Франческо Робортелло: Өркендеу дәуірінің гуманистік ойшылы және тіл біліміндегі еңбегі
Francesco Robortello
Франческо Робортелло (1516-1567): Ренессанс гуманисі, философ, редактор античных текстов. Влияние на поэтику комедии & герменевтику. Әйелдерге қатысты консервативті көзқарас.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Итальяндық Ренессанс гуманисі Франческо Робортелло (Franciscus Robortellus; 1516–1567) – Ренессанс гуманисі, өзінің кескілестік және талапкер мінезі үшін «грамматикалық ит» (Canis grammaticus) деген лақап атымен белгілі болған.
Italian Renaissance humanist
Francesco Robortello (Franciscus Robortellus; 1516–1567) was a Renaissance humanist, nicknamed Canis grammaticus ("the grammatical dog") for his confrontational and demanding manner.
Ғылымшы ретінде
Удине қаласында туған Робортелло ежелгі дәуірдің қайта жаңғырылған еңбектерінің редакторы болды, философия мен риториканы, сондай-ақ этиканы (Аристотельдің ізбасарлығымен), латын және грек тілдерін оқытты. 1560 жылы Падуаға қайтып оралғанға дейін Падуа, Лукка, Пиза, Венеция, Падуа және Болонья университеттерін аралап сапарлады. Робортеллоның мәтіндік түзетулерге ғылыми көзқарасы қазіргі герменевтиканың негізін қалады. Оның Аристотельдің «Поэтика» еңбегіне жазған түсіндірмелері Ренессанс және 17 ғасырдағы комедия теориясының бастауы болды, бұл Англиядан басқа барлық елдердегі театр өнеріне зор ықпал етті. Сонымен қатар, ол әйелдің моральдық осалдығына байланысты өзінің еркін күйеуіне бағынуға шақырған консервативті аристотельдік философ болды, бұл туралы «Libro politicos: Aristotelis disputatio» (1552, Венеция, 175-бет, Comensoli 1989 цитатасы) еңбегінде айтқан. Ол 1548 жылы жарық көрген «In librum Aristotelis de arte poetica explicationes» еңбегінде Алессандро де Паццидің (1536 жылы жарияланған) латын нұсқасын, Горацийдің «Ars Poetica» парафразымен және Аристотельдің сақталған мәтінінде жоқ жанрлардың түсіндірмелерімен (De Satyra, De Epigrammate, De Comoedia, De Salibus, De Elegia) түзетті. Филология және тарих салаларында ол Каролус Сигониус және Винченцо Маггимен эсселер түріндегі пікірсайыстар жүргізіп, Альдус Манутиус Венецияда жариялаған басылымдарды түзетті, тіпті Эразмның филологиялық қателіктерін де түзеді. Бұл қысқа эсселер жинақталып, белгілі бір уақыт аралығында жарияланды. Итальян тіл білімі саласындағы зерттеулердің (Gensini 1993) дәстүрі Робортеллодан басталады. Робортелло Падуада қайтыс болды, онда 1550 жылдары оның шәкірттерінің бірі Джакомо Забарелла болды. Тағы бір шәкірті – Ян Кохановский, поляк және латын тілдерінде жазған, поляк әдебиетіне Ренессанс идеяларының, формаларының және рухының енгізушісі болған ақын.
Robortello, who was born in Udine, was an editor of rediscovered works of Antiquity, who taught philosophy and rhetoric, as well as ethics (following Aristotle), and Latin and Greek, roving from Padua through universities at Lucca, Pisa, Venice, Padua, and Bologna before finally returning to Padua in 1560. Robortello's scientific approach to textual emendations laid the groundwork for modern Hermeneutics. His commentary on Aristotle's Poetics formed the basis for Renaissance and 17th century theories of comedy, influential in writing for the theatre everywhere save in England. At the same time he was the conservative Aristotelian philosopher who urged woman to submit her will to that of her husband on the basis of her moral weakness, in his libro politicos: Aristotelis disputatio (Venice, 1552, p. 175, quoted Comensoli 1989). He followed his In librum Aristotelis de arte poetica explicationes (1548), in which he emended the Latin version of Alessandro de’ Pazzi (published 1536), with a paraphrase of Horace's Ars Poetica and with explications of genres missing in the surviving text of Aristotle: De Satyra, De Epigrammate, De Comoedia, De Salibus, De Elegia. In the fields of philology and history he sustained controversies in print with Carolus Sigonius and Vincenzo Maggi in the form of essay like orations, correcting the editions published in Venice by Aldus Manutius, and even philological missteps of Erasmus. These brief essays were collected and published at intervals. A convention of surveys of Italian linguistics (Gensini 1993) is to start with Robortello. Robortello died at Padua, where, in the 1550s, one of his pupils was Giacomo Zabarella. Another pupil was Jan Kochanowski, a poet who wrote both in Polish and Latin and introduced the ideas, forms and spirit of the Renaissance into Polish literature.