Кіріспе

Епархиялық канцелярия – католик немесе англикан епархиясының ресми басқаруында қолданылатын барлық жазбаша құжаттарды жүргізетін әкімшілік бөлімше. Епархиялық канцелярияда, епископтың немесе оның өкілінің (жергілікті билеушінің) басшылығымен, епархияға қатысты барлық құжаттар дайындалады, көшіріледі, жіберіледі және барлық ресми жазбалардың тіркелмелі түрінде сақталады, сондай-ақ жіберілген және алынған құжаттардың тізімі жүргізіледі. Осы міндеттерді орындауға жауапты лауазымды тұлға епархиялық канцлер деп аталады.

Латын католикалық епархиялары

Көптеген діоцездерде канцлер кейбір өкілеттіктерді жүзеге асырады, ал басқа діоцездерде олар тек бас викарийге ғана беріледі. Бұл көбінесе епископтың өзі тікелей басқаратын кіші діоцездерде жиі кездеседі, онда бас викарий (көбінесе діоцездік қалада тұрмайды) тек епископ болмаған немесе кедергіге тап болған жағдайда ғана шақырылады. Мұндай жағдайларда канцлер сондай-ақ епископтың жеке хатшысы болып табылады. Ұқсас жүйе көптеген кең діоцездерде де сақталады, оларды епископ бір немесе бірнеше бас викарийдің және діоцездік канцелярияның көмегімен басқарады. Дегенмен, кейбір үлкен діоцездерде барлық мәселелер жеке түрде епископқа, әдетте діни қызметкер немесе диакон арқылы, хатшы немесе канцлердің көмегімен беріледі. Сонымен қатар, діоцездік басқарудың көп бөлігі епископтың немесе бас викарийдің басшылығымен лауазымды тұлғалар тобына тапсырылады. Хат-хабарларды, тіркеуді және мұрағаттарды сақтау үшін мұндай әкімшілік бюролар хатшылық немесе канцеляриямен қамтамасыз етіледі. Канцелярия – әрбір діоцездің қажетті әкімшілік бөлігі. Оның міндеттерін орындау үшін шаралар қабылдау қажет, тіпті миссионерлік діоцездерде, апостолдық префектураларда және апостолдық викариаттарда да. Егер ресми хат-хабарларға тиісті күтім көрсетілмесе, діоцездік басқаруда дәстүр қалыптаспайды, маңызды құжаттар жоғалып кетеді және сот ісінде және сот процестерінде қажетті жазбаша дәлелдер жетіспейді. Танымал Апостолдық канцелярия (Cancellaria Apostolica) Римнің алғашқы епископының канцеляриясынан уақыт өте келе дамыды. Соңғысының шіркеудегі басымдылығының арқасында, оның канцеляриясы басқа христиан діоцездеріне қарағанда әлдеқайда кең байланыстарға ие болды. Апостолдық Тақ 1983 жылғы Канондық құқық кодексіндегі діоцездік курияға қатысты канондарға (cc. 469–494) дейін діоцездік канцеляриялар туралы заң шығармады. Діоцездік жүйе әдетте көптеген елдерде енгізілді, олардың шіркеулері бұрынша аздаған уақытша басқаруда болған (мысалы, АҚШ, Англия, Шотландия және Үндістан). Ұлттық және провинциялық синодтар діоцездік канцелярияларды құруға ерекше мән берді. АҚШ-та Балтимордағы Бірінші Пленарлық Кеңес (1852) шіркеулік басқаруды жеңілдету және оның жұмысы үшін біркелкі жүйе құру үшін әр діоцезде канцелярия болуын қалады. Ирландияда Тюрлстің Ұлттық синоды (1850) діоцездік мұрағаттарды құру және сақтау туралы ережелерді бекітті. Сол сияқты, Англия үшін Вестминстер провинциялық синоды (1852). Осы ұсыныстарға сәйкес, діоцездік канцелярия белгілі бір лауазымды тұлғалардан тұрады, оларды епископ тағайындайды. АҚШ, Англия және Австралияда, әдетте, бас викарийден басқа, діоцездік канцлер және хатшы болады. Еуропалық діоцездерде канцелярия діоцездің аумағына қарай әр түрлі ұйымдастырылады. Әдетте, әр діоцезде қажетті персоналмен бірге канцлер немесе хатшы болады. Германияның діоцездерінде әкімшілік жұмыстың көп бөлігі жоғарыда сипатталғандай ресми бюро (Ординариат) жүзеге асырады, яғни, бас викариат, оған хатшылық, тіркеу кеңсесі және канцелярия қосылады. Бреслау діоцезінде «Құпия канцелярия» (Geheimkanzlei) деп аталатын мекеме болды, ол тек князь-епископ жеке шешкен немесе осы органның кеңесімен қабылданған мәселелерді жеделдетті. Князь-епископ оның отырыстарын басқарды, бас викарий көмектесті. Оның құрамына үш діни қызметкер және бір кәдімгі кеңесші кірді, оларға хатшы, канцелярия басшысы, екі жеке хатшы, тіркеуші және т.б. қосылды. Діоцездік басқарудың қалыпты жұмысын жүзеге асыру үшін екі басқа бюро жұмыс істеді: бас викариат және діоцездік консистория, олар өзара тәуелсіз болғанымен, екеуі де князь-епископтың атынан әрекет етті. АҚШ-тағы діоцездік канцлер лауазымы туралы мәліметтерді Балтимордың үшінші пленарлық кеңесінің «Акта және Декреттерінен» (индекс, 303-бет) және Мейнут синодының (1900) «Архив» тақырыбынан қараңыз.

Англикандық епархиялар

Епархиялық кеңселердің барлығы біркелкі болуы мүмкін, бірақ оларды құру және жабдықтау туралы ештеңе жалпы шіркеу заңдарында көрсетілмеген. Бұл заңның өзінің ерекшелігінен туындайды, ол тек жалпы және ортақ нәрселерді ғана қарастырады. Ол жергілікті басқару тәсілдерін ескермейді, оларды әрбір епархияның тиісті билігіне қалдырады, себебі нақты жағдайлар әрқашан әртүрлі болады және мүмкіндігінше еркіндікке мұқтаж. Жоғарыда айтылғандай, епархиялық басқару әдістері көбінесе әртүрлі болғанымен, белгілі бір біртектілік сақталады. Әрбір епархия жалпы заңды сақтауға міндетті, олардың барлығында бірдей еркіндік және өкілеттік шектері бар. Сондықтан, әрбір епархия өз басқаруын ұқсас бағытта дамытуға бейім, бірақ оны басқалармен, әсіресе көрші епархиялармен үйлесімді түрде жасайды. Осылайша, бір елдегі епархиялардың барлығы ұқсас ресми басқару жүйесіне ие болады.