Кіріспе
Жосонның 22-ші патшасы 1776-1800 жылдар аралығында Жоңжо (хангул=정조; 28 қазан 1752 – 18 тамыз 1800), жеке аты И Сан (хангул=이산), кейде Ұлы Жоңжо (хангул=정조대왕) деп аталады, Корея Жосон әулетінің 22-ші монархы болды. Ол мұрагер ханзада Садо мен ханшайым Хёгёнгтың екінші ұлы және 1776 жылы әкесінің әкесі, патша Еонгджодан кейін таққа отырды. Бүгінде Жоңжоны елді реформалау және жақсартуға бағытталған күш-жігерімен еске алады.
Jeongjo (hangul=정조; 28 October 1752 – 18 August 1800), personal name Yi San (hangul=이산), sometimes called Jeongjo the Great (hangul=정조대왕), was the 22nd monarch of the Joseon dynasty of Korea. He was the second son of Crown Prince Sado and Lady Hyegyeong, and succeeded his grandfather, King Yeongjo, in 1776. Today, Jeongjo is remembered for his various efforts to reform and improve the nation.
Ерте өмір
Ол ханзада Садоның (Жеонгжо 11 жасында әкесі, король Еонгжо өлтірген) және ханзада Хёгёнгтың (Коряның тағдырына сай болған ханзада ретінде өмірін баяндаған "Хёгёнг ханзадасының естеліктері" атты автобиографиясын жазған) ұлы. Оның ағасы, мұрагер ханзада Уисо бала кезінде қайтыс болды. Оның анасы Хёгёнг ханымының естеліктер жинағы Еонгджо патшасы (оның қайын атасы), Чжонджо патшасы (оның ұлы) және Сунджо патшасы (оның немересі) тұсында болған саяси оқиғалар туралы тарихи ақпараттың маңызды көзі болып табылады. 1762 жылы оның әкесі, мұрагер ханзада Садо, ұзаққа созылған қақтығыстардан кейін және Садоның психикалық ауруынан кейін патша Йонгжо (Мұрагер ханзада Садоның әкесі және ханзада И Санның атасы) жазалап өлтірді (рұмдық сандыққа қамап). Мұрагер ханзада Садо билік басындағы Норон партиясына қарсы болды. Ол Жосонның партияларын жек көруді бастады. Сегіз жылдан кейін И Сан Садоның тұратын жеріне баруды сұрады, бірақ оның атасы патша Йонгжо бас тартты. Сондықтан ол ханзада Садоның жерлеу рәсіміне барудан бас тартты. 1764 жылы 21 ақпанда И Сан король Еонгдзоның бұйрығымен ханзада Хёджанның және ханшайым Хёсунның асырап алған ұлы болды. Ханзада Хёджанг - әкесі ханзада Садоның ағасы. Алайда ханзада Хёжан балалық шағында қайтыс болды. Патша Садоның ұлы мен мұрагері болған И Санға қарсылық білдіріледі деп уайымдағандықтан, И Санды Хёжанның отбасының бір бөлігі етті. Норон фракциясы И Санның "қамауда отырған адамның баласы" немесе "ақылсыздың баласы" екендігін және сол себепті таққа отыруға жарамсыз екенін айтып, оның патшалық мұрагер ретінде заңдылығына наразылық білдірді. Бұл патшаны ұзақ уақыт бойы мазалаған. 1762 жылдан 1777 жылға дейін Норонның кейбір мүшелері Чжонджоны мұрагер ханзада Садомен қарым-қатынасы үшін биліктен шығарып, оның ағайындылары ханзада Эунджон, ханзада Эуньон және ханзада Эуншинге мұрагерлік жолы ашылды. Оның үлкен ағасы Хонг Ин хан және ханшайым Хваканның асырап алған ұлы Чжон Ху Гёом да солардың қатарында болды. Тақ мұрагері болған кезінде, король Чжондзо Хонг Гук Ён (хангул=홍국영) -пен кездесті, ол күмәнді саясаткер болды, ол алғаш рет Чжондзоның билікке келуін қатты қолдады және патшаның билігін жақсартуға тырысты, бірақ билікке деген құмарлығынан кейін қуылды. Тағы бір көмекші - Ким Чен Су (хангул=김종수), Норонның мүшесі болғанына қарамастан. 1775 жылы, патша қайтыс болғанға бір жыл қалғанда, патша Чжонджо регент болып тағайындалды. Алайда, Йонгжо патша оған әскери билік берген жоқ.
Билік
Енгжо қайтыс болғанға дейін, 1776 жылдың 10 наурызында Кёнхуигун сарайында Жонджо таққа отырғызылды. Таққа отырғаннан кейін Жонджо өз әйелін таңдады. Жонджоның шенеуніктерге айтқан алғашқы сөзі – ол бұрынғы патша жазалаған Жанджоның (тақ мұрагері Садоның храмдық аты) ұлы екендігі болды. Жонджо халқымен бірге сезінуге тырысты. Оның билік еткен екінші жылында зор құрғақшылық болды. Құрғақшылық кезінде Жонджо да халық сияқты алаңдап, халқы үшін жаңбыр шақыру рәсімін өткізді. Ол сонымен қатар қызылша індетінің жалғасуына қатты алаңдады және өлім-жітімді азайту үшін тегін мемлекеттік дәрі-дәрмектермен қамтамасыз етті. Саяси топтарды мазалаған Жонджо, саяси топтарды теңестіру үшін атасының 탕평책 (саяси келісім саясаты) саясатын жалғастырды. Осылайша ол әкесінің өліміне себеп болған тараптардан құтылуға тырысты. Сонымен қатар, ол әкесінің қабіріне жақын Сувон қаласына орталықты көшірді. Ол қабірді қорғау үшін Хвасонг бекінісін салды. Қазір ол ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген. Жонджоның билігіне қарсы болған шенеуніктерден үнемі қауіп төнді. Ол Хонг Гук Ён және басқалардың көмегімен бұл қиындықтарды жеңе алды. Содан кейін Жонджо жаңа заң – 신해통공 (еркін сауда заңы) енгізді, ол кез келген адамға өз тауарын нарықта сатуға мүмкіндік берді. Бұл заң бұрынғы 금난전권 заңын жойды, ол бұл құқықты тек астанадағы саудагерлер тобының мүшелеріне ғана берген.
Өлім
Соңғы жылдары Чонджо өзінің екінші ұлы және мұрагері Сунджоның Андонг руынан Ким Жосуннің қызы Ким ханымға үйленуін ұйымдастырды, бірақ ұлының үйленуін көре алмады. 1800 жылы Чонджо 47 жасында, ұлы Сунджоның басшылығымен өмір бойы атқарған жұмысының нәтижесін көре алмай, түсініксіз жағдайда кенеттен қайтыс болды. Оның өліміне байланысты көптеген кітаптар жазылған, ал оның қайтыс болу себебі жөніндегі болжамдар бүгінге дейін де даулы. Ол әйелі, патшайым Хёуимен бірге Хвасон қаласындағы Геоннеунг (хангул=건릉) патшалық мазарында жерленген. 1899 жылдың 7 желтоқсанында Чонджо қайтыс болғаннан кейін Чонджо Сангванжае атағын алды.
Танымал мәдениетте
1989 жылы MBC телесериалында «500 жылдық Жосон әулеті»: Па Мун рөлін Ким Ёнгун сомдады. 2001 жылы MBC телесериалы «Хонг Гук Ён» рөлін Чжун Чжэгон сомдады. 2007 жылы MBC телесериалы «Ли Сан, сарайдың желі» фильмінде Ли Со Джин және Пак Джи Бин сомдады. 2008 жылы SBS телесериалы «Жел суретшісі» фильмінде Бей Су Бин рөлін сомдады. 2008 жылы «Сұлудың портреті» фильмінде Хан Мён Гу рөлін сомдады. 2010 жылы KBS2 телесериалы «Сонгюнкуан дау-дамалы» фильмінде Жо Сонг Ха рөлін сомдады. 2011 жылы SBS телесериалы «Жауынгер Бэк Донг Су» фильмінде Хонг Чон Хён рөлін сомдады. 2014 жылы «Тағдырлы кездесу» фильмінде Хён Бин және Гу Сын Хён рөлін сомдады. 2014 жылы SBS телесериалы «Құпия есік» фильмінде Ли Дже Хун, Ким Ву Сук және Ким Дан Юл сомдады. 2015 жылы KBS2 драмалық арнайы «Қызыл ай» фильмінде Го Ву Рим сомдады. 2015 жылы «Трон» фильмінде Со Джи Суб және Ли Хё Дже сомдады. 2021 жылы MBC телесериалы «Қызыл жең» фильмінде Ли Чжун Хо және Ли Джу Вон сомдады.