Кіріспе

Құлма асуы (тажикше: Перевал Кульма) немесе Қолма асуы – Памир таулары арқылы Тажикстанның Горно-Бадахшан автономды облысының Мурғоб ауданы мен Қытайдың Синьцзян-Ұйғыр автономды аймағының Кашгар префектурасы, Ташкорған Тажик автономды уезі арасындағы шекарада орналасқан тау асуы. Азия тас жолы AH66 осы асу арқылы өтеді, бұл екі ел арасындағы 450 км шекара бойындағы жалғыз қазіргі заманғы құрлық арқылы шекарадан өтуді қамтамасыз етеді. Асудың биіктігі көрсетілмеген, ол солтүстіктен оңтүстік-шығысқа қарай ашылады, ені солтүстіктен оңтүстікке қарай 500 м, ал ұзындығы шығыстан батысқа қарай 1 км, көлбеуі 20 проценттен аспайды. Тажикстан тарапынан Мурғабқа дейін 80 км, ал Душанбеге дейін шамамен 850 км жол бар. Қытай тарапынан асу Қарасудан (卡拉苏口岸) 13,9 км қашықтықта орналасқан, ол Қарақорм тас жолындағы кіру порты болып табылады, және Ташкорғанға (60–70 км) және Кашгарға (220 км) апарады. Бұрын асу мамырдан қарашаға дейін әр айдың 16-сынан 30-ына дейін ашық болатын. Соңғы жылдары ол жыл бойы барлық жұмыс күндері ашық (ұлттық мерекелерден басқа). Асу Кеңес Одағы мен Қытай арасындағы саяси шиеленістерге және содан кейін Тажикстан Азамат соғысына байланысты көп жылдар бойы жабық болды. 1997 жылы Қытай мен Тажикстан екі ел арасында асу арқылы сауда дәлізін дамыту туралы келісімге қол қойды. Асудың ашылуы екі ел арасындағы жүк тасымалы уақытын он-он бес күнге қысқартты, Қырғызстан мен Өзбекстан арқылы ұзақ айналып өту қажеттігін жойды.

Карассу портты кіру

2004 жылдың 25 мамырында "Карасу" өткелі ашылды, соның нәтижесінде көлік қозғалысы едәуір артты. Өткел ашылғанына үш ай өткен соң, Тәжікстанның Көлік және жол министрлігінің ресми мәліметі бойынша, үш ай ішінде тек 17 жүк көлігі, 10 автобус, 240 тонна жүк және 171 адам заңды түрде өтіпті. Паспорттары болмағандықтан көптеген жергілікті тұрғындар заңсыз өтуге тырысқандықтан, ресми емес транзиттердің көбірек болғаны күдік тудырады. 2006 жылдың мамыр-тамыз айларында Қытай Сауда министрлігі 11 218,5 тонна болатын 649 жүк жөнелтілімін тіркеді. Келесі жылдың осы үш айында жүк көлемі 1836 жөнелтілімге және 30 556 тоннаға жетті. 2007 жылы жолаушылар жалпы саны 12 500 рет өтіп, 56 300 тонна тауар, құны 250 миллион АҚШ долларына тасымалдады. Көбінесе автомобильдер, құрылыс материалдары, жабдықтар, электроника, жиһаз, жұмыртқа және күріш саудаланып жүреді. 2013 жылы Құлма өткелі арқылы 31 000 тонна тауар жіберіліп, "Карасу" шекаралық өткізу пунктінде тіркелді. Қытай мен Тәжікстан арасындағы екіжақты келісімде барлық елдердің азаматтары үшін өткелді ашу көзделген. Алғашқыда шетелдіктерге рұқсат берілмегенімен, 2017 жылдан бері шетелдік саяхатшылар кез келген қиындықсыз тұрақты түрде өтіп жүр.