Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Исаак Ла Пейрер (1596–1676), сондай-ақ Исаак де Ла Пейрер немесе Перерий деп те аталады, француз теологы, жазушысы және заңгер. Ла Пейрер ең алдымен 17 ғасырдағы полигенездің ғылыми нәсілшіл теориясының алға басушысы ретінде танымал, ол Адамға дейінгі гипотезасы арқылы Жаратылыс кітабынан туындаған адам нәсілдерінің тегі туралы дәстүрлі Ыбырайым діндерінің түсініктеріне қарсы шықты. Бұдан өзге, Ла Пейрер сионизмді болжады, еврейлердің Палестинаға оралуын, мыңжылдықтан бұрынғы Мессиялық теология аясында қолдады. Ол белгілі бір топтармен байланыста болды және Конде ханзадасымен, Швецияның тақтан бас тарған королевасы Кристинамен байланыстарымен мәшһүр болды. Гугенот отбасында дүниеге келген, мүмкін португалдық еврей конверсо немесе маран тегінен шыққан Ла Пейрерге өз көзқарастарынан бас тартуға қысым көрсетілді және өмірінің соңында католик шіркеуіне өтті, бірақ осы өтудің шынайылығы күмәнді.
Isaac La Peyrère (1596–1676), also known as Isaac de La Peyrère or Pererius, was a French born theologian, writer, and lawyer. La Peyrère is best known as a 17th century predecessor of the scientific racialist theory of polygenism in the form of his Pre Adamite hypothesis, which offered a challenge to traditional Abrahamic understandings of the descent of the human races as derived from the Book of Genesis. In addition to this, La Peyrère anticipated Zionism, advocating a Jewish return to Palestine, within the context of premillennialist Messianic theology. He moved in prominent circles and was known for his connections to the Prince of Condé and the abdicated Queen Christina of Sweden. Born to a Huguenot family, possibly of Portuguese Jewish converso or Marrano heritage, La Peyrère was pressured to renounce his views and publicly converted to the Catholic Church towards the end of his life, though the sincerity of this conversion has been questioned.
Өмірбаян
Ла Пейрердің есімі кейде латын тілінде "Перерий" деп аталады, бұл Перейраның бір түрі. Ол Францияның Бордо қаласында, әлеуметтік жағынан белгілі Бернард Ла Пейрер мен Мартр Малеттің отбасында дүниеге келді. Оның сегіз бауыры болған, олардың ең танымалсы – ағасы Абрахам Ла Пейрер. Әкесі Франция маршалы Жак II де Гойон де Матиньонның жеке хатшысы болса, анасының жағынан бабасы Наварра корольдік үйінің бас қазынашысы болған. Ла Пейрердің екі тарапы да кальвинистер болған, ал Бордо протестанттарының көптегені маран, яғни "жасырын еврейлер" деп күдіктелген. Еврей тегіне қатысты сұрақтар бар болғанымен, Ричард Попкин Ла Пейрердің анасының жағынан марандық шежіресі бар екенін көрсететін дәлелдер келтіреді. Ла Пейрер білімі бойынша заңгер болған.
La Peyrère's name is sometimes given in Latin as "Pererius", which is a version of Pereira. He was born in Bordeaux, France to a socially prominent family to parents Bernard La Peyrère and Marthre Malet, with eight siblings, most notable being his brother Abraham La Peyrère. His father was the private secretary to Jacques II de Goyon de Matignon, Maréchal de France, while on his mother's side, his grandfather was General Treasurer to the Royal House of Navarre. Both sides of La Peyrère's family were Calvinists, and many Bordeaux Protestants were suspected of being Marrano, or "secret Jews." While questions exist regarding a Jewish heritage, Richard Popkin brings forward evidence for making the argument that La Peyrère was of Marrano ancestry on his mother's side. La Peyrère was a lawyer by training.
Конде мен Кристина Швециядан
Ла Пейер Конде ханзадасының хатшысы болды, оның бұйрығымен ол 1654 жылы бір ай бойы Оңтүстік Нидерландыдағы үйде тұрды, бұл үй жақында тақтан басқан Швецияның Кристина патшайымының үйімен іргелес болатын. Кристинаның "Пре Адамтита" атты еңбекке анонимді түрде қаржы жұмсағаны айтылады. Осы кезеңде Кристина мен Ла Пейер Менасе Бен Израильмен кездесті, кейін Оливер Кромвель үкіметі оны Англияға еврейлерді елге қайта қабылдау мәселесі бойынша келіссөздер жүргізу үшін шақырды. Менасе Ла Пейердің еврей мәсіхінің жақын арада келетініне сенушісіне айналды. Ла Пейер сондай-ақ Мәсіх Франция патшасымен (яғни Конде ханзадасымен, Францияның Людовик XIV патшасы емес) бірігіп, Киелі жерді азат ету, ғибадатхананы қайта жаңарту және Франция патшасы регенттік қызметін атқаратын Мәсіхтің әлемдік үкіметін құру үшін күш біріктіретінін мәлімдеді. Кейіннен белгілі болғандай, «Конде, Кромвель және Кристина теологиялық-саяси әлемдік мемлекет құру үшін келіссөздер жүргізді, оның ішінде Францияның католик патшасын құлату да қарастырылды».
La Peyrère served as secretary to the Prince of Condé on whose orders he lived for one month in 1654 in a house in the Southern Netherlands adjoining that of the recently abdicated Queen Christina of Sweden. Christina is said to have financed the anonymous publication of Prae Adamitae. During this time both Christina and La Peyrère met with Menasseh Ben Israel, who was later invited by Oliver Cromwell's government to England to negotiate the readmission of Jews to that country. Menasseh became a convert to La Peyrère's belief that the coming of the Jewish Messiah was imminent. La Peyrère also argued that the Messiah would join with the king of France (that is, the Prince of Condé, not Louis XIV of France) to liberate the Holy Land, rebuild the Temple and set up a world government of the Messiah with the king of France acting as regent. It has since emerged that, in fact: "Condé, Cromwell and Christina were negotiating to create a theological political world state, involving overthrowing the Catholic king of France, among other things".
Адам алды гипотезасы
Ла Пейрер өзінің 1655 жылы латын тілінде және 1656 жылы ағылшын тілінде "Адамнан бұрынғы адамдар" деп жарияланған "Преа Адамитае" атты еңбегінде, Пауылдың Римдіктерге жазған хатының 5 тарауындағы 12-14 аяттарындағы сөздерін былай түсіндіру керектігін айтады: "Егер Адам моральдық жағынан мағыналы күнә жасаған болса, онда оның күнә жасауына сәйкес Адамдық заң болуы керек. Егер заң Адаммен бірге басталған болса, онда Адамнан бұрын заңсыз әлем болған, онда адамдар да болған". Осылайша, Ла Пейрердің пікірінше, екі жаратылыс болуы керек: біріншісі – басқа ұлттардың жаратылысы, ал екіншісі – яһудилердің әкесі Адамның жаратылысы. Ла Пейрердің сөзіне göre, Адамнан бұрынғы адамдардың болуы Қабылдың Хауілді өлтіргеннен кейінгі өмірін түсіндіреді, онда Жаратылыс кітабында әйел алу және қала салу туралы айтылған. Адамның тегі туралы бұл әңгіме 19 ғасырдағы полигендік теориялардың негізіне айналды және Жаңа әлемде расизмді ақтауға тырысқандар оны қолдады. Бұл полигенез – негрлер, қытайлар, эскимостар, американдық үндістер, малайлар және басқа да халықтардың табылуын түсіндірудің оның әдісі болды. 19 ғасырдағы Еуропада полигендік және Адамнан бұрынғылық идеялары Батыс емес халықтардың кемтарлығын көрсетуге ниеттенгендерге тартымды болды, ал АҚШ-та нәсілдік теорияларға бейімделген және ақ емес халықтармен ортақ тарихты қарастыруды ұнатпаған Чарльз Колдуэлл, Джозиа К. Нотт және Сэмюэл Г. Мортон сияқты адамдар да Ақ емес халықтардың Адамның ұрпақтары деген пікірді қабылдамады. Мортон Адамнан бұрынғылықты бас сүйегінің өлшемдерімен біріктіріп, құлдықты ақтауға арналған нәсілдік айырмашылықтар теориясын құрастырды. Майкл Баркун түсіндіргендей,
In his Prae Adamitae, published in Latin in 1655 and in English as Men Before Adam in 1656, La Peyrère argued that Paul's words in Chapter 5, verses 12 14 of his Epistle to the Romans should be interpreted such that "if Adam sinned in a morally meaningful sense there must have been an Adamic law according to which he sinned. If law began with Adam, there must have been a lawless world before Adam, containing people". Thus, according to La Peyrère there must have been two creations: first the creation of the Gentiles and then that of Adam, who was father of the Jews. The existence of pre Adamites, La Peyrère argued, explained Cain's life after Abel's murder which, in the Genesis account, involved the taking of a wife and the building of a city. This account of human origins became the basis for 19th century theories of polygenism and were espoused by those trying to justify racism in the New World. This polygenesis of the Gentiles was his method of explaining the existence of the Negroes, Chinese, Eskimos, American Indians, Malays and other people groups being discovered. In 19th century Europe polygenism and Pre Adamism were attractive to those intent on demonstrating the inferiority of non Western peoples, while in the United States those attuned to racial theories who found it unattractive to contemplate a common history with non Whites, such as Charles Caldwell, Josiah C. Nott and Samuel G. Morton, also rejected the view that non whites were the descendants of Adam. Morton combined pre Adamism with cranial measurements to construct a theory of racial difference that justified slavery. As Michael Barkun explains,
Кейінгі өмірі
Ла Пейердің Адамға дейінгі пікірлері протестант, еврей және католик шіркеулерінің өкілдерінен күшті сынға ұшырады. 1656 жылы үлкен наразылықтан кейін «Преадамиттар» Парижде көпшілік алдында өртеліп жанылды. Әсіресе, Ла Пейер католик шіркеуінің ықпалына ілікті, ал Испаниялық Нидерландыда ол кезде Габсбургтер билік етіп тұрды. Ол онда тұтқындалып, алты ай түрмеде отырды және тек өз пікірлерінен бас тартып, католик дініне өтіп барып ғана босатылды. Соңынан ол Римге барып, Папа Александр VII-ден кешірім сұрап, бұрынғы көзқарастарынан ресми түрде бас тартты. Осыдан кейін Ла Пейер Париждегі Исаның ораториясының жеке мүшесі болды және 1659 жылдан 1676 жылға дейін қалған өмірін өткізді. Оның дінге деген адалдығы кейін күмәнді болды. Мысалы, Пьер Бейль, оның діни жетекшісінің «жақсы адам қайтыс болған соң өртелетін кітаптар жазып жүргенін» айтқан хатын жариялады. Ла Пейер Томас Гоббстың ықпалында болды және Барух Спинозаға әсер етті. Өмірінің соңында Ла Пейер Исаның ораториясының мүшесі Ричард Симонға әсер етті, оны «жоғары сынның әкесі» деп атады.
La Peyrère's pre Adamite contentions were fiercely criticized by Protestant, Jewish and Catholic authorities. In 1656 after a storm of indignation the Prae Adamitae was publicly burned in Paris. In particular, La Peyrère fell foul of the Catholic Church, while in the Spanish Netherlands which was then under the Habsburgs. Here he was arrested and held in prison for six months and only released after renouncing his views and converting to the Catholic faith. He subsequently went to Rome and begged Pope Alexander VII for forgiveness, retracting his earlier views formally. Following this La Peyrère became a lay member of the Oratory of Jesus in Paris and lived out the rest of his life, from 1659 until 1676. The sincerity of his conversion was later questioned. Pierre Bayle, for example, published a letter in which his religious superior wrote that he "was always writing books that would be burned as soon as the good man died." La Peyrère was influenced by Thomas Hobbes and was an influence on Baruch Spinoza. In his later life La Peyrère was an influence on fellow Oratory of Jesus member, Richard Simon, who has been called "father of the higher criticism".