Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жао Фэйян (Жао Фэйян, ? – б.з.д. қыркүйек немесе қазан айы), ресми атауы – Сяочэн императрицасы (孝成皇后), Хан әулеті тұсындағы императрица болған. Оның күйеуі – Император Чэн. Ол қытай халқының санасында сарайдағы интригаларға қатысқан әпкесі Чжао Хэдэмен бірге, көбінесе әдемілігімен танымал болды. Алайда, қытай тарихындағы көптеген әйгілі сұлулардың (мысалы, Төрт сұлу) айырмашылығындай, оны өз әпкелері жиі сынаған. Ол жиі Ян Гуйфэймен, Тан әулетінің императоры Сюаньцзунның қарындасымен салыстырылып, қарама-қарсы қойылды, себебі Жао Фэйян жұқа денелі болса, Ян Гуйфэй тоқпақты денелі болған. Бұл қытай тіліндегі "хуанфей яньшоу" (環肥燕瘦, сөзбе-сөз "тоқ Хуан, жұқа Фэй") идиомасының пайда болуына әкелді, ол сұлулардың түрлерінің әртүрлілігін көрсетеді. Кейіннен бұл идиома әдеби стильдерді сипаттау үшін де қолданыла бастады, яғни стиль сөзді көп немесе аз қолдану арқылы берілуі мүмкін, бірақ бәрібір тиімді болады.
Zhao Feiyan (, ? – September or October 1 BC), formally Empress Xiaocheng (孝成皇后), was an empress during the Han dynasty. Her husband was Emperor Cheng. She was known in the Chinese popular mindset more for her beauty than for the palace intrigue that she and her sister, the Consort Zhao Hede engaged in, but unlike most of the famous beauties in Chinese history (such as the Four Beauties), she was often vilified by her own sisters. She was often compared and contrasted with Yang Guifei, the concubine of Emperor Xuanzong of Tang, because she was known for her slender build while Yang was known for her full build. This led to the Chinese idiom huanfei yanshou (環肥燕瘦, literally "plump Huan, slender Fei"), which describes the range of the types of beauties. Later, the idiom was also used as a figurative expression on literary styles that can be either verbose or sparse, but were equally effective.
Ерте өмір
Чжао Фэйянның нақты туған күні белгісіз, бірақ шамамен б.з.д. 45 жылы деп есептеледі. Тарихи мәліметтерге сәйкес, оның жеке аты И Чжу (宜主) болуы мүмкін. Ол императорлық ханзадалар мен ханшайымдардың екі мұрагерлік қызметкерінің қызы болған. Сонымен қатар, оның туғанда ата-анасының өте кедей болғандықтан оны тастап кеткені айтылады. Бірақ үш күннен кейін оның тірі екенін көріп, қайтадан алып, тәрбиелеген. Олардың асырап алған әкесі Чжао Лин (趙臨) еді, олар оның тегін қабылдады. Өскенде, император Чэннің қарындасы Янъа ханшайымының (陽阿公主) үйіне жіберілді. Ол онда биші қыз болып жұмыс істеді және оның болашақта танылатын аты – Фэйян (сөзбе-сөз, ұшқан қарлығаш) болды, себебі ол өте нәзік және биде өте епті болған, тіпті ұшқан қарлығаш сияқты. Император Чэн Фэйянды жаңа император етуді қалаған, бірақ император шеше Ван оның тегінің төмендігіне және биші қыз болған бұрынғы қызметіне қарсылық білдірді. Б.з.д. 16 жылы ол ұлының тілегіне көнді, ал дайындық барысында император Чэн Фэйянның әкесі Чжао Линді Чэньян маркизі етіп тағайындады, осылайша оның тегі төмен деп есептелмейді. 13 шілдеде ол император атанды. Фэйянның осының бәрінің артында тұрғаны көрінеді, өйткені бәрі оның пайдасына айналды, бірақ болашақта оның қарындасы Хэде одан да ақылды екені белгілі болды, бірақ оның бұл оқиғалардағы басшылық рөлі қандай болғаны белгісіз: император Сю мен Консорт Банның құлауы, туыстардың жоғарылатылуы және сарайды бақылау.
The actual birth date of Zhao Feiyan is not known but it is assumed to be 45 BC. According to historical accounts, her personal name might be Yi Zhu (宜主), She was a daughter of two hereditary servants of imperial princes or princesses. Those accounts also say that when she was born, her parents were so poor that they abandoned her, but they saw that she was still alive after three days, so they took her back in and raised her. Their adoptive father's name was Zhao Lin (趙臨) and they took his surname. When she grew up, she was assigned to the household of Princess Yang'a (陽阿公主), a sister of Emperor Cheng. She became a dancing girl there, and she received the name that she would become known for—Feiyan (literally, flying swallow) because she was so slender and so agile in dance that she was like a flying swallow. Emperor Cheng wanted to make Feiyan the new empress, but Empress Dowager Wang complained about her low birth and prior occupation as a dance girl. In 16 BC, she finally capitulated to her son's wishes, and in preparation, Emperor Cheng first created Feiyan's father Zhao Lin the Marquess of Chengyang, so that she would no longer be viewed as coming from low birth. On 13 July, she was created empress. Feiyan seems to be the mastermind behind all of this, because everything turned out in her favor, but in the future, it turns out that her sister Hede is smarter than her, but it is not known which leadership role she had on the past events: Which was the fall of Empress Xu and Consort Ban and the promotion of relatives and control over the palace.
Императрица жұбайы
Императрица ретінде Чжао Фэйян сарайда да, сыртында да билік пен байлықтың, даңқтың және құрметтің ең жоғары деңгейіне ие болды. Ол кең жерлерді, сәнді киімдерді және тамаша зергерлік бұйымдарды сатып алды; тіпті оның сарайының құны қытай тарихында император әйеліне арналған ең сәнді және ысырапшыл сарайлардың бірі болды. Дегенмен, Фейян императрица болып тағайындалып, барлық нәрсені зор дәрежеде сәнділікпен алды және сарайда қауіпсіздік пен билікке ие болды. Бірақ ол император Ченгтің құрметінен айырыла бастады, ал оның әпкесі Хеде "Жаои" атағын алды (дәрежесі бойынша екінші; императрицадан бір саты төмен, яғни "жарық мінезді әйел") және император Ченгтің шамадан тыс сүйіспеншілігі мен жақындығына ие болды. Әпкелер бастапқыда бір-біріне қызғанышпен қарағанмен, кейін татуласып, бірге сарайда үстемдік құрды, және екеуі де императорлық гаремдерді тозаққа айналдырды, ешкім олардың әрекеттерін тоқтата алмады. Олардың іс-әрекеттері император жесір Ванды одан да көбірек наразы қылды, бірақ император Чен екеуін де одан әрі қолдады. Алайда, екеуі де императорлық мұрагер бола алатын бала туғыза алмады – бұл император Ченгті қатты алаңдатты (өйткені оның бұрынғы сүйіктілері император Ху және Консорт Бан да баласыз болды, және басқа ешбір консорттың баласы болған жоқ). Императрица Чжао, оның қарындасы оны қорғап, көп балалы ер адамдармен зина жасады деген айып тағылды, жүкті болу ниетімен.
As an empress, Zhao Feiyan enjoyed the pinnacle of power, wealth, glory and respect inside and outside the palace. She acquiring vast estates, luxurious clothing, and exquisite jewelry; even the cost of her palace was one of the most extravagant and spendthrift palaces in Chinese history for an empress. Nevertheless, Feiyan was made empress and acquired all things with great luxury and was safe and powerful in the palace. But she began to lose favor from Emperor Cheng, while her sister Hede had acquired the title of “Zhaoyi” (second in rank; one lower rank than the Empress, which meant “the Lady of Bright Deportment”), and received the nearly exclusive affection and proximity of Emperor Cheng. While the sisters initially were jealous of each other, they later reconciled, and continued to dominate the palace together, and both turned the imperial harems into hell, and no one could stop the actions of these two, and their actions made Empress Dowager Wang more dissatisfied with them, but Emperor Cheng continued to support both more and more. However, neither of them would produce any children who could serve as imperial heir—something greatly troubling to Emperor Cheng (whose earlier favorites Empress Xu and Consort Ban were also childless, and no other consort of whom was known to have had children). It was alleged that Empress Zhao, with her sister covering for her, often engaged in adulterous acts with men who were known to have fathered many children, in hopes of becoming pregnant.
Ежелгі патшайым
Император Чэнь біздің заманымыздан бұрын 7 сәуірде кенеттен қайтыс болды, көбінесе инсульттан деген болжам бар (бірақ тарихшылар оған Консорт Чжао Хеде берген құмарлық тудыратын дәрілердің артық дозасы да себеп болуы мүмкін екенін айтады). Бірден императордың ұлдары бар кәнизактары болған деген көптеген қауесет тарады, бірақ олар мен аналары Консорт Чжао Хеде (қызғаныштан) және мүмкін император Чэньнің өзі өлтірген деген аңыз пайда болды. Күйеуін жоқтап, бағалаудан қорқып, Консорт Чжао Хеде өз-өзіне қол жұмсады. Таққа мұрагер ханзада Син Ай император болып отырды. Қауесеттердің көп бөлігі Хедеге байланысты болғандықтан және оның Император Айдың Император Чэннің мұрагері болуына ықпалы болғандықтан, Императрица Чжао жеке басы зардап шекпеді, ал Император Ай оны император жесір әйел атағымен құрметтеді. Дегенмен, Император Айдың билігінде оның саяси ықпалы шамалы болды. 6 жылы Ұлы император жесір Ван тапсырған тергеу есебі жарияланғаннан кейін, Консорт Чжао Хеде басқа императорлық жұбайлар мен олардың балаларына жасаған зұлпымдықтары үшін айыпталып (және тікелей айтылмаса да, Император жесір Чжао да осы іске қатысқан деген күдік туды), Император жесір Чжаоның отбасы жер аударылды, ал оның бауыры мен жүрегіне берілген маркиздік атақтары алынып тасталды. Бірақ Император жесір Чжаоның өзі сақталды, себебі ол Император Айдың ықпалды әжесі Консорт Фупен (қазіргі уақытта ол Ұлы император жесір атағын талап етіп, алды) жақын қарым-қатынаста болды. Оның кейбір туыстары жер аударылған жоқ, оларды Ұлы император жесір Ванның туысы Ван Рен (王仁) жасырды, бірақ олардың табылғаннан кейін Ван өз маржасына қайтарылды.
Emperor Cheng died suddenly in April 7 BC, apparently from a stroke (although historians also report the possibility of an overdose of aphrodisiacs given to him by Consort Zhao Hede). Immediately there were many rumors that he had in fact had concubines who bore him sons, but that those sons and their mothers were murdered by Consort Zhao Hede (out of jealousy) and possibly Emperor Cheng himself. Grieving her husband and apparently fearful of appraisals, Consort Zhao Hede killed herself. Crown Prince Xin ascended the throne as Emperor Ai. Because the rumors largely centered around Hede and because of her role in Emperor Ai's becoming Emperor Cheng's heir, Empress Zhao was personally unscathed, and Emperor Ai honored her with the title of empress dowager. However, she would have little or no political influence during the reign of Emperor Ai. After the investigative report commissioned by Grand Empress Dowager Wang was published in 6 BC, accusing Consort Zhao Hede of the atrocities against the other imperial consorts and their children (and implicitly, although not directly, accusing Empress Dowager Zhao of the same thing), Empress Dowager Zhao's family was exiled, and the marquess titles granted to her brother and her nephew were removed. However, Empress Dowager Zhao herself was spared, particularly because she was on very friendly relations with Emperor Ai's domineering grandmother Consort Fu (who had now insisted on, and receiving, the title of grand empress dowager as well). Some of her relatives, instead of going into exile, were hidden by Grand Empress Dowager Wang's nephew Wang Ren (王仁), but after they were discovered, Wang was punished by being sent back to his march.
Өлім
1 тамызда император Ай қайтыс болды. Шешімді әрекетпен Ұлы император жесір Ван император Айдың сүйіктісі Донг Сяньнан билікті қайтарып алып, өзінің немере інісі Ван Мангты жаңа император Пингтің регенті етіп тағайындады. Барлық наразылықты жоюды көздеген (және бұрын император Ай оны қызметтен төмендеткені үшін ашуланған, сондай-ақ император Айды қолдағандарға да осы ашуын жеткізген) Ван Ман император жесір Чжаоны император жесір статусынан император Сяоченг атағына төмендетті. Бірнеше айдан кейін оны қарапайым халыққа дейін төмендетіп, күйеуінің мазарына қараушы етуге бұйрық берді. Сол күні ол өз-өзіне қол жұмсады.
In August 1 BC, Emperor Ai died. In decisive action, Grand Empress Dowager Wang seized power back from Emperor Ai's favorite Dong Xian and made her nephew Wang Mang regent to the succeeding Emperor Ping. Wang Mang, who wanted to extinguish all dissent (and who previously bore a grudge against Emperor Ai for demoting him and extended that grudge to those who supported Emperor Ai) had Empress Dowager Zhao demoted from her position as empress dowager to the title of Empress Xiaocheng. A few months later, she was further demoted to a commoner and ordered to guard her husband's tomb. That day, she committed suicide.
Линью жуанға кіру
Оның өмірбаяны Конфуцийдің классикалық "Үлгілі әйелдердің өмірбаяндары" (Линью Чжуань) кітабына енгізілді, бұл кітапты Хань әулетінің ғалымы Лю Сян құрастырған. Жао Фейянның өмірбаяны 9-шы томның бір бөлігі, ол "Жаңадан қосылған үлгілі әйелдердің өмірбаяндары" (新刊續列女傳) деп аталады.
Her biography was included in the Confucian classic Biographies of Exemplary Women (Lienü Zhuan), compiled by the Han dynasty scholar Liu Xiang. Zhao Feiyan's biography is part of Scroll 9, titled Supplemental Biographies (新刊續列女傳).
Танымал мәдениетте
Ол 2008 жылғы қытай "Королевалар" телесериалында Тонг Лия ойнаған қарсыластардың бірі ретінде көрсетілген. Жао Ники И ойнаған "Мың жылдық махаббат тоқу" қытай телесериалының кейіпкерлерінің бірі ретінде бейнеленген.
She is portrayed as one of the antagonists in the 2008 Chinese television series "The Queens" by Tong Liya. Zhao is portrayed as one of the characters of the Chinese television series Love Weaves Through a Millennium, played by Niki Yi.