Кіріспе

Арман арал Ұлы Ирландия (Ежелгі норвег тілінде: Írland hit mikla немесе Írland it mikla), сонымен қатар Ақ адамдар елі (Hvítramannaland) деп белгілі, ал латын тілінде Hibernia Major және Albania деп аталды. Норвегтердің әртүрлілері бұл жердің Винландқа жақын орналасқандығын айтқан. Бір хабарламада, "Эрик Қызылдың сағасы" кітабында, Марклендте тұтқындалған скрелингтер, шартты түрде Ақ адамдар еліндегі халықтың "ақ киім киген, жоғары дауыспен айқайлаған, ұзын қамыстар ұстаған және маңдарын безендіргенін" сипаттаған. Тағы бір мәліметте бұл халық "шаштары мен терісі қардай ақ" албандармен теңестірілген. Ғалымдар мен жазушылар бұл жердің мәні туралы келіспейді – оны батыс мұхитындағы жерлер туралы ескі естеліктерге негізделген миф деп қарастырудан бастап, оны Солтүстік Америкадағы бір жерде іздеу туралы теорияларға дейін пікірлер әртүрлі.

Жер атаулары

Ланднамабоктың айтуынша, Ари Марссон Ирландиядан батысқа қарай алты күндік теңіз сапарымен жерді ашқан. Бұл сапар шамамен 983 жылы жасалған деп есептеледі. Олардың ұлы Ари Ақ адамдар еліне жеткен, кейбір адамдар оны Ұлы Ирландия деп атайды. Ол Ирландиядан батысқа қарай алты күндік сапарда орналасқан, Винеланд Жақсысының жанындағы мұхитта жатыр. Ари қашып кете алмады және сол жерде крещениеден өтті. Бұл оқиғаны алғаш рет Ирландиядағы Лимерк қаласында ұзақ уақыт өткен Храфн Лимерк Фарр айтқан. Торкел Геллисон Оркней графы Торфиннен Аридің Ақ адамдар елінде танылғанын және одан қашып кете алмағанын, бірақ оны жоғары бағалағанын естіген исландиялықтарды келтірді.

Қызыл Эрик туралы аңыз

Ақ ерлер жері туралы Ерік Қызылдың сағасында да айтылады, онда Маркленд тұрғындары оны Торфин Карлсефниге баяндағандығы жазылған. Олар Винландтан шығып, оңтүстік желдің арқасында Маркландқа жетіп, бес скрелинг кездестірді: сақалды бір ер адам, екі әйел және екі бала. Карлсефнидің серіктері балаларды ұстап алды, ал қалғаны қашып, жерге сіңіп кетті. Олар балаларды өздерімен алып, тіл үйретті, сосын оларды дінге сендірді. Балалар аналарын Веттилди, әкелерін Увеги деп атады. Олар скрелингтер елінде патшалар билейтінін, олардың бірі Аваллдамон, екіншісі Валлдидида екенін айтты. Сондай-ақ, үйлер жоқ екенін, адамдар үңгірлерде немесе ойыстарда тұратынын жеткізді. Олар өздерінің жерінен әріде басқа ел бар екенін, ондағы адамдар ақ киім киіп, жоғары дауыспен айқайлап, ұзын таяқтар ұстап, матадан жасалған әшекейлер тағып жүретінін айтты. Бұл – Хвитраманналанд (Ақ адамдар елі) деп есептелді. Сосын олар Гренландияға келіп, қыс бойы Қызыл Эрикпен бірге тұрды.

Еyrbyggja saga (Ербигға сағасы)

Eyrbyggja сагасында Гудлейф Гудлаугсон және оның экипажы Дублиннен Исландияға қарай жол тартқан, бірақ олар теңізге шығып кетіп, "алдымен батысқа, содан кейін оңтүстік-батысқа, құрлық көріне алмайтындай алысқа" итеріліп шықты. Соңында олар белгілі бір жерге жетті, бірақ ол қай жер екенін білмеді, алайда ол өте үлкен болып көрінді. Кейін сол жердің тұрғындары оларды қарсы алуға келді, ал викингтер олар ирланд тілінде сөйлейтіндей болды. Ұзақ өтпей жүздеген адамдар викингтерге шабуыл жасап, тұтқынға алып, соттау үшін ішкі аймаққа алып кетті. Сонда викингтер олардың өлімге кесуді немесе құлдыққа салуды ниеттенгенін түсінді, бірақ исланд тілінде сөйлейтін белгілі бір көшбасшының араласуымен құтқарылды. Ол Исландиядағы Боргарфьорд және Брейдафьордтағы адамдар туралы толыққанды сұрақтар қоя бастады және викингтерге сол жердегі нақты адамдарға жеткізу үшін бірнеше заттар берді. Сондай-ақ ол Гудлейфтің осы жерге келгеніне өте қуанғанын айтты, себебі "бұл үлкен ел, ал порты сирек және алыс". Бұл адам өзінің кім екенін ашқысы келмеді (өйткені оның "туғандары мен қарындастары" оны көруге тырысып, қиындыққа тап болмас үшін), бірақ викингтер кейіннен оны отыз жыл бұрын Исландиядан қуылған Брейдавик чемпионы Бьорн деп есептеді. Осы оқиғадағы жағдайлар кейбіреулерді оны Ұлы Ирландиямен байланыстыруға әкелді, бірақ Eyrbyggja сагасы осы нақты сәйкестікті көрсете бермейді. Бұл сапар 1029 жылы жасалған деп саналады.

12 ғасырдағы Нормандық Сицилия

12 ғасырда Норман Сицилиясында (онда нормандықтар скандинавиядан осы сенімді әкелген болуы мүмкін) араб географы әл-Идриси өзінің танымал "Tabula Rogeriana" еңбегінде Ирланда әл-Кабира (Ұлы Ирландия) туралы айтқан. Оның сөзіне қарағанда, "Исландияның шетінен Ұлы Ирландияға дейін" теңіз жолымен "бір күнде" жетуге болыпты. Тарихшылар әл-Идриси мен скандинавтардың қашықтықты шамадан кем көрсетуге бейім екенін атап өтсе де, бұл сілтеме көрсеткен жалғыз мүмкін орын Гренландия болған деуге болады.

Басты бет / Жазу /

Хауксбоктың мәлімдемесінше, Hvítramannaland тұрғындары албани деп аталған, яғни ақ шашы мен терісі бар адамдар болған. Сэр Эрленд Тордсон шетелден сол Албанияның, немесе Ақ адамдар елінің географиялық картасын алған еді, ол Винландтың жақсы жеріне қарама-қарсы орналасқан, осы кішкентай кітапта бұрын айтылғандай, ал саудагерлер бұрын Hibernia Үлкен немесе Ұлы Ирландия деп атаған, және айтылғандай, Ирландияның батысында жатыр. Бұл картада Маркленд, Эйнфœтингжаланд және Кішкентай Хеллуландтың барлық аймақтары мен шекаралары, сондай-ақ оның батысындағы Гренландия дәл көрсетілген, ал содан басталатын жақсы Терра Флорида көрінеді.

Орналасу гипотезалары

Кирстен Сивер бұл жерді исландтықтардың қашық батыс мұхитындағы жерлер туралы білімі жойылып бара жатқан кезде пайда болған аңыз ел деп анықтады. Басқа дереккөздер Ұлы Ирландияны Канаданың Ньюфаундленд аймағында орналастырады. Автор Фарли Моват Ұлы Ирландияның Ньюфаундлендтің батыс жағалауында, Сент-Джордж шығанасының жанында орналасқанын және алдымен Исландиядан, содан кейін Гренландиядан норвег басқыншыларынан қашып келген папарлармен қоныстанғандығын айтты. Жақындағы зерттеулер 1911 жылы Фридтжоф Нансен бұрын ұсынған алғашқы бағалаумен келіседі және Витраманналанды викинг дәуірінде ирландтық географиялық мифтерді норвегтердің қабылдауына негізделген таза мифологиялық ел деп қарастырады.

Екіншілік көздер

Эглер, Маттиас (2015). "Hvítramannaland", Heinrich Beck; Себастьян Братхер; Дитер Геуених; Вильгельм Хейцман; Штеффен Патцольд; Хайко Стьюрер (ред.): Germanische Altertumskunde Online (GAO). Берлин – Бостон: de Gruyter (2015). DOI: 10.1515/gao 49. Нансен, Фридтжоф (1911). Солтүстік тұман. Ерте замандағы Арктиканы зерттеу. Артур Г. Чатер аударған. 2 томдық, Лондон: Уильям Хайнеман, 1911. Карл Кристиан Рафн, "10 ғасырдағы Солтүстік адамдардың Американы ашуы", Т. және В. Бун, 1841.