Құқықтық пікір айту еркіндігі және жала жағу істері

Кіріспе

Құқықтық термин. Әділ пікір – жала жабу (құрыс немесе айыптау) істерінде қолданылатын, ортақ құқық бойынша қорғану шарасы. Кейбір елдерде бұл "адал пікір" деп аталады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та "әділ пікір" дәстүрлі құқығы (британдық ортақ құқықтан мұра етілген) мемлекеттік лауазымды тұлғалар мен қоғамдық тұлғалар туралы жарияланған немесе айтылған қатаң, тіпті қайрылымсыз пікірлерді қорғау ретінде қарастырылады. Әділ пікір – "ортақ құқықтық қорғаныс" ретінде анықталады, ол "баспасөздің қоғамдық маңызы бар мәселелер бойынша пікір білдіру еркіндігіне кепілдік береді, егер мәлімдемелер жаман ниетпен, жеккөрумен немесе талапкерге зиян келтіру мақсатымен жасалмаса". АҚШ-та 1964 жылдан бері "әділ пікір" қорғанысы көбінесе "Нью-Йорк Таймс Компаниға қарсы Салливан" ісі бойынша 376 АҚШ 254 (1964) шешімімен алмастырылды. Бұл іс "нақты қасақаналық" мәселесіне негізделген, ол айыпталушының сол кезде жалған екенін білген мәлімдеме жасауы немесе мәлімдеменің шындыққа сәйкес екендігіне қатысты "аса бейжайлықпен" қарым-қатынас жасауымен байланысты. Егер "нақты қасақаналық" дәлелденбесе, "әділ пікір" қорғанысының орнына талапкердің "нақты қасақаналықты" көрсетпеуіне байланысты кеңейтілген қорғау қолданылады. Әр штат өзінің артық көру туралы заңдарын жазады және әр штаттағы заңдар мен бұрынғы сот шешімдері әртүрлі болады. Көптеген штаттарда (соның ішінде "Таймсқа қарсы Салливан" ісі басталган Алабама штатында) "әділ пікір" қорғанысы "пікір білдіру үшін "әділ пікір" құқығы пікір негізіндегі фактілердің рас екеніне байланысты" деген талап қояды. Бұл талапты "Таймсқа қарсы Салливан" ісі бойынша шешім шығарған Жоғарғы Сот судьясы Бреннан былай түсіндірді. "Нақты қасақаналық" айыпталушының фактілерді қатесіз баяндауының талабын жояды. (Осы шешімге дейін қолданылған заң бойынша, егер жалған мәлімдеме артық көру деп табылса, ол зиянды өтеуге негіз бола алатын еді.) Оның орнына, фактілік қателердің адал ниетпен жасалған-жасалмағаны туралы сұрақ туындайды. "Нақты қасақаналық" дегеніміз – айыпталушы жалған фактілерді қасақана жалған деп мәлімдеген немесе кез келген ақылды адам тексерген кезде тексеруден бас тартқан. Егер сотталушының фактілерді қасақана жалған мәлімдегені анықталса, бұл осы фактілерге негізделген кез келген пікірлер қасақана жасалған деген күшті дәлел болады. Егер талапкер айыпталушының қасақаналық әрекетін дәлелдей алса, "әділ пікір" туралы ортақ құқықтық қорғаныс күшін жояды. "Нақты қасақаналық" стандарты тек "мемлекеттік лауазымды тұлға" немесе "қоғамдық тұлға" туралы немесе кейбір жағдайларда "қоғамдық маңызы бар мәселе" туралы мәлімдемелерге ғана қолданылады. Ол қолданылған жағдайда, айыпталушыға айтарлықтай көп қорғау ұсынады, сондықтан айыпталушының "әділ пікір" деп мәлімдеуі сирек кездеседі. Егер жала жабушылық мәлімдеме толығымен жеке тұлғаға қатысты болса және ол ешқандай жағдайда "қоғамдық тұлға" болмаса, айыпталушы "әділ пікір" қорғанысына жүгінуі қажет болуы мүмкін.

In the United States, the traditional privilege (inherited from British common law) of "fair comment" is seen as a protection for robust, even outrageous published or spoken opinions about public officials and public figures. Fair comment is defined as a "common law defense [that] guarantees the freedom of the press to express statements on matters of public interest, as long as the statements are not made with ill will, spite, or with the intent to harm the plaintiff". The defense of "fair comment" in the U. S. since 1964 has largely been replaced by the ruling in New York Times Co. v. Sullivan, 376 U. S. 254 (1964). This case relied on the issue of actual malice, which involves the defendant making a statement known at the time to be false, or which was made with a "reckless disregard" of whether the statement was true or false. If "actual malice" cannot be shown, the defense of "fair comment" is then superseded by the broader protection of the failure by the plaintiff to show "actual malice". Each state writes its own laws of defamation, and the laws and previously decided precedents in each state vary. In many states, (including Alabama where the case of Times v. Sullivan originated), the "fair comment" defense requires that the "privilege of 'fair comment' for expressions of opinion depends on the truth of the facts upon which the comment is based" according to U. S Supreme Court Justice Brennan who wrote the ruling in Times v. Sullivan. "Actual malice" removes the requirement of being faultless in the reporting of the facts by the defendant. (Under the law prior to this decision any false statement could, if found to be defamatory, be grounds for damages.) Instead it raises the question of whether factual errors were made in good faith. "Actual malice" means then that the defendant intentionally made false statements of alleged facts, or recklessly failed to verify alleged facts when any reasonable person would have checked. If it is held that the defendant made intentionally false statements of fact, that will form a powerful argument that any statements of opinion based upon those facts were made with malice. If the plaintiff can prove malice on the part of the defendant the common law defense of "fair comment" is defeated. The "actual malice" standard only applies when the statement is about a "public official", or a "public figure", or in some cases about a "matter of public interest". When it does apply it offers so much more protection to the defendant that it would be very rare for the defendant to assert "fair comment" instead. When the allegedly defamatory statement is about a purely private person, who is not a "public figure" in any way, the defendant may need to resort to the defense of "fair comment" instead.

Канада

Канадада бір нәрсе әділ пікір деп есептелуі үшін, пікір қоғамдық маңызы бар мәселеге (әңгіме емес) қатысты болуы керек, белгілі және дәлелдемелермен расталатын фактілерге негізделген болуы керек, сондай-ақ бұл фактілерге негізделген кез келген адам ұстай алатын пікір болуы керек, және оның артында ешқандай қастандық ниет болмауы тиіс. Бір мәлімдеме әділ пікір болып табылады ма, жоқ па, дегенге қатысты басты сынақ – оның факт емес, пікір ретінде танылуы және белгілі фактілерден туындауы мүмкін бе, деген сұрақтарға жауап беру болып табылады. Бұрын пікірді баспагер шын ниетпен ұстауы керек деген қағида болған (Чернески v. Armadale Publications Ltd. [1978] 6 W. W. R. 618 (S. C. C.) қараңыз), бірақ бұл қағида пікірді кез келген адам ұстай алатындығына өзгертілді. (Rafe Mair v. Kari Simpson [2008] 2 S. C. R. 420 қараңыз).