Кіріспе

Лювигильд, Левигильд, Леовигильд немесе Леовигильдо (испан және португал тілдерінде), (519 – 586) – 568 жылдан 586 жылға дейін Испания және Септиманияның вестготтар патшасы болды. Ол өзінің «Кодекс Ревизус» немесе Леовигильд кодексімен белгілі, бұл кодекс вестготтар мен испан-рим халқына тең құқықтарды берген заң. Оның патшалығы қазіргі Португалияның және қазіргі Испанияның Толедоға дейінгі көп бөлігін қамтыды. Лювигильд ариан дәуіріндегі ең көрнекті вестготтар патшаларының қатарында саналады.

Өмір, жорықтар және билік ету

567 жылы вестготтар королі Афанагильд қайтыс болғаннан кейін, Люва I вестготтар билігінің соңғы бекінісі Нарбоннада өткен рәсімде патшалыққа көтерілді. Кіші інісінің басшылық қасиеттерін мойындаған Люва I өзінің билігінің екінші жылында ағасы Лювигильдті корольдің және мұрагердің бірі деп жариялады, оған тікелей басқару үшін Hispania Citerior, яғни Испанияның шығыс бөлігін тапсырды. Екі тең патша 587 жылға дейін вестготтар билеушілерінің басым діни нанымы болған ариандық христиандар еді. Лювигильд екі рет үйленді: алғашқыда Теодосиямен, одан Герменгильд пен Рекард I есімді екі ұлы болды, ал ол қайтыс болғаннан кейін Афанагильдтің жесірі Гойсвинтамен. Лювигильд патшалық құрған жылдарының көбін византиялықтарға, суэбтерге, басктарға немесе ішкі бәсекелестерге қарсы жорықтармен өткізді. Иоанн Биклароның жылнамасына сәйкес, Лювигильд вестготтар патшалығының аумағын кеңейту үшін бірнеше науқанның біріншісін бастады, оны Питер Хизер «көрнекті табыстар тізімі» деп сипаттады. 569 жылы Лювигильдтің алғашқы жорығы суэбтерге қарсы басталды, оның барысында ол тез арада Замора, Паленсия және Леон қалаларын басып алды. 570 жылы Бастания Малаганефла (көне Бастания) аймалына шабуыл жасап, императорлық күштерді жеңді. 570 жылы Лювигильд «Бастения аймағын және Малага қаласын қиратты, олардың әскерлерін жеңді». Келесі жылы ол «Фрамиданийдің сатқындығы арқасында» Медина-Сидонияны басып алды. Содан кейін, ағасы Люваның қайтысымен (571 немесе 572 жылы болған) жалғыз билеуші болып, Кордобаны Византия империясынан тартып алды. Оңтүстік Испанияда византиялықтармен үнемі соғысса да, Лювигильд Византия империясының әкімшілігін қабылдады, оның салтанатын, Флавий атағын, тағын, тәжін, сұлтанын және қызғылт мантасын қабылдады, содан кейін осы оқиғаның құрметіне өз атынан алтын монеталар соқты. Лювигильдтен кек алуды және өздерінің жерлерін қайтарып алуды көздеген суэбтер Пласенсия мен Кория, Лас-Хурдес, Батуэкас және Рикон аймақтарын басып алды. 573 жылы суэбтердің жақындап келе жатқан шабуылын тоқтатуға дайындалып тұрғанда, Лювигильд ағасы Люваның қайтыс болғаны туралы хабар алды, бұл оны бүкіл вестготтар иелігінің билеушісі етті. Лювигильд екі ұлын, Герменгильд пен Рекардты патшалыққа теңестіріп, кейбір аймақтарды олардың басқаруына беріп, бейбіт мұрагерлікке қол жеткізуге тырысты; атап айтқанда, оларды Толедо мен Нарбоннаның герцогтары етіп тағайындады. Визиготтар әлі де әскери аристократия болғандықтан, патшалар әулет тарапынан ресми түрде бекітілуі керек еді. Визиготтар мен олардың иберо-римдік азаматтары әлі де дін мен заң кодекстері бойынша бөлінген. Лювигильд готтарды басқарған ескі Еврик кодексін өзгертті және өзінің «Кодекс Ревизусын» жасады. Сонымен қатар, IV ғасырдың соңында пайда болған, вестготтар мен иберо-римдіктердің аралас некелесуіне тыйым салған Рим заңдарын жойды. Бұрын мұндай некелер өлім жазасына кесілетін қылмыс деп есептелген. Осы және басқа да әкімшілік шаралар арқылы Лювигильд өзінің билігін нығайтты және астананы басып алғаннан кейін жаңа науқан бастады, оның барысында Сабария округін, Браганса провинциясын және Суэвия шекарасындағы Монкорво мұнарасын жаулап алды. Грей Турский Лювигильдтің патшалықты екі ұлына бөліп бергенімен билігін асыра пайдаланғанын айтты, бірақ бұл әрекеті вестготтар мен испандық римдіктердің арасындағы ақсүйектердің билігін әлсірету үшін жасағаны мүмкін. Лювигильдтің бастапқы ниеті қандай болғаны болсын немесе оның балаларын билікке баулу үшін бұл әрекеттің өкілеттігінен тыс екенін қарастыруға болатын болса да, бұл әрекет бірнеше көтерілістерді тудырды - алдымен Кантабриде, содан кейін Кордова мен Астурия халқы арасында, соңында Толедо мен Эворада - суэбтер мен византиялықтар Лювигильдке қарсы шабуыл жоспарлаған кезде. Осы көптеген қауіп-қатерлерге қарамастан, ол өзінің империясының ішіндегі мәселелерге көңіл бөлді және ұлы Рекардтың көмегімен оған қарсы көтерілген көтерілісшілерді бағындыруға жетті. Осылайша ол Кантабридің астанасы Аммаияны басып алды; Астурияның Сальдания (Салдана) бекінісін алды; сонымен қатар ол Толедо мен Эворада (Аэбура Карпетана) көтерілісшілерді сәтті бағындырды. Ол өзінің жеңістерін бұрынғы жауларына қатаң жазалар қолдану арқылы бекітті. 576 жылы осы науқан кезінде Лювигильдтің үстемдігі суэбтер патшасы Мироның қысқа мерзімге болса да, алым-салық төлеуді қамтитын келісімге тез келісуіне әкелді. 577 жылы Лювигильд Испанияның оңтүстік-шығысындағы Ореспеда аймағына жорық жасады және «жалпы халықтың» бірден тудырған көтерілісін басып, осы провинцияны өзінің патшалығына қосты. Осы науқандар аяқталғаннан кейін Лювигильд жеңістерін тойлау үшін Кельтиберияда Рекополис деп аталатын қаланың негізін қалады. 582 жылы Лювигильд Меріданы басып алды, ол 570 жылдардың басынан бері әйгілі епископ Масонаның саяси бақылауында болған. Өзінің билігінің барысында Лювигильд түбетейдің көп бөлігін басып алды.

Герменгильданың көтерілісі

579 жылы Герменгильд франк әйелі Ингунтис пен Севилья епискобы Леандердің ықпалымен православие христиандығына көшті. Әкесі бұл көшкенді опасыздық деп есептегендіктен, ариандарды епископтарға тағайындауға талап еткен соң, Баетика Герменгильдтің басшылығымен православие епископтарының қолдауымен көтеріліс жасады. Герменгильдтің діни себептермен туған бүлігі кезеңінде Лювигильд теологиялық келісімге келудің түрлі жолдарын іздеді, оның ішінде католиктік крещение рәсімін мойындау (көшкендерді ариандықтан тазалану үшін қайта крещение рәсімінен өткізуді міндеттемеу), католиктердің қасиетті деректерге және әулиелерге құрмет көрсетуіне рұқсат беру және дәстүрлі ариандық көзқарасқа қарамастан, Мәсіх пен Әке тең деп жариялау арқылы олардың арасындағы айырмашылықты азайту. Ариандықтың зиялилық тартымдылығын жоғалтуына байланысты осы біріктіруге бағытталған діни күш-жігерлер нәтижесіз болды. Герменгильдтің көтерілісі Лювигильдті алаңдатты, себебі ол меровингтермен қарым-қатынасына қатысты алаңдаушылық тудырды; атап айтқанда, Ингудтың бауыры Хильдеберт II – әкесі Зигиберт I қайтыс болғаннан кейін билікке ие болған, әпкесінің мемлекетіндегі оқиғаларға қызығушылық таныта бастады. Герменгильдтің бүлігіне франктардың кез келген қолдауын болдырмау үшін Лювигильд Рекард пен Хильпериктің қызы Ригунттың некелесуіне ұмтылды, бірақ Хильпериктің өлімінен кейін бұл дипломатиялық тұрғыдан тиімсіз болып шықты. Әке мен бала арасындағы жанжал кезінде Герменгильд католицизм атынан одақтар құруға тырысқанда өзін құрбандық ретінде көрсетті. Папа Григорийдің ишаратымен қолдауы болғанымен, замандас католик жазушылары – Севильялық Исидор және Турский Григорий Герменгильдтің әкесіне қарсы көтерілісіне көңіл білдірмеді. Византиялықтар көтеріліске көмек жібермеген кезде Лювигильд Севильяны қоршап алып, 584 жылы ұлын Валенсияға жер аударды, ал 585 жылы ол өлтірілді. Севильялық Леандер де жер аударылып, кейіннен қасиетті деп жарияланды. Герменгильдтің әйелі Ингунтис Шығыс императоры Тиберий II Константинге тапсырылды және соңғы рет Африкадан хабар алынды. Папа Григорий Лювигильдті Герменгильдтің өліміне жауапты деп есептеп, оның католиктік сенімі үшін шейит болғанын мәлімдеді.

Кейінгі жылдар

585 жылы Лювигильд суэбтерді жаулап алып, олардың Испаниядағы қырық жылға жуық тәуелсіздігіне нүкте қойды. Суэбтер бірнеше рет вестготтарға қарсы көтеріліс жасауға тырысқанымен, бәрі сәтсіз аяқталды. Ақырында Лювигильд оларды адалдыққа ант беруге мәжбүр етті. Оның билігінің соңына қарай, Испанияның визиготтардан басқа бөліктерін тек Баск жерлері және Византия империясының екі кішкентай оңтүстік аймағы құрады. Дегенмен, Лювигильд бар күшін салса да, ариан христиандары мен католиктердің арасында ортақ діни негіз құра алмады. Лювигильдтің соңғы жылы солтүстік шекарасында франктармен ашық соғысқа толы болды. Бірақ жалпы алғанда, Лювигильд Испанияның ең тиімді вестгот патшаларының бірі болды, вестгот бірлігін қайта жаңғыртты және өзінің жаңадан құрылған Толедо қаласынан билік жүргізді, сонда ол өмірінің соңында қоныстанды. (Осы себепті испандық вестгот монархиясы кейде «Толедо Корольдігі» деп аталады). Лювигильд жеңіске жетіп, бірлікке және патшалық билікке тек жаулап алу арқылы қол жеткізді. Грегори Турскийдің сөзіне сүйенсек, 586 жылы Лювигильд ауырып, өлім төсегінде өкініп, жеті күн бойы жылады және «католик дінін қабылдады», содан кейін дүние салды. Оның орнына екінші ұлы Реккаред келді, ол 589 жылы католик дініне көшіп, вестготтар мен олардың бағыныштылары арасында діни және саяси бірлік орнатты.

Визиготтар мұрасы

Испаниядағы вестготтар өздерін Рим империясының жаулары емес, оның мұрагерлері деп санады. Бұған олардың Рим бюрократиясы мен әкімшілік нормаларын, мысалы салық жинау және Рим заңдарын негізге ала отырып, имитациялауынан көрінеді. Визиготтардың римдіктерге деген құрметінің тағы бір дәлелі – Ливигильдтің императорлық стильді қайта орнатуы, ол патшалық регалияны жаңартты. Ливигильд тұсында Испания негізінен біріктірілді және тарихшы Крис Уикхэмнің айтуынша, "барбарлық патшалықтардың ішіндегі ең римдік ықпалға түскен заңнама" қабылданды. Ол билік еткен жылдары арийлік христиан діні мен католицизм арасында келісім табуға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Дегенмен, Испания мемлекетінде маңызды, тіпті тұрақты өзгерістер Ливигильдтің ұлы Рекардтың 589 жылы католицизмді бүкіл корольдіктің ресми діні деп жариялап, арийлік христиандықты ығыстыруымен болды. Ливигильдтің кейінгі мұрагерлері, мысалы, король Чиндасуинт (642–653) және оның ұлы Речесвинт (653–672) вестгот заңдарын және құқықтық кодекстерін реформалады, бұл римдіктер мен готтар арасындағы айырмашылықты жойды және екі халық арасында некеге рұқсат берді. Визигот билігіне сын-қатер 711 жылы Умайя әмірі Тарик басқарған мұсылман берберлерінің шабуылымен келді, олардың әскерлері вестгот патшасы Родерикті жеңіп, 725 жылға қарай Испаниядағы вестгот патшалығы мұсылман басқыншыларына толығымен бағынды.