Тарихшылардың зерттеу әдістері: дереккөздерді бағалау, тарихи шындықты анықтау, тарих жазу ережелері. Гисториография және тарих философиясы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарихшылар қолданатын әдістер
Techniques used by historians
Тарихи әдіс – тарихшылардың өткеннің тарихын зерттеу және жазу үшін пайдаланатын техникалар мен ережелер жиынтығы. Екіншілік дереккөздер, бастапқы дереккөздер және археологиядан алынған материалдық куәліктердің барлығы қолданылуы мүмкін. Тарихшының шеберлігі осы дереккөздерді анықтау, олардың сенімділігін бағалау және өткен оқиғалар мен орта туралы нақты және сенімді картинаны құру үшін олардың куәліктерін тиісінше үйлестіруде жатыр. Тарих философиясында дұрыс тарихи әдістің мәні мен мүмкіндігі эпистемологияның ішкі саласында қарастырылады. Тарихи әдісті және тарихты жазудың әртүрлі жолдарын зерттеу тарихнама деп аталады. Тарихшылар өте жалпы және негізгі принциптерде келіссе де, практикада "тарихи дәлелдердің нақты қағидалары кәсіби тарихшылар арасында кеңінен сақталмайды және жалпыға бірдей келісімге келмейді". Тарихты зерттейтін ғалымдардың кейбіреулері дін, өнер, ғылым, демократия және әлеуметтік әділдік сияқты тарихи салалар үшін ерекше стандарттардың жоқтығын атап өткен, себебі олар өзінің мәні бойынша "күреске дайын" салалар болып табылады, сондықтан олардың тақырыптарын түсіндіру үшін әр салаға тән әртүрлі құралдарды алдын ала қолдану қажет.
Historical method is the collection of techniques and guidelines that historians use to research and write histories of the past. Secondary sources, primary sources and material evidence such as that derived from archaeology may all be drawn on, and the historian's skill lies in identifying these sources, evaluating their relative authority, and combining their testimony appropriately in order to construct an accurate and reliable picture of past events and environments. In the philosophy of history, the question of the nature, and the possibility, of a sound historical method is raised within the sub field of epistemology. The study of historical method and of different ways of writing history is known as historiography. Though historians agree in very general and basic principles, in practice "specific canons of historical proof are neither widely observed nor generally agreed upon" among professional historians. Some scholars of history have observed that there are no particular standards for historical fields such as religion, art, science, democracy, and social justice as these are by their nature 'essentially contested' fields, such that they require diverse tools particular to each field beforehand in order to interpret topics from those fields.
Шындыққа негізделген критерийлер
Кейде тарихшылар дереккөздің қайсысы түпнұсқа, қайсысы жалған екенін анықтауға тура келеді. Мұндай жағдайларда сыртқы және ішкі "шынайылық критерийлері" қолданылады. Бұл дереккөздерді бағалау және 'нағыз' дереккөздерді немесе мазмұнды жасалмадан немесе манипуляциядан ажыратуға арналған техникалық құралдар. Сыртқы критерийлер дереккөздің немесе дереккөздер жинағының авторлығын анықтаумен байланысты мәселелерді қамтиды. Бұл автордың өзі жазғандығы, басқа дереккөздердің авторлықты осы дереккөзбен байланыстыруы, дереккөздің мазмұны бойынша тәуелсіз қолжазба көшірмелерінің сәйкес келуі сияқты нәрселерді қамтиды. Ішкі критерийлер автордың стильін, формальдылығын және тілін қамтиды; дереккөз туған ортасынан өзгеше болса, уақыт немесе хронологиядағы қайшылықтар, дереккөздің мәтіндік берілу жолы, дереккөзге қосылған немесе алынған материалдар.
Historians sometimes have to deal with deciding what is genuine and what is not in a source. For such circumstances, there are external and internal "criteria of authenticity" that are applicable. These are technical tools for evaluating sources and separating 'genuine' sources or content from forgeries or manipulation. External criteria involve issues relating to establishing authorship of a source or range of sources. It involves things like if an author wrote something themselves, if other sources attribute authorship to the source, agreement of independent manuscript copies on the content of a source. Internal criteria involve formalities, style, and language for an author; if a source varies from the environment it was produced, inconsistencies of time or chronology, textual transmission of a source, interpolations in a source, insertions or deletions in a source.
Тікелей емес куәгерлер
Гарраган (1946) ақпараттың көп бөлігі "тікелей куәгер еместерден" – оқиға орнында болмаған, бірақ оқиға туралы басқалардан естіген адамдардан келеді дейді. Готтшалк негізгі мәтіндердің болмаған жағдайында тарихшы кейде естіген деректерді пайдалана алатынын айтады. Ол былай деп жазады: "Егер ол екіншілік куәгерлерді пайдаланса, онда ол: (1) Екіншілік куәгер өз мәлімдемелерін кімнің тікелей куәлігіне негіздейді? (2) Екіншілік куәгер тікелей куәгердің айтқандарын толығымен дұрыс жеткізді ме? (3) Егер дұрыс жеткізбесе, тікелей куәгердің қандай мәліметтерін дұрыс жеткізді? Екінші және үшінші сұрақтарға қанағаттанарлық жауаптар тарихшыға тікелей куәліктің толық немесе мазмұнын беруі мүмкін, ал екіншілік куәгер оның білімінің жалғыз көзі болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда екіншілік дереккөз тарихшының «алғашқы» дереккөзі болып табылады, яғни оның білімінің «бастауы». Осы «алғашқы» дереккөз тікелей куәліктің дұрыс баяндамасы болған жағдайда, тарихшы оның сенімділігін тікелей куәліктің сенімділігімен салыстыра тексеріп қарастырады". Готтшалк былай деп қосады: "Осылайша, тарихшы естіген деректерді сот сияқты, оның естігендіктен естігені үшін ғана жоққа шығармайды".
Garraghan (1946) says that most information comes from "indirect witnesses", people who were not present on the scene but heard of the events from someone else. Gottschalk says that a historian may sometimes use hearsay evidence when no primary texts are available. He writes, "In cases where he uses secondary witnesses he asks: (1) On whose primary testimony does the secondary witness base his statements? (2) Did the secondary witness accurately report the primary testimony as a whole? (3) If not, in what details did he accurately report the primary testimony? Satisfactory answers to the second and third questions may provide the historian with the whole or the gist of the primary testimony upon which the secondary witness may be his only means of knowledge. In such cases the secondary source is the historian's 'original' source, in the sense of being the 'origin' of his knowledge. Insofar as this 'original' source is an accurate report of primary testimony, he tests its credibility as he would that of the primary testimony itself." Gottschalk adds, "Thus hearsay evidence would not be discarded by the historian, as it would be by a law court merely because it is hearsay."
Анонимді көздер
Тарихшылар анонимді мәтіндерді тарихи фактілерді анықтау үшін пайдалануға мүмкіндік береді.
Historians do allow for the use of anonymous texts to establish historical facts.
Тұжырымдама: тарихи ойлау
Жеке ақпараттар мағынасы түсінілгеннен кейін, тарихи дәлелдер негізінде гипотезалар құрылып, негізделуі мүмкін.
Once individual pieces of information have been assessed in context, hypotheses can be formed and established by historical reasoning.
Ең жақсы түсіндірме үшін дәлел
К. Бехан МакКаллах (1984) ең жақсы түсіндірмеге сәйкес келетін сәтті аргумент үшін жеті талапты белгілейді:
C. Behan McCullagh (1984) lays down seven conditions for a successful argument to the best explanation:
Мәлімдеме, қазірдің өзінде дұрыс деп саналатын басқа мәлімдемелермен бірге, қазіргі, байқалатын деректерді сипаттайтын басқа мәлімдемелерді қамтуы керек. (Бұдан былай бірінші мәлімдемені «гипотеза» деп, ал байқалатын деректерді сипаттайтын мәлімдемелерді «байқау мәлімдемелері» деп атаймыз.) Гипотеза сол тақырып бойынша басқа да қарама-қайшы гипотезаларға қарағанда кеңірек түсіндіру мүмкіндігіне ие болуы керек; яғни, ол көбірек байқау мәлімдемелерін қамтуы керек. Гипотеза сол тақырып бойынша басқа да қарама-қайшы гипотезаларға қарағанда күштірек түсіндіруге ие болуы керек; яғни, ол қамтитын байқау мәлімдемелерін басқаларына қарағанда ықтимал етуі керек. Гипотеза сол тақырып бойынша басқа да қарама-қайшы гипотезаларға қарағанда сенімді болуы керек; яғни, ол басқаларына қарағанда қабылданған шындықтардың көбірек түрлерімен байланысты болуы керек және басқаларына қарағанда күштірек байланысқа ие болуы керек; ал оның жоққа шығарылу ықтималдығы басқаларына қарағанда аз сенімдермен байланысты болуы керек және оларға қарағанда әлсіз болуы керек. Гипотеза сол тақырып бойынша кез келген басқа қарама-қайшы гипотезаға қарағанда аз «ad hoc» болуы керек; яғни, ол бұрыннан бар сенімдермен белгілі бір дәрежеде байланысты емес, өткенге қатысты жаңа болжамдарды аз қамтуы керек. Ол сол тақырып бойынша басқа да қарама-қайшы гипотезаларға қарағанда аз қабылданған сенімдермен қайшы болуы керек; яғни, қабылданған шындықтармен біріктірілгенде, ол аз байқау мәлімдемелерін және жалған деп саналатын басқа мәлімдемелерді қамтуы керек. Ол сол тақырыпқа қатысты басқа қарама-қайшы гипотезалардан 2-ден 6-ға дейінгі сипаттамалары бойынша айқын басым болуы керек, сондықтан қосымша зерттеулерден кейін қарама-қайшы гипотезаның осы тұрғыдан оны басып өту мүмкіндігі аз. МакКаллах қорытындылайды: «Егер түсіндірменің ауқымы мен күші өте зор болса, яғни ол көптеген және әртүрлі фактілерді түсіндірсе, кез келген бәсекелес түсіндірмеден әлдеқайда көп, онда ол шын болуы мүмкін».
The statement, together with other statements already held to be true, must imply yet other statements describing present, observable data. (We will henceforth call the first statement 'the hypothesis', and the statements describing observable data, 'observation statements'.) The hypothesis must be of greater explanatory scope than any other incompatible hypothesis about the same subject; that is, it must imply a greater variety of observation statements. The hypothesis must be of greater explanatory power than any other incompatible hypothesis about the same subject; that is, it must make the observation statements it implies more probable than any other. The hypothesis must be more plausible than any other incompatible hypothesis about the same subject; that is, it must be implied to some degree by a greater variety of accepted truths than any other, and be implied more strongly than any other; and its probable negation must be implied by fewer beliefs, and implied less strongly than any other. The hypothesis must be less ad hoc than any other incompatible hypothesis about the same subject; that is, it must include fewer new suppositions about the past which are not already implied to some extent by existing beliefs. It must be disconfirmed by fewer accepted beliefs than any other incompatible hypothesis about the same subject; that is, when conjoined with accepted truths it must imply fewer observation statements and other statements which are believed to be false. It must exceed other incompatible hypotheses about the same subject by so much, in characteristics 2 to 6, that there is little chance of an incompatible hypothesis, after further investigation, soon exceeding it in these respects. McCullagh sums up, "if the scope and strength of an explanation are very great, so that it explains a large number and variety of facts, many more than any competing explanation, then it is likely to be true".