Кіріспе
Польшалық кеңеске қарсы ұлтшыл жарымәскери ұйым. Ұлттық Қарулы Күштер (NSZ; польша тілінде Narodowe Siły Zbrojne) – 1942 жылдан бастап қызмет еткен Польшаның оңшыл астыртын әскери ұйымы. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде НСЗ әскерлері нацистік Германиямен және коммунистік партизандармен күресті. Сондай-ақ, Отандық Армиямен де қақтығыстар болды. Соғыстың соңында осы ұйымның кейбір бөлімшелері мен құрылымдары нацистермен және гестапомен (мысалы, Қасиетті Крест таулары бригадасы және Хьюберт Юра жағдайында) ынтымақтасқан деген күдік туды, сонымен қатар антисемитизмге негізделген қылмыстар жасады деген айыптамалар да болды. Көптеген НСЗ бөлімшелері Польша үкіметінің эмиграциядағы билігіне бағынбады және басқа польшалық партизандық бөлімшелерімен ағайындық соғыс жүргізді. 1944-1946 жылдары НСЗ коммунистерге қарсы қарсылық күресінің бір бөлігі ретінде күресті, тіпті соғыстан кейінгі Польша Халық Республикасы құрылғаннан кейін де күресін жалғастырды.
National Armed Forces (NSZ; Polish: Narodowe Siły Zbrojne) was a Polish right wing underground military organization of the National Democracy operating from 1942. During World War II, NSZ troops fought against Nazi Germany and communist partisans. There were also cases of fights with the Home Army. At the end of the war, some units and structures of this organization supposedly cooperated with the Nazis and Gestapo (as in the case of the Holy Cross Mountains Brigade and Hubert Jura) and supposedly committed crimes motivated by antisemitism. Most NSZ units did not submit to the Polish government in exile and conducted fratricidal fights with other Polish partisan units. From 1944 to 1946, the NSZ fought as part of the anti communist resistance, including after the postwar Polish People's Republic was established.
Тарих
NSZ 1942 жылдың 20 қыркүйегінде Әскери Ұйымның «Ящерица одағы» (Organizacja Wojskowa Związek Jaszczurczy) және Ұлттық Әскери Ұйымның (Narodowa Organizacja Wojskowa) бір бөлігінің бірігуі нәтижесінде құрылды. 1943-1944 жылдарығы ең жоғары санында НСЗ-ның қатары 70 000 мен 75 000 адамды құрады, бұл оны Польша қарсыласының үшінші ірі ұйымы етті (Жерасты армиясы (АК) және Шаруа батальондарынан кейін). НСЗ бөлімдері Варшава көтерілісіне қатысты. 1944 жылдың наурыз айында НСЗ екіге бөлінді, оның ішіндегі умеренный фракция АК-ның бағынысына көшті. Ал қалған бөлігі NSZ ZJ (Ящерица одағы) деп аталды. Осы НСЗ тармағы поляк коммунистік белсенділеріне, партизандарға, құпия полицияға, совет партизандарына, НКВД және СМЕРШ-қа, сондай-ақ өздерінің (НСЗ) бұрынғы жетекшілеріне қарсы операциялар жүргізді.
Саяси ұстанымы
НСЗ бағдарламасы поляк тәуелсіздігі үшін нацистік Германияға және Кеңес Одағына қарсы күресті қамтыды. Оның мақсаты – Польшаның соғысқа дейінгі шығыс аумақтары мен шекараларын сақтап қалу, сондай-ақ батысқа қарай бұрынғы неміс аумақтарын қайтарып алу, оларды «ежелгі славян жерлері» деп санады. 1944 жылғы 15 қаңтардағы L. 18/44 Жалпы директива №3, Ұлттық қарулы күштердің Бас қолбасшылығынан: «Совет әскерлерінің Польша шекарасын кесіп өтуіне байланысты, Лондондағы Польша үкіметі және Польша аумағында тұратын поляк азаматтары Польшаның 1939 жылға дейін Рига шарты арқылы белгіленген және Атлант хартасының жалпы принциптерімен, сондай-ақ одақтас үкіметтердің 1939 жылғы тамыздан кейін Польшадағы аумақтық өзгерістерге келіспеген мәлімдемелерімен расталған шекараларындағы толық егемендікті қайтаруға деген өздерінің бекем ниеттерін білдіреді». Соғыс кезінде НСЗ поляк коммунистерімен, оның ішінде олардың әскери ұйымдары – Гвардия Людова (GL) және Армия Людова (AL) сияқты ұйымдармен күресті. Соғыстан кейін бұрынғы НСЗ мүшелері Польша Халық Республикасының жаңадан құрылған коммунистік үкіметі тарапынан қуғынға түсті. Хабарлама бойынша, коммунистік партизандар өздерінің тонауларының орындарында жалған құжаттар мен қолхаттар сияқты жалған дәлелдерді қалдырып, кінәны НСЗ-ге таңды. Бұл Польшаның Қоғамдық қауіпсіздік министрлігі мен Милиция Обывательская (MO) тарапынан соғыс аяқталғаннан кейін НСЗ-ге қарсы саяси соғыс жүргізудің бір тәсілі болды, бұл туралы коммунистік Польшаның сот құжаттары көрсетіп тұр. 1944 жылдың қарашасынан 1947 жылдың ортасына дейін, Польшаның Кеңес билігіне қарсы қарулы антикоммунистік көтеріліс кезінде, коммунистік топтарға қатысқан көптеген еврейлер Ұлттық қарулы күштер тарапынан өлтірілді. Варшавада Ұлттық қарулы күштер еврей тегінен шыққан Польшаның Ішкі әскерлерінің офицерлері Ежи Маковецкий мен Людвик Видерсалды өлтірді. Польша тарихшысы Алина Кала Ұлттық қарулы күштердің доктринасының негізгі мақсаты – коммунистік топтар деп санайтын адамдарды жою болғанын айтты. Социолог Тадеуш Пиотровскийдің сөзіне сүйенсек, бұл шабуылдар кейіннен «Польша Халық Республикасында [PRL] жоғары лауазымды қызметтерде орналасқан жеке еврейлерге көбірек назар аудара бастады». Кейбір аудандарда Ұлттық қарулы күштер еврейлерді белсенді түрде іздеді. Ұлттық қарулы күштердің кейбір бөлімшелері немістерге тапсыру үшін орманға тығылған еврейлерді іздеді. Басқа деректерге сәйкес, көптеген Ұлттық қарулы күштер сарбаздары мен олардың отбасылары еврейлерді құтқаруға көмектесті, олардың ішінде Мария Бернштейн, Леон Голдман, Йонте Голдман және доктор Турски сияқты белгілі адамдар бар. Ұлттық қарулы күштер қатарында Калель Переходник, Виктор Натансон, капитан Роман Борн Борнштейн (Хробри II бөлімшесінің бас дәрігері), Джерзи Змидьгиер Конопка, Феликс Писаревский Парри, Эльяху (Александр) Шандцер (қара шапанды Дзик), доктор Камински, капитан Владислав Колачинский басқарған НСЗ бөлімшесінде қызмет еткен дәрігер (қара шапанды Збик), майор Станислав Оствин Зузга және тағы басқалар да болды. 1945 жылдың қаңтарында Ұлттық қарулы күштердің қасиетті крест таулары бригадасы (Бригада Świętokrzyska) алға жылжып келе жатқан Қызыл Армиядан шегінді және немістермен атысты тоқтату туралы келісімге келгеннен кейін нацистер бақылайтын Богемия мен Моравия протекторатына кірді. 1945 жылғы 5 мамырда Богемияда нацистерге қарсы операцияларын қайта бастады, онда бригада Холишовтағы концлагерден 280 еврей әйел тұтқынын, олардың өліміне тағайындалғандарды босатып алды.
"In the face of crossing of Polish borders by Soviet forces, the Polish Government in London and its Polish citizens living on the territory of Poland express their unwavering desire for the return of the sovereignty to the entire area of Poland within the Polish borders established prior to 1939 through the mutually binding Treaty of Riga and reaffirmed by the general principles of the Atlantic Charter, as well as by the declarations of the Allied governments which did not concede to any territorial changes that took place in Poland after August 1939." During the war, the NSZ fought the Polish communists, including their military organizations such as the Gwardia Ludowa (GL) and the Armia Ludowa (AL). After the war, former NSZ members were persecuted by the newly installed communist government of the Polish People's Republic. Reportedly, communist partisans engaged in planting false evidence, such as documents and forged receipts at the sites of their own robberies, in order to blame the NSZ. It was a method of political warfare practiced against the NSZ also by the Ministry of Public Security of Poland and Milicja Obywatelska (MO) right after the war, as revealed by communist Poland's court documents. From November 1944 to mid 1947, during the period of armed anti communist insurgency against the Soviet takeover of Poland, many Jews who were part of communist groups were killed by the National Armed Forces. In Warsaw, the National Armed Forces killed Jerzy Makowiecki and Ludwik Widerszal, two Polish Home Army officers of Jewish origin. Polish historian Alina Cała said that the doctrine of the National Armed Forces was primarily the elimination of what they considered to be Communist bands. According to sociologist Tadeusz Piotrowski, these attacks later "became more focused on individual Jews who were placed in highly visible positions of authority in the PRL [People's Republic of Poland]". In some districts, the National Armed Forces actively pursued Jews. Some units of the National Armed Forces were on the lookout for Jews hiding in the forests to deliver to the Germans. According to other sources, many National Armed Forces soldiers and their families are credited with having saved Jews, including such noted ones as Maria Bernstein, Leon Goldman, Jonte Goldman, and Dr. Turski. The National Armed Forces did have Jews in its ranks, including Calel Perechodnik, Wiktor Natanson, Captain Roman Born Bornstein (chief physician of the Chrobry II unit), Jerzy Zmidygier Konopka, Feliks Pisarewski Parry, Eljahu (Aleksander) Szandcer (nom de guerre Dzik), Dr. Kaminski, a physician who served in an NSZ unit led by Captain Władysław Kolaciński (nom de guerre Zbik), Major Stanisław Ostwind Zuzga, and others. In January 1945, the National Armed Forces Holy Cross Mountains Brigade (Brygada Świętokrzyska) retreated before the advancing Red Army and, after negotiating a ceasefire with the Germans, moved into the Nazi controlled Protectorate of Bohemia and Moravia. It resumed operations against the Nazis on 5 May 1945 in Bohemia, where the brigade liberated prisoners from a concentration camp in Holýšov, including 280 Jewish women prisoners slated for death.
Соғыстан кейінгі
NSZ мүшелері, басқа "күрсінген сарбаздар" сияқты, және олардың отбасылары соғыстан кейінгі сталиндік кезеңде қуғынға ұшырады. 1946 жылдың күзінде Генрик Флеймнің, соғыс лақабы "Бартек" болған, құрамындағы 100-200 сарбаз коммунистік әскери және полиция күштерімен тұзаққа түсіріліп, қырғынға ұшырады. Кейбір NSZ мүшелері 1946 жылы Польшаның солтүстік-шығысындағы ауылдарды талқандауға жауапты болды, оның барысында этникалық белорус-поляк азаматтарына шабуыл жасалды; 79 адам қаза тапты. Ұлттық қарулы күштер 1947 жылы ресми түрде таратылды. 1992 жылы Польша билігі, Польшаның тәуелсіздігі үшін күреске қосқан үлесін мойындап, Ұлттық қарулы күштердің жер асты сарбаздарын соғыс ардагерлері деп мойындады. NSZ сарбаздары, соның ішінде кейбір даулы тұлғалар, мысалы, 1945 жылы Вирчовинада 200-ге жуық украиналық шаруаларды өлтірген Мичислав Паздерски, оңалтылды және Польша президенті Лех Валенса оған екі медаль табыс етті. Польша Парламенті Сеймі 2012 жылы 1942 жылы құрылған Narodowe Siły Zbrojne құрылғанының 70 жылдығын атап өту туралы заң қабылдады. Сейм мүшелері, бұл шешімді қолдағандар, NSZ мүшелері сталиндік қауіпсіздік органдарының ең қатал мақсатына айналғанын атап көрсетті. 1990 жылдары Польшада "күрсінген сарбаздар" немесе антикоммунистік партизандар тақырыбы көп талқыланбады. Алайда 2000 жылдары "күрсінген сарбаздар" культі кеңінен танымал болды. NSZ-ның рөлі және оның еврейлермен қарым-қатынасы қазіргі Польшада даулы мәселе болып қала береді. 2012 жылғы Сейм декларациясын Польшаның бұрынғы премьер-министрі Лешек Миллер сынға алды.
Ұлттық қарулы күштердің қолбасшылары
Полковник Игнатий Озевич (1942 жылдың қыркүйегі – 1943 жылдың маусымы)
Полковник Тадеуш Курцыуш (1943 жылдың тамызы – 1944 жылдың сәуірі)
Полковник Станислав Наконецников Клюковский (1944 жылдың сәуірі – 1944 жылдың шілдесі)
Генерал Тадеуш Ястржебский (1944 жылдың шілдесі – 1944 жылдың қазаны)
Полковник Станислав Наконецников Клюковский (1944 жылдың қазаны)
Генерал Зигмунд Броньевский (1944 жылдың қазаны – 1945 жылдың тамызы)
Полковник Станислав Касница (1945 жылдың тамызы – 1947 жылдың ақпаны)
Col. Tadeusz Kurcyusz (August 1943 – April 1944)
Col. Stanisław Nakoniecznikoff Klukowski (April 1944 – July 1944)
Gen. Tadeusz Jastrzębski (July 1944 – October 1944)
Col. Stanisław Nakoniecznikoff Klukowski (October 1944)
Gen. Zygmunt Broniewski (October 1944 – August 1945)
Col. Stanisław Kasznica (August 1945 – February 1947)