Кіріспе

Гемофильтрация, сондай-ақ гемофильтрация – интенсивті күтім ортасында қолданылатын бүйрек алмастыру терапиясы. Ол көбінесе жедел бүйрек зақымдануын (ЖБЗ) емдеу үшін қолданылады, бірақ көп органды дисфункция синдромы немесе сепсис жағдайында да тиімді болуы мүмкін. Гемофильтрация кезінде науқастың қаны құбырлар жиынтығымен (фильтрациялық контур) машина арқылы жартылай өткізгіш мембранаға (фильтр) жіберіледі, онда қалдықтар мен су (жинақтап алғанда ультрафильтрат) конвекция арқылы алынып тасталады. Қанға ауыстыру сұйықтығы қосылып, қайтадан науқасқа құйылады. Диализ сияқты, гемофильтрацияда да ерітінділер жартылай өткізгіш мембрана арқылы қозғалады. Дегенмен, гемофильтрацияда ерітінділердің қозғалысы диффузия емес, конвекция арқылы жүзеге асырылады. Гемофильтрация кезінде диализат қолданылмайды. Оның орнына, оң гидростатикалық қысым су мен ерітінділерді қан бөлімінен сүзгі бөліміне, одан сыртқа шығарып жібереді. Кіші және үлкен ерітінділер гидростатикалық қысымның нәтижесінде пайда болған су ағынымен бірдей жылдамдықпен мембрана арқылы тартылады. Осылайша конвекция гемодиализ кезінде байқалатын ірі ерітінділерді (диффузия жылдамдығының төмендігіне байланысты) нашар жою мәселесін шешеді.

Гемодиафильтрация

Гемофильтрация кейде гемодиализбен бірге қолданылады, мұндай жағдайда ол гемодиафильтрация деп аталады. Қан жоғары өтімді диализатордың қан бөлімі арқылы айдалады, сондай-ақ ультрафильтрацияның жоғары қарқыны қолданылады, нәтижесінде қаннан диализатқа су мен ерітілген заттардың көп мөлшерде өтуі қамтамасыз етіледі, оларды қан тамырына тікелей құйылатын алмастыру сұйықтығымен толықтыру қажет. Дегенмен, диализдік ерітінді де диализатордың диализат бөлімі арқылы өтеді. Бұл комбинация теориялық тұрғыдан тиімді, себебі ол үлкен және кішкентай молекулалық салмақты ерітілген заттарды тиімді түрде шығарып тастауға мүмкіндік береді.

Аралық және үздіксіз

Бұл емдеулер үзіліс-үзіліспен немесе үздіксіз берілуі мүмкін. Екіншісі көбінесе жансақтау бөлімшесінде жасалады. Егер сөйкелген жағдай жедел бүйрек жеткіліксіздігі болса, клиникалық және денсаулық сақтау экономикасы тұрғысынан екі жағдайдың арасында айтарлықтай айырмашылық болуы мүмкін емес.

Интермиттентті гемофильтрация (IHF) немесе гемодиафильтрация (IHDF)

Бұл емдердің кез келгенін амбулаториялық диализ бөлімшелерінде аптасына үш немесе одан да көп рет, әдетте бір емге 3–5 сағат уақыт беріледі. IHDF көбінесе қолданылады, ал IHF тек бірнеше орталықта ғана пайдаланылады. IHF немесе IHDF көмегімен алмастыру сұйықтығы диализ ерітіндісін қан желісіне тікелей құюдан бұрын оны тазарту үшін екі мембранадан өткізе отырып, тікелей дайындалады. АҚШ-та реттеуші органдар оның тазалығына қатысты алаңдаушылықтар болғандықтан әлі күнге дейін алмастыру сұйықтығын тікелей жасауға рұқсат бермеген. Осы себепті, гемодиафильтрация бұрын АҚШ-та амбулаториялық жағдайда қолданылмаған.

Тұрақты гемофильтрация немесе гемодиафильтрация (CHDF)

Тұрақты гемофильтрация (CHF) алғаш рет 1977 жылы Крамер және авторлар тобы жариялаған мақалада сипатталған, сұйықтық артық жүктемесін емдеу үшін. Гемофильтрация көбінесе жансақтау бөлімшесінде қолданылады, онда ол 8-ден 12 сағатқа дейін созылатын ем түрінде, яғни SLEF (баяу созылған гемофильтрация) немесе CHF (тұрақты гемофильтрация) ретінде, кейде үздіксіз веноздық гемофильтрация (CVVH) немесе үздіксіз бүйрек алмастыру терапиясы (CRRT) деп аталады. Гемодиафильтрация (SLED F немесе CHDF немесе CVVHDF) да осылай кеңінен қолданылады. АҚШ-та CHF немесе CHDF үшін қолданылатын алмастыру сұйықтығы коммерциялық түрде дайындалып, қапталып, стерильді болады (немесе кейде жергілікті аурухананың фармацевтикалық бөлімінде дайындалады), бұл диализдік ерітіндіден алмастыру сұйықтығын онлайн жасаумен байланысты нормативтік мәселелерді болдырмауға мүмкіндік береді. Баяу үздіксіз терапия кезінде қан ағынының жылдамдығы әдетте 100-200 мл/мин аралығында болады, ал қанағаттану әдетте ірі орталық тамырлардың біріне орналастырылған орталық веналық катетер арқылы жүзеге асырылады. Мұндай жағдайларда қанды сүзгі арқылы жылжыту үшін қан сорғысы қолданылады. Гемодиализ үшін жасалған табиғи жолдар (мысалы, АВ фистулалар немесе графтар) CHF үшін қолайсыз, себебі қанағаттану инелерінің ұзақ уақыт бойы орналасуы осындай жолдарға зиян келтіруі мүмкін. Көбінесе «циклдің өмірі» деп аталатын, қан ұюынан және пайдасыз болуына дейінгі уақыт, қолданылатын қанды ұюға қарсы препаратқа байланысты өзгеруі мүмкін. Гепарин мен аймақтық цитрат жиі қолданылады, бірақ гепаринмен салыстырғанда қан кету қаупі жоғары. Алайда, Ұлыбританиядағы жансақтау бөлімдерінен алынған деректерді жан-жақты талдау, гепаринмен салыстырғанда цитрат негізіндегі препараттардың 90 күн емдеуден кейін жедел бүйрек зақымдануы бар пациенттер арасында өлім-жітімді азайтуға көмектеспегенін көрсетті. Дегенмен, цитрат негізіндегі препараттар емдеу құнының едәуір өсуіне әкеп соқты.

Бүйрек алмастыру терапиясының тарихы

Тез арада алмастыратын бүйрек терапиясын (ТБТТ) енгізуден бұрын, ауыр сырқаттанған, бірнеше мүшесі жеткіліксіз жұмыс істейтін науқастарда жедел бүйрек жетіспеушілігі (АБЖ) аралық гемодиализ арқылы емделді және өлім-өлтім көрсеткіші өте жоғары болды. Гемодиализ клиренсі мен ультрафильтрацияда тиімді болғанымен, гемодинамикалық тұрақтылыққа зиянды әсер етеді. 1971 жылы Ли Хендерсон қан тазарту әдістерінде конвективті тасымалдаудың негізін сипаттады. Кейін 1974 жылы ол конвекция мен диффузияны біріктіретін гемодиафильтрацияны сипаттады. Бұл маңызды еңбектер Лебердің созылмалы гемодиафильтрациясын және Питер Крамердің үздіксіз артериовеноздық гемофильтрациясын (CAVH) әзірлеудің негізін қалады. Питер Крамер (1984 жылы күтпеген жерден қайтыс болды) өз командасымен бірге 1977 жылы Германияда үздіксіз гемофильтрацияны алғаш рет қолданғандығы туралы хабарлады. АСАИО-дағы Питер Крамер АРФ-ты емдеуде артериовеноздық гемофильтрацияны қолдануды сипаттайтын баяндама жасады. Крамер оны диуретиктерге төзімді сұйықтық артық жүктемесін басқару құралы ретінде сынап көрді. Крамер жамбас артериясы мен венасына микропорозды гемофильтрді бекіту және оның арқылы шамамен 100 мл/минут жылдамдықпен қан ағып өтуін сипаттады. Ол оны электролит ерітіндісімен алмастырды. Крамер бұл процедураны үнемі жалғастыруға болатынын, соның арқасында аралық гемодиализдің көлемдік өзгерістері мен басқа да проблемаларынан аулақ болуға болатынын түсіндірді. Анурикалық АРФ-пен күресіп жатқан науқастарға көмектесетін аудитория үшін бұл оқиға жарықтан да жарқын болды. Ол бастапқыда созылмалы бүйрек жетіспеушілігі үшін HD-ге балама ретінде жасалған қуыс талшықты "гемофильтрді" қолданды және конвекция арқылы сағатына 300-600 мл ультрафильтрат өндірді. Бұл қарапайым, сорғысыз жүйе науқастың жамбас артериясы мен венасына орнатылған уақытша диализ катетерлерін пайдаланды және ауыр сырқаттанған науқастарда жылдам орнатылуы мүмкін. Крамер бұл процедураны үнемі жалғастыруға болатынын, соның арқасында аралық гемодиализдің көлемдік өзгерістері мен басқа да проблемаларынан аулақ болуға болатынын түсіндірді. Анурикалық АРФ-пен күресіп жатқан науқастарға көмектесетін аудитория үшін бұл оқиға жарықтан да жарқын болды. Ол бастапқыда созылмалы бүйрек жетіспеушілігі үшін HD-ге балама ретінде жасалған қуыс талшықты "гемофильтрді" қолданды және конвекция арқылы сағатына 300-600 мл ультрафильтрат өндірді. Бұл қарапайым, сорғысыз жүйе науқастың жамбас артериясы мен венасына орнатылған уақытша диализ катетерлерін пайдаланды және ауыр сырқаттанған науқастарда жылдам орнатылуы мүмкін. Сұйықтықты алмастыру үшін изотоникалық тұз ерітіндісін қолдану арқылы үздіксіз артериовеноздық гемофильтрация (CAVH) көп ұзамай АРФ-ты емдеуге дейін кеңейтілді. 1982 жылы Крамер өзінің 150-ден астам интенсивті терапия бөлімінде емделген науқастардағы тәжірибесін Американдық жасанды ішкі органдар қоғамының (ASAIO) мәжілісінде ұсынды. Бұған дейін Хендерсон және басқалар мен Кнопп жануарларда гемофильтрацияны және созылмалы бүйрек жетіспеушілігі кезінде диализдің баламасы ретінде зерттеген, бірақ бұл шынымен Питер Крамердің 1982 жылы ASAIO мәжілісіндегі баяндамасы көптеген нефрологтар мен интенсивті терапия дәрігерлерін АЖЖ-де CAVH-ді маңызды бағалауға итермеледі. Алдымен CAVH-да, қажетті ультрафильтрация жылдамдығы сүзгі қапшығын дұрыс биіктікке орналастыру арқылы қолмен жүзеге асырылды, осылайша сүзгі бағанынан туындаған теріс қысым өзгертілді. Ауыстыратын сұйықтық та қолмен реттелді. Бірнеше жылдан кейін CAVH бірнеше орталықтарда бірнеше мүшесі жеткіліксіз жұмыс істейтін ауыр сырқаттанған науқастарда АРФ-ты емдеу үшін әзірленді. 1986 жылы АРФ-те толыққанды тамақтану кезінде CAVH пациенттердің өмір сүру көрсеткішін 9%-дан 38%-ға дейін жақсартатыны туралы хабарланды. Сонымен қатар, 1988 жылы ASAIO-да өткен семинарда үздіксіз гемофильтрацияның дамуы мен рөлі туралы қорытынды жасалды. 1980 жылдардың соңынан бастап тұрақты бүйрек алмастыру терапиясы (ТБТТ) кеңінен зерттелді. 1982 жылы Виченцада CAVH қолдану алғаш рет жаңа туған нәрестеге арнайы минифильтрлерді қолдану арқылы кеңейтілді. Екі жылдан кейін CAVH септикалық науқастарды, күйдірілген науқастарды және трансплантациядан кейінгі науқастарды емдеуге, тіпті өңірлік цитрат антикоагуляциясымен жүрек хирургиясынан кейінгі науқастарды емдеуге арналды. 1986 жылы осы барлық үздіксіз әдістерге тұрақты бүйрек алмастыру терапиясы термині қолданылды. Технология мен терминология суды алмастырусыз алу үшін баяу үздіксіз ультрафильтрацияны, үздіксіз артериовеноздық гемодиализді (CAVHD) және үздіксіз артериовеноздық гемодиафильтрацияны қамту үшін кеңейтілді. Сонымен қатар, CAVH-тың клиникалық және техникалық шектеулері жаңа зерттеулерді және жаңа емдеулерді тудырып, үздіксіз веноздық гемофильтрацияның (CVVH), үздіксіз веноздық гемодиализдің (CVVHD) және үздіксіз веноздық гемодиафильтрацияның (CVVHDF) дамуына әкелді. Төмен депуративтік тиімділік диализат/фильтрат бөлімінде екі порты бар сүзгілерді қолдану және диализат ағынына қарсы ағымды пайдалану арқылы жеңілді, бұл диффузияны қосуға және үздіксіз артериовеноздық гемодиафильтрацияның немесе гемодиализдің (CAVHDF немесе CAVHD) тууына мүмкіндік берді. CVVH ұсынылған кезде 1980 жылдардың ортасында қос люменді веноздық катетерлер мен перистальтикалық қан сорғылары ойлап табылды. Тізбекте теріс қысымды тудыратын сорғының болуы ауаның болуын анықтау құрылмысын және веноздық желінің ұюы немесе бітелуі жағдайында тізбектегі қысымды бақылау сенсорын қосуды қажет етті. Кейіннен тізбекке ультрафильтрат және алмастыру сорғылары және жылытқыш қосылды. CVVH-ның дамуы алмасу көлемін арттыруға және, демек, депуративтік тиімділікті арттыруға мүмкіндік берді. Диализат ағынына қарсы ағымды пайдалану CVVHD және CVVHDF-тың тууына әкелді. Қазір тұрақты бүйрек алмастыру терапиясы көп мүшелі жеткіліксіздіктен зардап шегетін науқастарда бүйрек жетіспеушілігін емдеудің негізгі әдісіне айналды. Ақпараттық технологиялар мен жеке медицина жақында ТБТТ-ның эволюциясын одан әрі дамытып, үлкен дерекқорларда деректерді жинау және саясатты бағалау мүмкіндігін ұсынды. Үлкен деректерді талдауға жасанды интеллект пен күшейтілген адам интеллектуалды бағдарламаларын қолдану зерттеу шегін одан әрі жылжытты, науқастардың қанағаттандырылмаған клиникалық қажеттіліктеріне жауап беруге мүмкіндік беретін in silico сынауларын жүргізуге және жауап табуға мүмкіндік берді. Науқастың эндофенотипін бағалау мүмкіндігі емдеуді және техникаларды жекелендіруге мүмкіндік береді, дәлдік ТБТТ тұжырымдамасын жүзеге асырады. Бұл клиниктерге әртүрлі популяциялар немесе жеке тұлғалар арасында нәтижелерді нормализациялауға және оңтайлы және жекелендірілген күтімді орнатуға мүмкіндік береді.