Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Итальяндық классикалық ғалым және Ренессанс гуманисі (1331–1406)
Italian classical scholar and Renaissance humanist (1331–1406)
Колуччо Салютати (16 ақпан 1331 – 4 мамыр 1406) – итальяндық Ренессанс гуманисі және нотариус, Ренессанс Флоренциясының ең маңызды саяси және мәдени лидерлерінің бірі; Флоренция Республикасының канцлері және оның ең белгілі өкілі ретінде, ол Медичи әулетінің күшеюінен бұрынғы буынның тұрақты мемлекеттік хатшысы болды.
Coluccio Salutati (16 February 1331 – 4 May 1406) was an Italian Renaissance humanist and notary, and one of the most important political and cultural leaders of Renaissance Florence; as chancellor of the Florentine Republic and its most prominent voice, he was effectively the permanent secretary of state in the generation before the rise of the powerful Medici family.
Ерте мансап
Салютати Бугьяноның жанындағы шағын коммуна Стигнанода (қазіргі Тоскана провинциясы Пистоя) дүниеге келді. Болоньяда оқығаннан кейін, оның әкесі Буджанодағы гибеллин төңкерісінен кейін жер аударылып өмір сүрген, отбасы Буджаноға қайтып келді, ол Флоренция Республикасының берік бөлігіне айналды. Ол жерде нотариус болып жұмыс істеді және әдебиетті зерттеді, флоренциялық гуманистер Боккаччо мен Франческо Неллимен байланыс жасады. Флоренция ғалымдарына жазған хаттарының көркем әрі шебер классикалық латын тілі оған «Цицеронның ізбасары» деген құрметті лақап ат берді. 1367 жылы Колуччо Папалық мемлекеттердегі Тоди қаласының канцлері болып тағайындалды. Папа хатшысы Франческо Бруни Салютатиді 1368 жылдан 1370 жылға дейін Римге алып барды, ол жақында Авиньоннан оралған Папа V Урбанның Папалық куриясында көмекші болып жұмыс істеді. 1370 жылы куриядағы байланыстары арқылы ол қуатты Тоскана қаласы Лукканың канцлері болды, бірақ ішкі тартыстардың салдарынан бұл қызметін тез жоғалтты.
Salutati was born in Stignano, a tiny commune near Buggiano (today's province of Pistoia, Tuscany). After studies in Bologna, where his father lived in exile after a Ghibelline coup in Buggiano, the family returned to Buggiano, which had become more securely part of the Republic of Florence. There he worked as notary and pursued his literary studies, coming into contact with the Florentine humanists Boccaccio and Francesco Nelli. The refined and masterful classical Latin of his letters to Florentine scholars earned him the admiring nickname of "Ape of Cicero", In 1367 Coluccio was appointed chancellor of Todi in the Papal States. Papal secretary Francesco Bruni took Salutati with him to Rome from 1368 to 1370, as assistant in the Papal curia of Pope Urban V recently returned from Avignon. In 1370, through his connections in the curia he was made chancellor of the powerful Tuscan city of Lucca, a post he quickly lost in internecine struggles there.
Флоренцияның канцлері
1374 жылы Колуччо Флоренцияда қызметке тағайындалды, ал келесі жылы Флоренцияның канцлері болып тағайындалды, бұл Флоренция Республикасының бюрократиясындағы ең маңызды лауазым еді. Осы лауазымда Салютати басқа мемлекеттермен кеңінен таралған ресми хат алмасуға, елшілерге құпия нұсқаулар дайындауға, дипломатиялық келіссөздер жүргізуге және шарттар жасасуға жауапты болды: «Флоренцияның канцлерінде заң білімімен, саяси тәжірибелілікпен және дипломатиялық шеберлікпен ғана емес, сонымен қатар психологиялық түсінікпен, жақсы қарым-қатынас жасау қабілетімен және ерекше әдеби дағдымен дарынды тұлға болды». Оның мемлекеттік қайраткер ретіндегі қабілеті тез арада сынақтан өтті, себебі Флоренция бірден паптық билікпен соғысқа бет бұрды. Салютати Рим папасы Григорий XI-ге Флоренцияның әлі де Гельф партиясының адал мүшесі екенін жеткізуге міндеттелді. Паптық билікпен соғыстың алдын болмаса да, Салютати Италиядағы ең танымал канцлерге және ресми хаттар шеберіне айналды. Флоренцияның басты қарсыласы, Милан герцогы Джан Галеаццо Висконти, бір күні Салютатидің бір хаты «мың флоренциялық атты әскерден де көп зиян келтіре алады» деген пікірін білдірді. Өмірі бойы Флоренция солтүстіктегі қуатты қарсыласы Жангалеаццо Висконтиге қарсы екі рет соғысқа қатысты. Оның 1400 жылы жарық көрген «De tyranno» («Тиран туралы») трактаты, көбінесе Висконтиге негізделген, бірақ Салютати (республикалық болғанына қарамастан) Данте ұсынған құдайға берілген әмбебап монархты қолдайды. Кейде оның хаттары күтпеген салдарға әкелді. 1376 жылы Анкона халқына хат жолдап, оларды бостандықтарының атынан папа тағайындаған губернаторға қарсы көтерілуге шақырғанда, ол Италияның француздық биліктен қаншалықты қиындық көргенін еске салды. Оның тікелей сөздері Франция короліне жетіп, Салютатиден ыстық құттықтау хатын алуға себеп болды, онда корольға ешқандай зиян келтірмейтінін және Флоренцияның әрқашан Францияның досы болатынын жеткізді. 1406 жылы Флоренция қаласы оның қосылу рәсімі үшін 250 флорин төледі.
In 1374 Coluccio received an appointment in Florence and the following year was appointed Chancellor of Florence, the most important position in the bureaucracy of the Florentine Republic. In his position, Salutati was responsible for the widely circulated official correspondences with other states, drafting confidential instructions to ambassadors, conducting diplomacy and negotiating treaties: "in its chancellor Florence had someone truly exceptional, endowed not only with legal knowledge, political cunning and diplomatic skill, but also with psychological penetration, a gift for public relations, and unusual literary skill." His abilities as a statesman were soon tested as Florence was immediately faced with war with the papacy. Salutati was charged with addressing Pope Gregory XI to assure him that Florence was still a loyal member of the Guelf party. Although he failed to prevent war with the papacy, Salutati soon became the most celebrated chancellor in all of Italy and a master of the formal letter. Florence's principal nemesis during his tenure, Gian Galeazzo Visconti, Duke of Milan, once remarked that one of Salutati's letters could "cause more damage than a thousand Florentine horsemen." During his life, Florence warred twice against its powerful northern rival, Giangaleazzo Visconti. His treatise De tyranno ("On the tyrant") published in 1400, has, most likely, its model in Visconti, although in it Salutati (despite being a republican) remains a supporter of the providential universal monarch already put forward by Dante. Occasionally his letters had unintended consequences. When he wrote to the people of Ancona in 1376, inciting them, in the name of their freedom, to revolt against the governor imposed by the pope, he called to mind the evils Italy had suffered on behalf of the French. Word of his nasty tone got to the King of France, which prompted a most conciliatory letter from Salutati, assuring the King that he meant no harm and that Florence would always be a friend to France. In testimony to his service as chancellor the city of Florence paid 250 florins for his funeral in 1406.
Мәдениет жетістіктері
Колуччионың мәдени жетістіктері оның саяси жетістіктерінен де жоғары тұрған шамасы. Өнерлі жазушы және шешен болған Колуччио классикалық дәстүрге көп сүйеніп, Вергилий мен Цицеронның латын тіліндегі сөздеріне негізделген күшті проза стилін дамытты: "Мен әрқашан сене келдім, - деп жазды Салютати, - мен ежелгілікті жай ғана қайталау үшін емес, жаңа нәрсе жасау үшін еліктеуім керек". Осы тұрғыдан алғанда, оның гуманизмге деген көзқарасы, өсірген гуманистер буынының антиквариаттығынан кеңірек негізделген. Петрарканың іздеуші хатшысы болған ол, жалақысының көп бөлігін 800 кітаптан тұратын кітапхана жинауға жұмсады, бұл оның замандасы Никколо де' Никколиден аздап кем. Ол сонымен қатар классикалық қолжазбаларды іздестіріп, бірнеше маңызды жаңалықтар ашты, олардың ең ірісі – Цицеронның жоғалған «Достарына хаттары» (Epistulae ad Familiares) еді, ол Цицеронды республикалық еркіндікті қорғаушы ретінде көрсетті. Колуччио сондай-ақ тарихты зерттеді, Флоренцияның бастауын Рим империясына емес, Рим республикасына байланыстырды. Ол Джан Франческо Погжио Браччолини, Никколо де' Никколи, Леонардо Бруни және Пьер Паоло Верджерио сияқты жас гуманистердің еңбектерін қолдады. 1397 жылы ол Византия ғалымы Мануэль Хрисолорасты Флоренцияға шақырып, Рим империясының соңына дейін грек тіліндегі алғашқы курстардың бірін оқытуын қамтамасыз етті. Боэцийден кейін, батыстықтардың азабы грек тілінде сөйлейтін немесе оқитын адамдардың саны азайды. Көне грек ғылымы мен философиясының көптеген еңбектері латын тіліне аударылмаған. Салютати заманында Аристотельдің бірнеше латын мәтіндері мұсылмандық Испания және Сицилия арқылы Еуропаға жеткен. Алайда, бұл мәтіндер грек тілінен емес, араб тілінен аударылған. Салютати Хрисолорасты Флоренцияға әкелу арқылы, таңдалған ғалымдар тобына (оның ішінде Бруни мен Верджерио) Аристотель мен Платонды түпнұсқа грек тілінде оқуға мүмкіндік берді.
Coluccio's cultural achievements are perhaps even greater than his political ones. A skilled writer and orator, Coluccio drew heavily upon the classical tradition and developed a powerful prose style based on the Latin of Virgil and Cicero: "I have always believed," Salutati wrote, "I must imitate antiquity not simply to reproduce it, but in order to produce something new". In this sense his own view of humanism was broader based than the antiquarianism of the generation of humanists he fostered. An admiring correspondent of Petrarch, he spent much of his salary on amassing a collection of 800 books, slightly less than his contemporary Niccolò de' Niccoli. He also pursued classical manuscripts, making a number of important discoveries, the most important being Cicero's lost Letters to his Friends (Epistulae ad Familiares), which showed Cicero as a defender of republican liberty. Coluccio also did important studies of history, tying Florence's origin not to the Roman Empire but to the Roman Republic. He promoted the work of younger humanists such as Gian Francesco Poggio Bracciolini, Niccolò de' Niccoli, Leonardo Bruni and Pier Paolo Vergerio. He also brought the Byzantine scholar Manuel Chrysoloras to Florence in 1397 to teach one of the first courses in Greek since the end of the Roman Empire. After Boethius, few Westerners spoke or read Greek. Many ancient Greek works of science and philosophy were not available in Latin translation. By Salutati's time, a few Latin texts of Aristotle had arrived in Europe via Muslim Spain and Sicily. These texts, however, had been translated from Arabic, rather than directly from the Greek. By bringing Chrysoloras to Florence, Salutati made it possible for a select group of scholars (including Bruni and Vergerio) to read Aristotle and Plato in the original ancient Greek.