Кіріспе

Вектограф – бұл поляризацияланған 3D-көздіктерді пайдалану арқылы қаралатын стереоскопиялық басылым немесе мөлдірлік түрі, бұл көбінесе 3D-фильмдермен байланысты. Вектограф тұжырымын композитор және дирижер Густав Малердің туысы Жозеф Малерге жатқызуға болады. Ол 1938 жылы Чехословакиядан АҚШ-қа көшіп келді және Polaroid Corporation компаниясы оны жұмысқа алды, онда ол өзінің идеясын практикалық процеске айналдыру үшін компанияның негізін қалаушы Эдвин Лэндпен бірге жұмыс істеді. Элементарлық вектограф – бұл фотосуретті жарықты аз немесе көп поляризациялайтын аймақтар ретінде кодтайтын поляризациялық сүзгі парағы, бұл суреттің қараңғы және ақ аймақтарына сәйкес келеді. Парақты қарапайым жарықта қарағанда, оның бейнесі сәл көрінеді. Егер параққа бірдей поляризация жазықтығында бағытталған біркелкі поляризацияланған сүзгі парағы арқылы қараса, бейне көрінбейді. Егер екі парақтың бірін 90 градусқа бұрса, олардың поляризация жазықтықтары тік бұрышта болады, сонда бейне анық көрінеді. Егер екі мұндай бейне, қарама-қарсы бағытта поляризацияланған және әрқайсысы стереоскопиялық жұптың бір бейнесін кодтаған, бір-біріне қойылып, тиісті бағытталған поляризациялық сүзгілері бар көзілдірік арқылы қараса, әр көз бейнелердің біреуін ғана көреді және қалыпты стереоскопиялық көруі бар адамдар үш өлшемді бейнені қабылдайды. Вектографтар өздерінің табиғи түрінде мөлдірлік болып табылады, оларды жарық арқылы қарауға немесе қолайлы деполяризацияламайтын экранға проекциялауға болады, бірақ бейнелердің тығыздығын шектеп, вектографты деполяризацияламайтын алюминийге негізделген бояумен жапсақ, оны жарықпен көруге арналған басылым ретінде жасауға болады. Вектографиялық басылымдар мен мөлдірліктер анаглифтік баламаларымен бірдей мақсаттарға қызмет ете алады, бірақ визуалды артықшылығы бар – олар әр көз үшін әртүрлі түсті сүзгілерді пайдалануды қажет етпейді. Алайда, анаглифтік бейнелерді екі түсті бейне шығара алатын кез келген фотографиялық немесе механикалық басып шығару процесімен жасауға болады, ал вектографиялық бейнелерге арнайы материалдар мен басып шығару технологиялары қажет, бұл олардың практикалық қолданылуын шектейді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде стереоскопиялық әуеде түсірілген барлау суреттері вектограф түрінде басып шығарылды, сондай-ақ олар далалық жағдайда қолдану үшін басылым түрінде және топтық қарау мен талқылау үшін экранға проекциялау үшін мөлдірлік түрінде де қолданылды. Оқу процесінде үш өлшемді координаттар жүйесін көрсететін проекцияланған вектограф слайдтары пайдаланылды. Бастапқыда тек монохромды «қара және ақ» процесі болғанымен, Polaroid компаниясы жақын арада эксперименталды толық түсті вектографтар жасады. 1953 жылғы 3D модасы кезінде қарапайым өзгертілмеген проекторларда көрсетуге болатын вектографиялық 3D түсті кинотасмалардың басып шығарылуы коммерциялық шындыққа айналуы күтілді, бірақ 3D-ге деген қоғамдық қызығушылықтың тез төмендеуі осы күш-жігерді тоқтатты. Алғашқы толық түсті процесс ешқашан коммерциялық мақсатта қолданылмаған. 2000 жыл шамасында, бұрын Polaroid компаниясының бөлігі болған, ал қазір Гарвард университетінің бөлігі болып табылатын Rowland институты технологияның жаңартылған сия ағыны принтер нұсқасын «StereoJet» деген атпен ұсынды. Цифрлық бейне файлдары үшін түсті вектографиялық басып шығару қызметі жұртшылыққа ұсынылды, бірақ ол қымбат болды және аз пайдаланылды. 2012 жылдан бастап ол қолжетімді емес. Егер процестің кейбір мысалдары жалпы деп аталатын болса, ең көп таралған вектографтар – 1940 жылдары Bausch & Lomb компаниясы алғаш рет шығарған және көптеген жылдар бойы қолжетімді болған «Ortho Fusor» стереоскопиялық көз жаттығуларының кітапшаларындағылар. Сондай-ақ, Титмус Fly Stereotest салыстырмалы түрде кең таралған, бұл оптометристер мен офтальмологтар пациенттердің, әсіресе жас балалардың стереоскопиялық көруінің қалыпты екенін анықтау үшін пайдаланатын үлкейтілген стереоскопиялық бейне. Қазіргі кезде «Vectogram» тіркелген сауда белгісімен сатылатын көзді оқытуға арналған вектографиялық құралдарға сол және оң көздің бейнелері жеке мөлдір пластикалық парақтарға орналастырылған, оларды реттеуге болады. Суреттерге квоит шеңбері, спираль және Чикаго көкжиегінің гиперстереоскопиялық көрінісі кіреді.