Кіріспе

1945 жылы Филиппинде Жапония жасаған қырғын

Қазалау

Манилаға енген америкалықтардың 1000-ға жуық әскері бар, ал онда бірнеше мың филиппиндіктер бар, олар Қауымдастық армиясы мен ұйымдасқан партизандар. Тіпті әйелдер мен балалар да партизанға айналды. Жапондық әскерилер, жапондық азаматтар мен арнайы құрылыс бөлімшелерін қоспағанда, соғыс алаңында болған барлық адамдар өлім жазасына кесіледі. Соғыстан бұрын, Маниланы қолда бар күштермен қорғауға мүмкіндігі жоқ екенін және солтүстік Лусонның ауылдық, қорғанысқа қолайлы Сиерра-Мадре таулы аймағында мүмкіндігінше үлкен күшті сақтауға шешім қабылдады. Генерал Томоюки Ямашита 1945 жылдың қаңтарында Маниладан жапон әскерлерін толықтай шығаруға талап етті. Алайда Ямашитаның бұйрығын Манилада қалуға шешім қабылдаған контр-адмирал Санжи Ивабучидің қол астындағы шамамен 10 000 жапондық теңіз жауынгерлері елемеді. Жапонияның 4000-ға жуық әскери қызметкері американдықтар мен филиппиндіктердің алға жылжуына байланысты қаладан кете алмады. 1945 жылдың ақпан-наурызындағы Манила шайқасында АҚШ әскері жапондықтарды қуып шығару үшін Манила қаласына қарай алға жылды. Қаланы басып алу үшін болған шайқаста жапон әскерлері өздерінің ашуын және көңіліне түскендерін қаладағы бейбіт тұрғындарға жеткізді. Зорлық-зомбылық, зорлау және қырғын мектептерде, ауруханаларда және монастырларда, соның ішінде Сан-Хуан-де-Диос ауруханасында, Санта-Роза колледжінде, Санто-Доминго шіркеуінде, Манила соборында, Пако шіркеуінде, Сент-Пол монастырында және Сент-Винсент-де-Пол шіркеуінде орын алды. Доктор Антонио Гисберт өзінің әкесі мен ағасының Губернатор сарайындағы өлтірілуі туралы былай деді: "Мен аман қалғандардың бірімін, барлығы 50 адамнан аспайды, 3000-нан астам адам Сантьяго фортына жиналып, екі күннен кейін қырғынға ұшырады. Жүкті филиппиндік әйелдердің құрсағын қазып өлтірді, ал қашып кетуге тырысқан филиппиндік азаматтар өлім жазасына кесілді. Ямашита сотының куәліктеріне сәйкес, 400 әйел мен қызды Маниланың бай Ермита ауданынан жинап алып, таңдау комиссиясына тапсырды, олар ең әдемі деп саналған 25 әйелді таңдады. Кейін бұл әйелдер мен қыздарды, олардың көбісі 12 мен 14 жас аралығында, қонақ үйге алып барды, онда жапондық әскерилер мен офицерлер оларды кезекпен зорлады. Көптеген одақтас немістер неміс клубында бас сауғалағанмен, жапондық сарбаздар кіріп, мейірімділік сұрап жалбарынған аналардың нәрестелері мен балаларын штыкпен өлтірді және бас сауғалауды іздеген әйелдерді зорлады. Жапонияның 20 жауынгері жас қызды зорлап, оның көкіректерін кесіп тастады. Содан кейін жапондық жауынгер әйелді еліктеуге оның майып көкіректерін көкіректеріне қойды. Жапондықтар қызды және зорланған тағы екі әйелді бензинмен суға батырып, өртеп жіберді. Жапондықтар клубты өртеп, көптеген тұрғындарды өлтірді. Өрттен қашып шыққан әйелдерді жапондықтар ұстап алып, зорлап тастады. 28 жастағы Джулия Лопестің көкіректерін кескілеп, жапондық сарбаздар зорлап, шаштарына от қойып, өлтірді. Өзін-өзі қорғауға тырысқан тағы бір әйелдің басын жарым-жартылай кесіп, жапон солдаты зорлаған.

Өлім-жітім

Манила шайқасында аза болған бейбіт тұрғындардың жалпы саны шамамен 100 000-ға жетті, олардың көп бөлігі жапон әскерлері жасаған жаппай қырғындардың нәтижесі болды. Кейбір тарихшылар, шайқастың барлық кезеңіндегі бейбіт тұрғындардың жоғары қаза болу деңгейін ескере отырып, Манила қырғынының өзінен 100 000-нан 500 000-ға дейін адам қаза тапқанын айтады, басқа себептер ескерілмейді. Жапондықтардың шайқас барысында жасаған қиянаттары кең болғанымен, Маниланың сәулеттік және мәдени мұрасын жоюға ең көп жауапты болған – американдық артиллерия мен оттық күштері. Жапондық бағалау бойынша, шайқас кезіндегі филиппиндіктердің жалпы өлімінің 40 пайызы осы күштердің әрекетінен туындады.

Генерал Ямашитаның қырғындағы рөлі

Генерал Ямашита Манила қиырғыны үшін соғыс қылмыскері деп танылды, бірақ адмирал Ивабучидің теңізшілері зұлмат жасады, ал Ямашита оған Маниладан кетуге бұйрық берген еді. Ивабучи Манила шайқасының соңында жеңіліске шалысқан кезде өз-өзіне қол жұмсады. Бұрынғы соғыс қылмыстары прокуроры және авторы Аллан Райан Ямашитаның онда қылмыс жасағанына, басқаларды солай істеуге бұйрық бергеніне, олардың алдын алуға мүмкіндігі болғанына немесе тіпті олардың болатынына күдіктенгеніне ешқандай дәлел жоқ деді. Дегенмен, бұл аргументтің мәселесі – Ямашитаның адвокаттары Ямашитаны Филиппиндегі барлық соғыс қылмыстарынан ақтап алу үшін, оның ішінде Маниладан тыс жерлерде көп болған қылмыстардан, Жапон әскери-теңіз күштері Манила қиырғынына қалай жауапты болғанына қатысты командалық тізбек бойынша техникалық қорғанысқа жүгінді. Шындығында, Ямашита көптеген басқа соғыс қылмыстарына жауапты болды, олар айыптау тарапынан филиппин азаматтары мен одақтас әскери тұтқындарын азаптап өлтірудің жүйелі кампаниясы ретінде сипатталды, мысалы, Палаван қиырғынында 139 американдық әскери тұтқынды өлтіру, партизандарды, сарбаздарды және азаматтарды тиісті сот процесінсіз атқылау, соның ішінде 1944 жылдың желтоқсанында Филиппин армиясының генералы Висенте Лимды атқылау және Батангас провинциясында 25 000 азаматты өлтіру. Манила қиырғынынан тыс жасалған қылмыстарды Жапон армиясы жасады, теңіз күштері емес. Ямашита Жапон армиясының құпия әскери полициясы – Кемпейтайға толық басшылық еткені айтылды, ол тұтқындар мен азаматтық интернациядағыларға көптеген соғыс қылмыстарын жасады, және ол Кемпейтайдың төменгі шенді офицерлері сот немесе тиісті сот процесінсіз адамдарды атқылауды сұрағанда наразылық білдірмей, ғана басын издеді, себебі сот процесін дұрыс жүргізу үшін тым көп тұтқын болды. Филиппин армиясының генералдары Лим, Симеон де Хесус және Фидель Сегундо Ямашитаның бұйрығымен Маниладан бұрын, Манила маңындағы әскерилер тарапынан сот немесе тиісті сот процесінсіз жүздеген басқа адамдармен бірге бас кесілді. Жапон теңіз күштері мен контр-адмирал Санжи Ивабучи Ямашитаның Кемпейтай және оның тікелей бағынысты әскерлері жасаған қиырғынға қатысы болған жоқ. Ямашитаның адвокаттары Ямашитаның осы армиялық қиырғындарға ешқандай жауапкершілігі болмағанын және ол ештеңе білмейтінін дәлелдеуге тырысты, бірақ бұл сәтсіз аяқталды. Генерал Макартур, тағы бес генерал және АҚШ Жоғарғы Соты Ямашитаны соғыс қылмыстары үшін жауапты деп тапты, өйткені ол сол кезде Филиппиндегі барлық жапондық әскерлерге басшылық етті. Президент Гарри С. Трумэн да үкіммен келісіп, Ямашитаны кешіруден немесе жазасын жеңілдетуден бас тартты. Ямашита қылмыстарды анықтауға немесе олардың алдын алуға тырыспағаны үшін кінәлі деп танылды. Бұл «Ямашита стандарты» деп белгілі болды. Америкалық әскери заңгерлер тобы генерал Ямашитаны қорғау үшін АҚШ Жоғарғы Сотына шағымдануға тырысты, бірақ шағым 5 дауысқа 2 қарсы қабылданбады. Соның салдарынан Ямашита асылып өлім жазасына кесілді. Ол 1946 жылдың 23 ақпанында Маниладан оңтүстікке қарай орналасқан лагерьде дарға асылды. Жоғарғы Соттың екі судьясы сот процесін әділетсіздік, кек алу және адам құқықтарының бұзылуы деп атады.