Кіріспе

Сүтқоректілер түрі

Оңтүстік ақ кеуделі кірпік (Erinaceus concolor), кейде ақ ішті кірпік немесе ақ кеуделі кірпік деп те аталады, Шығыс Еуропа мен Оңтүстік-Батыс Азияға тән кірпік. Бұл кірпіктер АҚШ және Иранда үй жануарлары ретінде күннен-күнге танымал болып келеді.

Сипаттама

Ол сыртқы түрімен еуропалық кірпіге (E. europaeus) өте ұқсас, бірақ оның кеудесінде оларды оңай ажыратуға мүмкіндік беретін ақ дақ бар. Олардың салмағы 680-ден 900 граммға дейін жетеді. Қысқы ұйқыда олардың дене салмағы 600 граммнан кем болмайды.

Шығу тегі

Ақ кеуделі кірпікше географиялық ерекшеліктерге байланысты екіге бөлінген тектік желіден дамыды. Кавказ таулары ақ кеуделі кірпікшені оңтүстік және солтүстік аймақтарға бөлуде маңызды рөл атқарды. Кавказ тауларының солтүстігінде Ресей жатыр, және сол жерде ақ кеуделі кірпікшелердің бір бөлігі таралған. Бұл түрдің таралуына байланысты Түркия, Иран, Израильде де кірпікшелер өмір сүреді.

Таксономия

Ұзақ уақыт бойы бұл екі түр бір түр деп есептелді. Шығыс Еуропа мен Ресейдің солтүстік ақ кеуделі кірпісі бұрын оңтүстік ақ кеуделі кірпісінің түрішесі ретінде танылған, бірақ жаңа зерттеулер оларды екі түрлі түр деп санайды. Оңтүстік ақ кеуделі кірпі мен еуропалық кірпі будандаса алады.

Ұқсас ақ төсекті тұяқты тұяқтар

Оңтүстік ақ көкбауырлы тұяқтың (hedgehog) кейбір туыстары Батыс Еуропалық (Erinaceus europaeus) және Солтүстік ақ көкбауырлы (Erinaceus roumanicus) тұяқтар болып табылады. Бұл екі түр бір-бірімен шағылысып, гибридтер тудыру арқылы гендер ағынын қамтамасыз етеді. Генетикалық зерттеулер көрсеткендей, гибрид түрдегі солтүстік-оңтүстік ақ көкбауырлы тұяқтардың геномдары Батыс Еуропалық тұяқтардың геномдарына қарағанда көбірек экспрессияланған гендерді қамтиды.

Мінез-құлық

Көптеген есек сияқты, оңтүстік ақ кеуделі есектің мекендеу орындары жапырақты ормандардан бастап саябақтар мен бақтарға дейін жетеді. Олардың тамақтануы да сондай, көбінесе жәндіктер, слизняктар, қоңырлар және құрттардан тұрады. Олар өздеріне зиян келтірмейтін улы қоңыздарды да жейді. Көбейту кезеңі наурыз және шілде аралығында, шамамен 6 апталық жүктілік мерзімінен кейін 7-ге дейін балапандар туылады. Олар қарашадан наурызға дейін ұйықтайды. Еуропалық түрлерінен айырмашылығы, оңтүстік ақ кеуделі есек ешқашан қуыстар жасамайды. Ол оңаша жерлерде шөптен ұялар салады.

Паразиттер

Бұл түрде құтылар мен блохалар сияқты көптеген сыртқы паразиттер кездеседі, сондықтан олардың экзотикалық үй жануарлары ретінде танымал болуы зооноздық аурулардың таралуына әкелуі мүмкін. Өкпе құрттары – оңтүстік ақ кеуделі сіркеқұйрықтың тағы бір паразиті. Бұл жануарлар екі түрлі өкпе құртына шалдығуы мүмкін: Crenosoma striatum және Capillaria aerophila. Оңтүстік ақ кеуделі сіркеқұйрықтарда өлімге әкелетін бір немесе екі түрлі өкпе құрты жұқпасы болуы мүмкін. Өкпе құрттарының белгілеріне салмақ жоғалту, тыныс алуда қиындық және физикалық белсенділіктің төмендеуі жатады. Ғалымдар оңтүстік ақ кеуделі сіркеқұйрықты моксидектин/празиквантелдің бір дозасымен құрттан тазартатын тиімді емдеу жолын тапты. 2016 жылы жүргізілген зерттеуде 57 оңтүстік ақ кеуделі сіркеқұйрықтың 5-інен Bartonella бактериясынан туындайтын Bartonella инфекциясы анықталды. Бұл зерттеуде тұңғыш рет сіркеқұйрықтарда Bartonella ДНК-сы табылды.