армия мен WiN басшылары қателіктерін түсінген кезде, ұйымдар мүшелерінің мыңдаған адамдары тұтқындалды және жартылай мүгедек болып қалды. WiN 1952 жылы таратылды. 1947 жылы коммунистік күштердің полковнигі «Террористік және саяси жасырын топтар енді қауіпті күш болып табылмайды, бірақ орманнан шығуға тиіс адамдар әлі де бар» деді. Көптегендері ГУЛАГ-қа жіберілді, атылды немесе із-түзсіз жоғалып кетті. 1956 жылы кешірім жасау арқылы 35 000 бұрынғы Отандық армия сарбазы түрмеден босатылды. Дегенмен, кейбір партизандар ауылдарда қалып, қоғамға қайта оралуға дайын болмады немесе мүмкіндік таппады; олар «қарғыс атқан сарбаздар» деп танылды. Станислав Марчевка «Риба» 1957 жылы, ал соңғы АК партизаны Юзеф «Лалек» Франчак 1963 жылы – Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін екі онжылдықтан кейін қаза тапты. Тек төрт жылдан кейін, 1967 жылы, Адам Боричка – АК сарбазы және элиталық, Ұлыбританияда оқытылған «Сихоцеминь» («Сытылдап көрінбейтін») барлау және қолдау тобының мүшесі – түрмеден босатылды. Польша Халық Республикасының соңына дейін Отандық армия сарбаздары құпия полицияның тергеуіне алынды, және тек 1989 жылы, коммунизм құлағаннан кейін ғана, Польша соттары Отандық армия сарбаздарының үкімдерін күшін жойды деп жариялады. Отандық армияны Краковтағы Отандық армия мұражайында және Варшавадағы Варшава көтерілісі мұражайында еске алады.
Although the Lithuanian and Polish resistance movements had common enemies—Nazi Germany and the Soviet Union—they began working together only in 1944–1945, after the Soviet reoccupation, when both fought the Soviet occupiers. The main obstacle to unity was a long standing territorial dispute over the Vilnius Region. The situation escalated the next year when the Ukrainian Insurgent Army (Українська повстанська армія, Ukrayins'ka Povstans'ka Armiya, UPA), a Ukrainian nationalist force and the military arm of the Organization of Ukrainian Nationalists (Організація Українських Націоналістів, Orhanizatsiya Ukrayins'kykh Natsionalistiv, OUN), directed most of its attacks against Poles and Jews. Stepan Bandera, one of UPA's leaders, and his followers concluded that the war would end in the exhaustion of both Germany and the Soviet Union, leaving only the Poles—who laid claim to East Galicia (viewed by the Ukrainians as western Ukraine, and by the Poles as Kresy)—as a significant force, and therefore the Poles had to be weakened before the war's end. OUN forces targeted Polish villages, which prompted the formation of Polish self defense units (e. g., the Przebraże Defence) and fights between the Home Army and the OUN. The Polish government in exile in London was taken by surprise; it did not expect Ukrainian anti Polish actions of such magnitude. From February to April 1945, mainly in Rzeszowszczyzna (the Rzeszów area), Polish units (including affiliates of the Home Army) carried out retaliatory attacks in which about 3,000 Ukrainians were killed; one of the most infamous ones is known as the Pawłokoma massacre. By mid 1944, most of the disputed regions were occupied by the Soviet Red Army. Polish partisans disbanded or went underground, as did most Ukrainian partisans. Both the Poles and the Ukrainians would increasingly concentrate on the Soviets as their primary enemy – and both would ultimately fail. WiN was in great need of funds to pay for false documents and provide resources for the partisans, many of whom had lost their homes and life savings in the war. WiN was far from efficient: it was viewed as an enemy of the state, starved of resources, and a vocal faction advocated armed resistance against the Soviets and their Polish proxies. In the second half of 1945, the Soviet NKVD and the newly created Polish secret police, the Department of Security (Urząd Bezpieczeństwa, UB), managed to convince several Home Army and WiN leaders that they wanted to offer amnesty to Home Army members, and gained information about large numbers of Home Army and WiN people and resources in the following months. By the time the (imprisoned) Home Army and WiN leaders realised their mistake, the organizations had been crippled, with thousands of their members arrested. WiN was finally disbanded in 1952. By 1947 a colonel of the communist forces declared that "The terrorist and political underground [had] ceased to be a threatening force, though there [were] still men of the forests" to be dealt with. Many were sent to Gulags, executed, or "disappeared". In 1956 an amnesty released 35,000 former Home Army soldiers from prisons. Even then, some partisans remained in the countryside, and were unwilling or unable to rejoin the community; they became known as the cursed soldiers. Stanisław Marchewka "Ryba" was killed in 1957, and the last AK partisan, Józef "Lalek" Franczak, was killed in 1963 – almost two decades after World War II had ended. It was only four years later, in 1967, that Adam Boryczka—a soldier of AK and a member of the elite, Britain trained Cichociemny ("Silent Unseen") intelligence and support group—was released from prison. Until the end of the People's Republic of Poland, Home Army soldiers remained under investigation by the secret police, and it was only in 1989, after the fall of communism, that the sentences of Home Army soldiers were finally declared null and void by Polish courts. The Home Army is also commemorated in the Home Army Museum in Kraków and in the Warsaw Uprising Museum in Warsaw.