Викингтер: Теңіз саяхатшылары, саудагерлер және батырлар

Викингтер: тарих, сауда, шабуылдар. Скандинавиядан шыққан теңізшілердің Еуропа, Солтүстік Африка, тіпті Солтүстік Америкаға дейінгі саяхаттары туралы біліңіз.

48 мин оқу

100%

Дереккөз: Vikings — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Норд теңізшілері, саудагерлері және шабуылшылары

Викингтер – Скандинавиядан (қазіргі Дания, Норвегия және Швеция) шыққан теңізшіл халық. 8-ші ғасырдың соңынан 11-ші ғасырдың соңына дейін олар Еуропаның бір бөлігіне шабуыл жасап, қарақшылықпен айналысып, сауда жасады және қоныстанды. Сонымен қатар, олар Жерорта теңізі, Солтүстік Африка, Таяу Шығыс, Гренландия және Винланд (қазіргі Канаданың Ньюфаундленд провинциясы, Солтүстік Америка) жерлеріне дейін саяхат жасады. Олардың туған елдерінде және шабуыл жасап, қоныстанған кейбір елдерде бұл кезең «Викинг дәуірі» деп белгілі, ал «викинг» термині жалпы скандинавиялық отанының тұрғындарына да қатысты. Викингтер Скандинавияның, Британ аралдарының, Францияның, Эстонияның және Киев Русінің ерте ортағасырлық тарихына зор әсер етті. Ерекше ұзын кемелерінің шебер теңізшілері және навигаторлары болған викингтер Британ аралдарында, Фарер аралдарында, Исландияда, Гренландияда, Нормандияда және Балтық теңізінің жағалауында, сондай-ақ қазіргі Ресей, Беларусь және Украинадағы Днепр және Волга сауда жолдары бойында норвегтік қоныстар мен үкіметтер құрды. Оларды варягтар деп те атады. Нормандтар, норвегтік гаэлдер, рустар, фарёрлер және исландиялықтар осы норвегтік отарлардан пайда болды. Бір кезде рус викингтерінің тобы оңтүстікке қарай өте алыс сапар шегіп, византиялық императордың жеке күзетшілері болғаннан кейін, Византияның Константинополь қаласына шабуыл жасады. Викингтер Иран мен Арабияға да барды. Олар Солтүстік Америкаға жеткен еуропалықтардың алғашқылары болды және Ньюфаундленд (Винланд) жерінде қысқа мерзімге қоныстанды. Шетелдік жерлерге норвегтік мәдениетті таратумен қатар, олар құлдарды, әйелдерді және шетелдік мәдениеттің ықпалын Скандинавияға әкеліп, оның генетикалық құрамына әсер етті. Викингтердің зорлықшыл, қарақшы, жабайы немесе батыл саяхатшылар ретіндегі бейнесі 20-шы ғасырдың басында қалыптасқан қазіргі викинг мифологиясының әртүрлі нұсқаларына байланысты. Қазіргі уақытта викингтердің танымал бейнелері көбінесе мәдени клишелер мен стереотиптерге негізделген, бұл викинг мұрасын қазіргі заманда бағалауды қиындатады. Бұл бейнелер көбінесе дәл емес – мысалы, олардың 19-шы ғасырда алғаш рет пайда болған мүйізді шлемдерін таққанына ешқандай дәлел жоқ.

Vikings were seafaring people originally from Scandinavia (present day Denmark, Norway, and Sweden), who from the late 8th to the late 11th centuries raided, pirated, traded, and settled throughout parts of Europe. They also voyaged as far as the Mediterranean, North Africa, the Middle East, Greenland, and Vinland (present day Newfoundland in Canada, North America). In their countries of origin, and some of the countries they raided and settled in, this period is popularly known as the Viking Age, and the term "Viking" also commonly includes the inhabitants of the Scandinavian homelands as a whole. The Vikings had a profound impact on the early medieval history of Scandinavia, the British Isles, France, Estonia, and Kievan Rus'. Expert sailors and navigators of their characteristic longships, Vikings established Norse settlements and governments in the British Isles, the Faroe Islands, Iceland, Greenland, Normandy, and the Baltic coast, as well as along the Dnieper and Volga trade routes across modern day Russia, Belarus, and Ukraine, where they were also known as Varangians. The Normans, Norse Gaels, Rus' people, Faroese, and Icelanders emerged from these Norse colonies. At one point, a group of Rus Vikings went so far south that, after briefly being bodyguards for the Byzantine emperor, they attacked the Byzantine city of Constantinople. Vikings also voyaged to Iran and Arabia. They were the first Europeans to reach North America, briefly settling in Newfoundland (Vinland). While spreading Norse culture to foreign lands, they simultaneously brought home slaves, concubines, and foreign cultural influences to Scandinavia, influencing the genetic Perceived views of the Vikings as violent, piratical heathens or as intrepid adventurers owe much to conflicting varieties of the modern Viking myth that had taken shape by the early 20th century. Current popular representations of the Vikings are typically based on cultural clichés and stereotypes, complicating modern appreciation of the Viking legacy. These representations are rarely accurate—for example, there is no evidence that they wore horned helmets, a costume element that first appeared in the 19th century.

Этимология

"Викинг" сөзінің үш маңызды құралы бар: бастапқы мағынасы және шығу тегі, яғни этимологиясы; орта ғасырлардағы қолданылуы; және қазіргі заманғы қолданылуы. Кейбір авторлардың пікірінше, бұл үш құрал көбінесе халық арасындағы және ғылыми пікірталастарда шатастырылып жатады. Сонымен қатар, сөздің этимологиясы ғалымдар арасында көптеп талқыланған, және оның көптеген шығу тегі туралы теориялар ұсынылған.

Викинг сөзінің бастапқы мағынасы мен шығу тегі

Бір теория бойынша, сөздің шығу тегі көне ағылшын тіліндегі wicing және көне фризиялық wizing сөздерінен бастау алады, олар шамамен 300 жыл бұрын пайда болған және, мүмкін, латын тіліндегі vicus "ауыл, мекенжай" деген сөзбен байланысты. Тағы бір, азырақ танымал теория – «викинг» сөзі әйелдік формадағы vík сөзінен шыққан, ол «қосымша, шығанақ, кішкентай шығанақ» деген мағынаны білдіреді. «Викинг» сөзі тарихи норвегиялық Викин ауданының атынан туындаған болуы мүмкін, яғни «Викиннен келген адам», бірақ Викен аймағының халқы ежелгі норвегиялық қолжазбаларда «викинг» емес, víkverir («Vík тұрғындары») деп аталған. Бұл түсінік тек еркек грамматикалық жынысты (víkingr) ғана емес, сонымен қатар әйел жынысын (víking) түсіндіре алады; еркек жынысы әйел жынысынан оңай туындайды, керісінше емес. 21-ші ғасырдың басында қолдау тапқан тағы бір этимология «викинг» сөзін көне норвег тіліндегі vika, f. 'теңіз шақырымы' сөзінің түбірінен шығарады, ол бастапқыда 'екі ескек алмасу арасындағы қашықтық' дегенді білдіреді, *weik немесе *wîk түбірінен, протогермандық *wîkan етістігінде 'қайтару'. Ежелгі скандинав тіліндегі әйелдік víking (мысалы, fara í víking фразасында) бастапқыда ескі теңіз саяхаттарында ескектердің алмасуымен сипатталатын ұзақ теңіз саяхатын білдірген болуы мүмкін, ал víkingr (еркек жынысы) бастапқыда мұндай теңіз саяхатына қатысушы болған. Осы жағдайда, шаршаған ескекші демалыс алған ескекшімен ауысытылғанда, ол қайықтың ортасынан жылға қарай жылғалы тұрады. Бұл «викинг» сөзі бастапқыда скандинавиялық теңізшілермен байланысты болмағанын, бірақ скандинавиялықтар теңіздерде үстемдік құрған кезде осы мағынаны алғанын көрсетеді.

Ортағасырлық қолданыс

Орта ғасырларда "викинг" сөзі скандинавиялық қарақшы немесе шабуылшы деген мағынаны білдіретін болды.

Ағылшынша

Ағылшын тіліндегі «викинг» сөзіне ең алғашқы сілтеме шамамен 700 жылға жататын Эпиналь-Эрфурт сөздігінде кездеседі. Сөздіктегі латынша аудармасы – *piraticum*, яғни қазіргі ағылшын тілінде «қарақшы». Ал викингтердің Англияға алғашқы шабуылы 93 жылдан кейін Линдисфарнға жасалған. Ежелгі ағылшын тілінде «викинг» сөзі 9 ғасырдың басында жазылған деп саналатын англосаксондық «Widsith» поэмасында қолданылған. Бұл сөз ұлтты білдіретін термин ретінде қарастырылмаған, оның орнына «Norþmenn» (солтүстік адамдар) және «Dene» (дандықтар) сияқты басқа терминдер пайдаланылған. Ассердің латынша «Альфред патшаның өмірі» еңбегінде даниялықтар «pagani» (мәжүсилер) деп аталған; тарихшы Джанет Нельсон бұл еңбектің стандартты аудармасында «pagani» сөзі «викингтер» деген мағынаны алғанын, тіпті бұл сөз «даниялықтар» сөзінің синонимі ретінде қолданылғанына айқын дәлелдер бар екенін мәлімдейді. Ал Эрик Кристиансен бұл баспагердің талабы бойынша жасалған қате аударма деп санайды. «Wicing» сөзі сақталған орта ағылшын тіліндегі мәтіндерде кездеспейді.

Скандинавия

Бұл форма кейбір швед рун тастарында жеке есім ретінде кездеседі. Токи викинг (Sm 10) тасы жергілікті Токи есімді адамның есіне орнатылған, ол Токи викинг (Викинг Токи) атағын алған, болжам бойынша викингтік іс-әрекеттерінің нәтижесінде. Gårdstånga тасы (DR 330) «Þeʀ drængaʀ waʀu wiða unesiʀ i wikingu» (Бұл батырлар викинг шабуылдарында кеңінен танымал болды) деген тіркес қолданып, тастың арналушыларын викингтер деп атайды. Västra Strö 1 рун тасында «викинг шабуылында» қаза тапқан Бьёрн есімді жазу бар. Швецияда орта ғасырлардан бері Викингстад деп аталатын мекен бар. Бро тасы (U 617) Ассурдың есіне орнатылған, ол елді викингтерден қорғаған делінеді (Saʀ vaʀ vikinga vorðr með Gæiti). Викинг дәуірінің соңына дейін бұл терминге кез келген жағымсыз коннотацияның бар екенін көрсететін аз ғана дәлел бар. Шығыс Еуропада, оның бір бөлігін норвеж элитасы басқарған, víkingr орыс тіліне қарыз алынған түрінде «батыр» мағынасын білдіретін оң ұғым ретінде қабылданады ([[:wikt:витязь]] қараңыз).

Басқа дереккөздер

Гамбург-Бремен архиепископтары тарихында, Адам Бремендік жазған және 1080 жылдары аяқталған «Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontifi» еңбегінде, бұл термин көбінесе скандинавиялық қарақшыларға немесе шабуыл жасаушыларға қатысты қолданылған.

Қазіргі қолданысы

Викинг сөзі 18 ғасырдағы викингтерді жаңғырту кезеңінде қазіргі ағылшын тіліне енгізілді, сол кезде ол "жабайы жауынгер" немесе "асыл жабайы" сияқты романтикалық және батырлық мәнге ие болды. 20 ғасырда бұл терминнің мағынасы Скандинавиядан және олар қоныстанған басқа аймақтардан (Исландия және Фарер аралдары сияқты) теңіз жолымен шабуыл жасаған шабуылшыларға ғана емес, сонымен қатар 8-ші ғасырдың соңынан 11-ші ғасырдың ортасына дейінгі кезеңде шабуылшыларды өндірген мәдениеттің кез келген өкіліне немесе шамамен 700 жылдан 1100 жылға дейін кеңейтілді. Сын есім ретінде бұл сөз сол адамдармен және олардың мәдени өмірімен байланысты идеялар, құбылыстар немесе заттарды білдіреді, мысалы, викингтер дәуірі, викингтер мәдениеті, викингтер өнері, викингтер діні, викингтер кемесі және т.б. сияқты тіркестерді тудырады.

Басқа атаулары

Викингтер немістерге кемелерінің күл ағашынан жасалғаны үшін Ascomanni ("ashmen") деп аталды, ирландтар оларды Dubgail және Finngail ("қара және ақ түсті шетелдіктер") деп атады, гаелдер Lochlannaich ("көлдер елінен келген халық") десе, англосакстар Dene (даниялықтар) және фриздер Northmonn деп білді. Рус халқының қазіргі Швецияның шығыс жағалауында шамамен сегізінші ғасырда пайда болғаны және олардың аты Швециядағы Рослагенмен (ескі атауы Роден) бір текті екені айтылады. Басым теория бойынша, Рус есімі, Швецияның прото-фин тіліндегі (*Ruotsi) атауы сияқты, "есушілер" (rods) деген ескі норвеж тіліндегі сөзден шыққан, себебі Шығыс Еуропа өзендерінде саяхаттаудың басты тәсілі – есу болған. Сондай-ақ, бұл атау Швецияның Рослаген (Рус заңы) немесе ертеректе Роден деп белгілі болған жағалау аймағымен байланысты болуы мүмкін. Осылайша, Рус есімі фин және эстон тілдеріндегі Швеция атауларымен – Ruotsi және Rootsi – бірдей түбірге ие. Славяндар мен византиялықтар оларды варягтар (варяги, Væringjar сөзінен емес, "антына адалдар", "сенім", "адалдық серті" мағынасындағы vàr сөзінен, ағылшын тіліндегі wær "келісім", "уәде", және көне жоғарғы неміс тіліндегі wara "адалдық" сөздерімен байланысты) деп атады. Византия императорларының скандинавиялық күзетшілері варяг гвардиясы деп танылды. Рустар 9 ғасырда Серкландта пайда болды, Волга сауда жолымен саудагерлер ретінде саяхаттап, тері, бал, құлдар, сондай-ақ янтарь, франк қылыштары және морж сүйегі сияқты сәнді заттар сатты. Бұл тауарлар көбінесе дирхам деп аталатын араб күміс тиындарына айырбасталды. 9 ғасырға жататын Бағдатта соғылған күміс тиындары Швецияда, әсіресе Готландта табылған. 844 жылы Севильяға жасалған викингтер шабуылынан кейін, әл-Андалус мұсылман жазбагерлері викингтерді Персиядан шыққан зороастрийлермен теңестіріп, оларды "сиқыршылар" (араб. al Majus مجوس) деп атады. Ахмад ибн Фадлан Волгада викингтерге кездескенде оларды Рус деп атады. Франктар оларды әдетте "солтүстіктер" немесе даниялықтар деп атаса, ал ағылшыздар оларды даниялықтар немесе пұтқа табынушылар деп білді, ал ирландтар оларды бейдін немесе шетелдіктер деп атады. "Англо-скандинавиялық" термині 8-13 ғасырлардағы халықты және археологиялық-тарихи кезеңді білдіреді, оның барысында скандинавиялықтар (ағылшын тілінде викингтер деп белгілі) Британ аралдарына қоныстанды. Бұл термин "Англо-саксон" терминінен ерекшеленеді. Ұқсас терминдер басқа аймақтарда да қолданылады, мысалы, Ирландия және Шотландия үшін "Hiberno Norse".

The Vikings were known as Ascomanni ("ashmen") by the Germans for the ash wood of their boats, Dubgail and Finngail ( "dark and fair foreigners") by the Irish, Lochlannaich ("people from the land of lakes") by the Gaels, Dene (Dane) by the Anglo Saxons and Northmonn by the Frisians. is that the Rus' people originated in what is currently coastal eastern Sweden around the eighth century and that their name has the same origin as Roslagen in Sweden (with the older name being Roden). According to the prevalent theory, the name Rus, like the Proto Finnic name for Sweden (*Ruotsi), is derived from an Old Norse term for "the men who row" (rods ) as rowing was the main method of navigating the rivers of Eastern Europe, and that it could be linked to the Swedish coastal area of Roslagen (Rus law) or Roden, as it was known in earlier times. The name Rus would then have the same origin as the Finnish and Estonian names for Sweden: Ruotsi and Rootsi. The Slavs and the Byzantines also called them Varangians (варяги, from non Væringjar 'sworn men', from vàr "confidence, vow of fealty", related to Old English wær "agreement, treaty, promise", Old High German wara "faithfulness"). Scandinavian bodyguards of the Byzantine emperors were known as the Varangian Guard. The Rus' initially appeared in Serkland in the 9th century, travelling as merchants along the Volga trade route, selling furs, honey, and slaves, as well as luxury goods such as amber, Frankish swords, and walrus ivory. These goods were mostly exchanged for Arabian silver coins, called dirhams. Hoards of 9th century Baghdad minted silver coins have been found in Sweden, particularly in Gotland. During and after the Viking raid on Seville in 844 CE the Muslim chroniclers of al Andalus referred to the Vikings as Magians (Arabic: al Majus مجوس), conflating them with Zoroastrians from Persia. When Ahmad ibn Fadlan encountered Vikings on the Volga, he referred to them as Rus. The Franks normally called them Northmen or Danes, while for the English they were generally known as Danes or heathen, and the Irish knew them as pagans or gentiles. Anglo Scandinavian is an academic term referring to the people, and archaeological and historical periods during the 8th to 13th centuries, in which there was migration to—and occupation of—the British Isles by Scandinavian peoples generally known in English as Vikings. It is used in distinction from Anglo Saxon. Similar terms exist for other areas, such as Hiberno Norse for Ireland and Scotland.

Викингтер дәуірі

Скандинавия тарихындағы викинг дәуірі 793 жылы нормандықтардың ең алғашқы тіркелген шабуылынан басталып, 1066 жылы Англияны нормандықтар басып алуымен аяқталды. Викингтер Оңтүстікке қарай теңіз жолдары үшін Норвегия және Балтық теңіздерін пайдаланды. Нормандар – 10-ғасырда Солтүстік Францияның аймақтарына, атап айтқанда Нормандия герцогтығына феодалдық билік берілген викингтердің ұрпақтары еді. Осылайша, викингтердің ұрпақтары Солтүстік Еуропаға әсер етуді жалғастырды. Англияның соңғы англосаксон королі Харольд Годвинсонның да түбі даниялықтарға жетеді. Екі викинг тіпті Англия тағына отырды: Свен Форкбард 1013 жылдан 1014 жылға дейін ағылшын тағына талапкер болды, ал оның ұлы Кнут Ұлы 1016 мен 1035 жылдар аралығында Англия королі болды. Географиялық тұрғыдан алғанда, викинг дәуірі скандинавиялық жерлерді (қазіргі Дания, Норвегия және Швеция), сондай-ақ Солтүстік германдық үстемдік аймақтарын, негізінен Данелавты, соның ішінде скандинавиялық Йорвикті, Нортумбрия Корольдігінің қалдықтарының әкімшілік орталығын, Мерсияның бір бөлігін және Шығыс Англияны қамтыды. Викингтер теңізшілер солтүстікке, батысқа және шығысқа жаңа жерлерге жол ашты, нәтижесінде Шетланд, Оркней және Фарер аралдарында, Исландияда, Гренландияда және шамамен 1000 жылы Ньюфаундлендтегі Л’Анс-окс-Медоус қонысы құрылды. Гренландия қонысы 980 жыл шамасында, Орта ғасырлық жылы кезеңде құрылды, ал оның 15-ғасырдың ортасына қарай құлауының себебі климаттың өзгеруі болуы мүмкін. Викинг Рурик әулеті Шығыс Еуропаның славян және фин тілді аймақтарын бақылауға алды; олар 882 жылы Киевті Киев Русінің астанасы ретінде бекітті. 839 жылы швед елшілерінің Византияға алғаш рет келгені белгілі болды, сол кезде скандинавиялықтар Византия империясының жалдамалы әскерлері ретінде қызмет етті. 10-ғасырдың соңында императорлық гвардияның жаңа бөлімі құрылды. Көптеген скандинавиялықтарды қамтитын бұл бөлім Варяг гвардиясы деп аталды. «Варяг» сөзі ежескі скандинавия тілінен шыққан болуы мүмкін, бірақ славян және грек тілдерінде скандинавиялықтарды немесе франктерді білдіруі мүмкін. Осы жылдары шведтер Византияның Варяг гвардиясына соншалық көп қатысты, ортағасырлық швед заңы, Вестергота заңы, Вестерготалендегі адамдар «Грекияда» болғанда мүлік мұраға алмауы керектігін жариялады, Византия империясының скандинавиялық атауы, эмиграцияны тоқтату үшін, өйткені екі басқа еуропалық сарай да бір уақытта скандинавиялықтарды жұмысқа алды: Киев Русі шамамен 980–1060 жылдары және Лондон 1018–1066 жылдары (Þingalið). Норвегиялықтар өз тауарларын – тері, піл сүйегі, қайықтарды герметтеуге арналған теңіз майы және құлдарды – Волгамен тасыды. Осы кезеңдегі маңызды сауда порттарына Бирка, Хедеби, Каупанг, Йорвик, Старая Ладога, Новгород және Киев кірді. Скандинавиялық норвегтер сауда, шабуылдар, отарлау және жаулап алу үшін Еуропаны теңіздер мен өзендер арқылы зерттеді. Осы кезеңде Дания, Норвегия және Швециядағы өздерінің туған жерлерінен саяхаттап, норвегиялықтар қазіргі Фарер аралдарына, Исландияға, Нормандия Гренландиясына, Ньюфаундлендке, Нидерландыға, Германияға, Нормандияға, Италияға, Шотландияға, Англияға, Уэльске, Ирландияға, Мэн аралына, Эстонияға, Латвияға, Литваға, Украинаға, Ресейге және Түркияға қоныстанды, сондай-ақ қазіргі скандинавия елдерінің қалыптасуына әкелген бірігуді бастады. Викинг дәуірінде қазіргі Норвегия, Швеция және Дания мемлекеттері болған жоқ, бірақ қазіргі елдерде өмір сүрген халықтар географиялық жағынан біршама ерекше болғанымен, мәдениет және тіл жағынан біртекті және ұқсас болды. Скандинавия патшаларының есімдері викинг дәуірінің соңғы кезеңінде ғана сенімді түрде белгілі. Викинг дәуірі аяқталғаннан кейін жеке патшалықтар біртіндеп ұлттар ретінде ерекшелене бастады, бұл олардың христианды қабылдауымен бірге жүрді. Скандинавиялықтар үшін викинг дәуірінің аяқталуы олардың салыстырмалы түрде қысқа Орта ғасырларының басталуын білдіреді.

The Viking Age in Scandinavian history is taken to have been the period from the earliest recorded raids by Norsemen in 793 until the Norman conquest of England in 1066. Vikings used the Norwegian Sea and Baltic Sea for sea routes to the south. The Normans were descendants of those Vikings who had been given feudal overlordship of areas in northern France, namely the Duchy of Normandy, in the 10th century. In that respect, descendants of the Vikings continued to have an influence in northern Europe. Likewise, King Harold Godwinson, the last Anglo Saxon king of England, had Danish ancestors. Two Vikings even ascended to the throne of England, with Sweyn Forkbeard claiming the English throne in 1013 until 1014 and his son Cnut the Great being king of England between 1016 and 1035. Geographically, the Viking Age covered Scandinavian lands (modern Denmark, Norway and Sweden), as well as territories under North Germanic dominance, mainly the Danelaw, including Scandinavian York, the administrative centre of the remains of the Kingdom of Northumbria, parts of Mercia, and East Anglia. Viking navigators opened the road to new lands to the north, west and east, resulting in the foundation of independent settlements in the Shetland, Orkney, and Faroe Islands; Iceland; Greenland; and L'Anse aux Meadows, a short lived settlement in Newfoundland, circa 1000. The Greenland settlement was established around 980, during the Medieval Warm Period, and its demise by the mid 15th century may have been partly due to climate change. The Viking Rurik dynasty took control of territories in Slavic and Finnic dominated areas of Eastern Europe; they annexed Kiev in 882 to serve as the capital of the Kievan Rus'. As early as 839, when Swedish emissaries are first known to have visited Byzantium, Scandinavians served as mercenaries in the service of the Byzantine Empire. In the late 10th century, a new unit of the imperial bodyguard formed. Traditionally containing large numbers of Scandinavians, it was known as the Varangian Guard. The word Varangian may have originated in Old Norse, but in Slavic and Greek it could refer either to Scandinavians or Franks. In these years, Swedish men left to enlist in the Byzantine Varangian Guard in such numbers that a medieval Swedish law, the Västgötalagen, from Västergötland declared no one could inherit while staying in "Greece"—the then Scandinavian term for the Byzantine Empire—to stop the emigration, especially as two other European courts simultaneously also recruited Scandinavians: Kievan Rus' c. 980–1060 and London 1018–1066 (the Þingalið). The Norse regularly plied the Volga with their trade goods: furs, tusks, seal fat for boat sealant, and slaves. Important trading ports during the period include Birka, Hedeby, Kaupang, Jorvik, Staraya Ladoga, Novgorod, and Kiev. Scandinavian Norsemen explored Europe by its seas and rivers for trade, raids, colonisation, and conquest. In this period, voyaging from their homelands in Denmark, Norway and Sweden the Norsemen settled in the present day Faroe Islands, Iceland, Norse Greenland, Newfoundland, the Netherlands, Germany, Normandy, Italy, Scotland, England, Wales, Ireland, the Isle of Man, Estonia, Latvia, Lithuania, Ukraine, Russia and Turkey, as well as initiating the consolidation that resulted in the formation of the present day Scandinavian countries. In the Viking Age, the present day nations of Norway, Sweden and Denmark did not exist, but the peoples who lived in what is now those countries were largely homogeneous and similar in culture and language, although somewhat distinct geographically. The names of Scandinavian kings are reliably known for only the later part of the Viking Age. After the end of the Viking Age, the separate kingdoms gradually acquired distinct identities as nations, which went hand in hand with their Christianisation. Thus, the end of the Viking Age for the Scandinavians also marks the start of their relatively brief Middle Ages.

Славяндармен араласу

Славян және викинг тайпалары "бір-бірімен тығыз байланыста болды, соғысып, араласып, сауда жасады". Орта ғасырларда славян жерлерінен Скандинавияға тауарлар тасылды, сондықтан Данияны "славян және скандинавиялық элементтердің қорыту қазаны" деп санауға болады. Данияда 10 ғасырда табылған жауынгер әйелдің қабірі көп уақыт бойы викингке тиесілі деп есептелді. Бірақ, жаңа зерттеулер бұл әйелдің қазіргі Польшадан шыққан славян болуы мүмкін екенін көрсетеді. Швецияның алғашқы королі Эрик, поляк Пьяст әулетінен шыққан Гунхильдаға үйленді. Сол сияқты, оның ұлы Олоф, славян әйелі Едлаға ғашық болып, оны фрилла (үйреткен әйел) ретінде алды. Олардың ұлы мен қызы болды: Швеция королі Емунд Ескі және Норвегия королевасы Астрид. Дания, Англия және Норвегия королі Кнут Ұлы, Польшаның Миешко I-нің қызынан туған, бәлкім ол Эриктің әйелі, Швецияның бұрынғы поляк королевасы болған.

Кеңейту

Исландияны норвегиялық викингтер 9 ғасырда жаулауға кірісті. Исландия және Гренландия туралы алғашқы мәлімет 1053 жылғы папаның хатында кездеседі. 20 жыл өткен соң, олар Бремендік Адамның «Гестасында» айтылады. Аралдар 1130 жылдан кейін христиан дініне енгеннен соң ғана, аралдар тарихы сағалар мен жылнамаларда тұрғындардың көзқарасымен жазыла бастады. Викингтер Солтүстік Атлантиканың солтүстік аралдары мен жағалауларын зерттеді, оңтүстікке Солтүстік Африкаға, шығысқа Киев Русіне (қазіргі Украина, Беларусь), Константинополь және Таяу Шығысқа сапар шекті. Олар шабуыл жасап, тонады, саудамен айналысты, жалдамалы әскерлер ретінде қызмет етті және кең аумаққа отарлар құрды. Алғашқы викингтер шабуылдан кейін үйлеріне қайтқан болса керек. Кейіннен олар басқа жерлерге қоныстанды. Эрик Қызылдың ұлы Лейф Эрикссон басқаруымен викингтер Солтүстік Америкаға жетіп, қазіргі Ньюфаундленд штатындағы Л’Анс-окс-Медоус жерінде қысқа мерзімді қоныстар салған. Бұл кеңею Ортағасырлық жылы кезеңде болды. Викингтердің континенттік Еуропаға енуі шектеулі болды. Олардың билігі оңтүстікте күшті тайпалармен шектесетін. Бастапқыда, Саксонияны, қазіргі Солтүстік Германияда орналасқан жерді сакстар басып алған. Саксондықтар қатал және күшті халық болғандықтан, олар жиі викингтермен қақтығысқа түсті. Саксондықтардың агрессиясын тойтару және өздерінің беделін нығайту үшін даниялықтар Хедебиде және оның төңірегінде Даневирке қорғаныс бекінісін салды. Викингтер 772–804 жылдардағы отыз жылдық саксон соғыстарында Карл Ұлының саксондықтарды күшпен бағындыруын көрді. Саксондықтардың жеңілісі оларды мәжбүрлі түрде христиан дініне өтуге және Ескі Саксонияның Каролинг империясына қосылуына әкелді. Франктардан сескенген викингтер Даневиркеді одан әрі кеңейтті. Балтық теңізінің оңтүстік жағалауын каролингтерге, кейіннен франк империясына адал болған славян тайпаларының федерациясы – оботриттер биледі. Викингтер, король Гудфред басшылығымен, 808 жылы оңтүстік Балтық жағалауындағы Рерик қаласын қиратты және саудагерлерді Хедебиге көшірді. Бұл викингтер дәуірі бойына сақталған Балтық теңізіндегі викингтердің үстемдігін қамтамасыз етті. Викингтердің Еуропаға кеңінен таралуына байланысты, Кембридж және Копенгаген университеттерінің ғалымдары ДНК және археологияны салыстырып қарағанда, «викинг» термині «туғандық емес, кәсіптік сипаттама» ретінде қалыптасқан болуы мүмкін деген болжам жасады, кемінде кейбір викингтер тобында.

Colonisation of Iceland by Norwegian Vikings began in the 9th century. The first source mentioning Iceland and Greenland is a papal letter from 1053. Twenty years later, they appear in the Gesta of Adam of Bremen. It was not until after 1130, when the islands had become Christianised, that accounts of the history of the islands were written from the point of view of the inhabitants in sagas and chronicles. The Vikings explored the northern islands and coasts of the North Atlantic, ventured south to North Africa, east to Kievan Rus (now – Ukraine, Belarus), Constantinople, and the Middle East. They raided and pillaged, traded, acted as mercenaries and settled colonies over a wide area. Early Vikings probably returned home after their raids. Later in their history, they began to settle in other lands. Vikings under Leif Erikson, heir to Erik the Red, reached North America and set up short lived settlements in present day L'Anse aux Meadows, Newfoundland, Canada. This expansion occurred during the Medieval Warm Period. Viking expansion into continental Europe was limited. Their realm was bordered by powerful tribes to the south. Early on, it was the Saxons who occupied Old Saxony, located in what is now Northern Germany. The Saxons were a fierce and powerful people and were often in conflict with the Vikings. To counter the Saxon aggression and solidify their own presence, the Danes constructed the huge defence fortification of Danevirke in and around Hedeby. The Vikings witnessed the violent subduing of the Saxons by Charlemagne, in the thirty year Saxon Wars of 772–804. The Saxon defeat resulted in their forced christening and the absorption of Old Saxony into the Carolingian Empire. Fear of the Franks led the Vikings to further expand Danevirke,

The southern coast of the Baltic Sea was ruled by the Obotrites, a federation of Slavic tribes loyal to the Carolingians and later the Frankish empire. The Vikings—led by King Gudfred—destroyed the Obotrite city of Reric on the southern Baltic coast in 808 AD and transferred the merchants and traders to Hedeby. This secured Viking supremacy in the Baltic Sea, which continued throughout the Viking Age. Because of the expansion of the Vikings across Europe, a comparison of DNA and archeology undertaken by scientists at the University of Cambridge and University of Copenhagen suggested that the term "Viking" may have evolved to become "a job description, not a matter of heredity", at least in some Viking bands.

Нысандар

Викингтердің экспансиясын тудырған себептер көптеп талқыланатын мәселе. 11 ғасырда тарихшы Дудо Сент-Квентин өзінің «Норман тарихында» викингтердің бастапқыда шетелдерден әйелдер іздеу қажеттілігінен теңізге шығып, шабуылдар жасаған болуы мүмкін деген пікірін білдірген. Адам Бременский бай және қуатты викингтердің көп әйелдері мен қарындастары болғанын; осы көп әйелділік қатынастар викинг еркектері үшін әйелдердің жетіспеуіне алып келген болуы мүмкін деп атап көрсеткен. Сондықтан, орташа викинг еркесі лайықты әйел табу үшін байлық пен билік іздеуге мәжбүр болған. Дудоның байқауларынан бірнеше ғасыр өткен соң, ғалымдар бұл идеяны қайта жаңғыртты, және ол викинг дәуірінің зерттеушілері арасында кең таралған пікірге айналды. Викингтер әйелдерді сатып алатын немесе тұтқынға алып, оларды әйелдері немесе қарындастары ететін; мұндай көп әйелділік ерлер арасындағы бәсекелестікті күшейтеді, себебі ол мәртебесін арттыру және жыныстық қанағат іздеуге дайын, отбасы құрмаған ерлердің тобын құрайды. Ольстер жылнамасында 821 жылы викингтер ирландиялық ауылды тонап, «көптеген әйелдерді тұтқынға алып кеткені» жазылған. Бір кең таралған теория бойынша, Карл Великий «барлық язычниктарды христиандыққа мәжбүрлеу үшін күш пен қорқыныш қолданды», бұл крещениеге, дін өзгеруге немесе өлімге әкеп соқты, нәтижесінде викингтер және басқа язычниктар қарсылық көрсетіп, кек алуды қалады. Профессор Рудольф Симек «Викингтердің ерте кезеңдегі белсенділігі Карл Великийдің билік кезеңімен сәйкес келуі кездейсоқ емес» дейді. Скандинавияда христиан дінінің таралуы қақтығыстарға әкеліп, Норвегияны шамамен бір ғасырға бөлді. Алайда, бұл кезең 10 ғасырға дейін басталмады. Норвегия ешқашан Карл Великийдің шабуылдарына ұшырамады, және алау-даудың себебі норвегиялық патшалардың теңіз арқылы христиан дінімен танысып, оны қабылдауы болды. Тағы бір түсінік – викингтер айналасындағы аймақтардың әлсіздігін пайдаланды. Симектің пікіріне қарамастан, викингтердің шабуылдары Карл Великий билікке келгенге дейін де жиі болды, бірақ оның өлімінен кейін, оның империясы бірнеше әлсіз мемлекеттерге бөлінген кезде олардың жиілігі мен ауқымы артты. Англия ішкі дау-дамағлдардан зардап шекті және көптеген қалалардың теңізге немесе кеме жүзуге болатын өзендерге жақын орналасуына байланысты оңай олжаға айналды. Батыс Еуропадағы теңіз күштерінің ұйымдаспауы викингтердің кемелеріне еркін жүзуге, қажет болған жағдайда шабуыл жасауға немесе сауда жасауға мүмкіндік берді. Ескі сауда жолдарының кірістілігінің төмендеуі де рөл атқарған болуы мүмкін. Батыс Еуропа мен Еуразияның қалған бөлігі арасындағы сауда 5 ғасырда Батыс Рим империясы құлаған кезде ауыр соққыға ұшырады. 7 ғасырда исламның таралуы Батыс Еуропамен саудаға да әсер етті. Еуропадағы шабуылдар, соның ішінде Скандинавиядан келген шабуылдар мен қоныстар бұрын-соңды болмаған және викингтер келгенге дейін көп бұрын орын алған. Юттар үш ғасыр бұрын, Даттар осында қоныстанғанға дейін, көші-қон дәуірінде Ютландиядан Британ аралдарына келді. Саксондар мен англо-саксондар да осылай істеді, Еуропаның материгінен кемеге отырды. Алайда, викингтердің шабуылдары алғаш рет куәгерлердің баяндамаларында қалдырылды, және олар бұрынғы шабуылдарға қарағанда көлемі мен жиілігі жағынан әлдеқайда үлкен болды. «Құлдар жолы» – викингтердің Балтық теңізі арқылы Скандинавиядан Константинополь мен Бағдатқа тікелей қатынас жолын тапқан маршруты үшін қолданылған атау. 9 ғасырда кемелерінің жетістіктерінің арқасында викингтер Киев Русіне және Еуропаның кейбір солтүстік аймақтарына бара алды.

The motives driving the Viking expansion are a topic of much debate. The concept that Vikings may have originally started sailing and raiding due to a need to seek out women from foreign lands was expressed in the 11th century by historian Dudo of Saint Quentin in his semi imaginary History of The Normans. As observed by Adam of Bremen, rich and powerful Viking men tended to have many wives and concubines; and these polygynous relationships may have led to a shortage of women available to the Viking male. Consequently, the average Viking man may have felt compelled to seek wealth and power to have the means to acquire suitable women. Several centuries after Dudo's observations, scholars revived this idea, and over time it became a cliché among scholars of the Viking Age. Viking men would often buy or capture women and make them into their wives or concubines; such polygynous marriages increase male male competition in society because they create a pool of unmarried men who are willing to engage in risky status elevating and sex seeking behaviors. The Annals of Ulster states that in 821 the Vikings plundered an Irish village and "carried off a great number of women into captivity". One common theory posits that Charlemagne "used force and terror to Christianise all pagans", leading to baptism, conversion or execution, and as a result, Vikings and other pagans resisted and wanted revenge. Professor Rudolf Simek states that "it is not a coincidence if the early Viking activity occurred during the reign of Charlemagne". The ascendance of Christianity in Scandinavia led to serious conflict, dividing Norway for almost a century. However, this time period did not commence until the 10th century. Norway was never subject to aggression by Charlemagne and the period of strife was due to successive Norwegian kings embracing Christianity after encountering it overseas. Another explanation is that the Vikings exploited a moment of weakness in the surrounding regions. Contrary to Simek's assertion, Viking raids occurred sporadically long before the reign of Charlemagne; but exploded in frequency and size after his death, when his empire fragmented into multiple much weaker entities. England suffered from internal divisions and was a relatively easy prey given the proximity of many towns to the sea or to navigable rivers. Lack of organised naval opposition throughout Western Europe allowed Viking ships to travel freely, raiding or trading as opportunity permitted. The decline in the profitability of old trade routes could also have played a role. Trade between Western Europe and the rest of Eurasia suffered a severe blow when the Western Roman Empire fell in the 5th century. The expansion of Islam in the 7th century had also affected trade with Western Europe. Raids in Europe, including raids and settlements from Scandinavia, were not unprecedented and had occurred long before the Vikings arrived. The Jutes invaded the British Isles three centuries earlier, from Jutland during the Age of Migrations, before the Danes settled there. The Saxons and the Angles did the same, embarking from mainland Europe. The Viking raids were, however, the first to be documented by eyewitnesses, and they were much larger in scale and frequency than in previous times. The "Highway of Slaves" was a term for a route that the Vikings found to have a direct pathway from Scandinavia to Constantinople and Baghdad while traveling on the Baltic Sea. With the advancements of their ships during the 9th century, the Vikings were able to sail to Kievan Rus and some northern parts of Europe.

Жомсборг

Йомсборг – Балтық теңізінің оңтүстік жағалауында (ортағасырлық Вендланд, қазіргі Померания) 960-1043 жылдар аралығында болған, жартылай аңызға толы викингтер бекінісі. Оның тұрғындары Йомсвикингтер деп белгілі болған. Йомсбордың нақты орналасқан жері не оның бар екендігі әлі дәлелденбеген, алайда Йомсбор Одер өзенінің сағасындағы аралдарда орналасқан деген пікір жиі кездеседі.

Викингтер дәуірінің соңы

Викингтер Скандинавиядан тыс жерлерде белсенділік көрсетіп жүрген кезеңде, Скандинавия өзі де жаңа ықпалдарға түсіп, түрлі мәдени өзгерістерді басынан өткеріп жатты.

Ұлттық мемлекеттер мен ақша экономикасының пайда болуы

11 ғасырдың соңына қарай корольдік династиялар Католик шіркеуімен заңдастырылды (оның 300 жыл бұрын Скандинавияда ықпалы шамалы болған), ол өзінің билігін күшейтіп, арттырып, Дания, Норвегия және Швеция мемлекеттері қалыптаса бастады. Дүниеуи және діни әкімшілік орталықтар мен сауда орындары ретінде жұмыс істейтін қалалар пайда болды, сондай-ақ ағылшын және неміс үлгілеріне негізделген ақша экономикасы дами бастады. Осы кезде Шығыстан ислам күмісінің келуі бір ғасырдан астам уақыттан бері тоқтатылған, ал ағылшын күмісінің ағыны 11 ғасырдың ортасында аяқталды.

Христиан дінінің мүшелері

Христиандық Дания мен Норвегияда 11 ғасырда діни округтер құрылғаннан кейін қалыптаса бастады, ал жаңа дін Швецияда өзін ұйымдастырып, күшін нығайта бастады. Шетелдік шіркеу өкілдері мен жергілікті элиталар христиандық мүдделерді ынтамен қолдады, ол енді тек миссионерлік жолмен емес, жаңаша әрекет ете бастады, ал ескі идеологиялар мен өмір салты өзгеріске ұшырады. 1103 жылы Скандинавиядағы алғашқы архиепископтық Данияның сол кездегі бір бөлігі болған Сканниядағы Лунд қаласында құрылды. Скандинавиялық жаңадан құрылған мемлекеттердің еуропалық христиандық мәдениетіне сіңісуі скандинавиялық билеушілердің және теңіз арқылы саяхаттауға мүмкіндік алған скандинавтардың мақсаттарын өзгертті, сондай-ақ олардың көршілерімен қарым-қатынастарын өзгертті. Викингтер үшін табыс табудың басты көзі – басқа еуропалық халықтардан құл алу еді. Ортағасырлық шіркеу христиандардың бір-бірін құл ретінде ұстауына болмайды деп санды, сондықтан құлдық Солтүстік Еуропаның барлық аймақтарында азайды. Бұл 11 ғасырда да құлдықпен айналысу белгілі бір деңгейде жалғасқанына қарамастан, қарақшылықтың экономикалық себептерін азайтты. Солтүстік және Ирландия теңіздері маңындағы христиан елдеріне жасалған скандинавиялық шабуылдар күрт азайды. Норвегия патшалары солтүстік Британия мен Ирландияның бір бөлігінде билігін сақтап, 12 ғасырға дейін шабуылдарды жалғастырды, бірақ скандинавиялық билеушілердің әскери мақсаттары енді басқа бағытқа бұрылды. 1107 жылы Норвегияның Сигурд I жаңа құрылған Иерусалим Корольдігі үшін күресу үшін норвегиялық крестшілермен бірге Жерорта теңізінің шығысына аттанды; Дания мен Швеция патшалары 12 және 13 ғасырлардағы Балтық крест жорықтарына белсенді қатысты.

Мәдениет

Викингтердің мәдениеті, шаруашылығы және сенімдері туралы әртүрлі деректер бар. Олар көбінесе жазба білімі жоқ, әдеби мұра қалдырмаған халық болғанымен, олардың әліпбиі болды және өздері мен әлемдерін рун тастары арқылы бейнелеген. Викингтер туралы қазіргі заманғы әдеби және жазбаша көздердің көп бөлігі олармен байланысқан басқа мәдениеттерден алынған. 20 ғасырдың ортасынан бері археологиялық жаңалықтар викингтердің өмірі туралы толық және дұрыс картинаны құруға көмектесті. Археологиялық ескерткіштер өте бай және алуан түрлі, олардың ауылдық және қалалық қоныстануы, қолөнер және өндірісі, кемелері мен әскери жабдықтары, сауда желілері, сондай-ақ олардың түрлі діни сенімдері мен дәстүрлері туралы мәліметтер береді.

Әдебиет және тіл

Викингтер туралы ең маңызды бастапқы дереккөздер – Скандинавиядан және викингтер белсенді болған аймақтардан шыққан замандас мәтіндер. Латын әріптерінде жазу христиан дінімен бірге Скандинавияға енгізілді, сондықтан Скандинавиядан 11-ғасырдың соңы мен 12-ғасырдың басына дейінгі түпкілікті дереккөздер аз. Скандинавиялықтар руналармен жазулар қалдырды, бірақ олар көбінесе өте қысқа және стандарттық болды. Замандас дереккөздердің көп бөлігі Скандинавиядан тыс жердегі христиан және ислам қауымдастықтарында жазылған мәтіндерден тұрады, көбінесе викингтердің әрекеттерінен зардап шеккен авторлардың еңбектері. Викингтер мен викингтер дәуірі туралы кейінгі жазбалар да оларды және олардың мәдениетін түсіну үшін маңызды, бірақ оларға сақ болу керек. 11 және 12 ғасырларда шіркеудің нығаюынан және Скандинавия мен оның отарларының ортағасырлық христиан мәдениетіне ассимиляциялануынан кейін, латын және көне норвег тілдерінде түпкілікті жазбалар пайда бола бастады. Викингтердің Исландия колониясында 12-14 ғасырларда ерекше әдебиет гүлденді, және викингтер дәуірімен байланысты көптеген дәстүрлер алғаш рет исланд сагаларында жазылды. Бұл ортағасырлық прозалық әңгімелердің тура мағынадағы түсіндіруі викингтер мен скандинавиялық өткен туралы күмәнді, бірақ көптеген нақты элементтер әлі де зерделеуге тұрарлық, мысалы, 10 және 11 ғасырлардағы сарай ақындарына жатқызылған скальдиялық поэзияның көп мөлшері, ашық шежірелер, өзіндік бейнелер және осы әдеби еңбектерде қамтылған этикалық құндылықтар. Викингтер өздерінің бұрынғы ықпалды аймақтарындағы ескі норвег тіліндегі көптеген жер атаулары мен сөздер арқылы өздерінің тіліне, мәдениетіне және қызметіне куәлік қалдырды. Олардың кейбір жер атаулары мен сөздері бүгінгі күнге дейін өзгеріссіз қолданылып келеді және олар қайда қоныстанған және нақты жерлер олар үшін нені білдіргенін көрсетеді. Мысалдар: Эгилсай (Эгильдің аралы, «Эгильс эй» дегенді білдіреді), Ормскирк («Орм шіркеуі» немесе «құрт шіркеуі», «Орм киркья» дегенді білдіреді), Меолс (құм қыртыстарын білдіретін «мерл»), Снефелл (қарлы тау, «Снефелл»), Равенскар (қарағайлы тас, «Равенскар»), Винланд (шарап немесе жиде елі, «Винланд»), Каупангер (сауда порты, «Каупангер»), Торсхавн (Тор порты, «Торсхавн») және Одинге табыну орыны болған Оденсе діни орталығы. Викингтердің ықпалы бүгінгі күнгі Тинвальдтың парламенттік органы сияқты ұғымдарда да көрінеді. Күнделікті ағылшын тіліндегі көптеген жалпы сөздер викингтердің көне норвег тілінен шыққан және олардың Британ аралдарының халқымен және мәдениетімен қарым-қатынасын түсінуге мүмкіндік береді. Солтүстік Шетланд және Оркни аралдарында көне норвег тілі жергілікті тілдерді толығымен ығыстырды және уақыт өте келе жойылған норн тіліне айналды. Кейбір қазіргі заманғы сөздер мен атаулар ортағасырлық немесе кейінгі жазбалардан алынған тілдік дереккөздерді жан-жақты зерттеуден кейін ғана анықталады және біздің түсінігімізге үлес қосады, мысалы, Йорк (Ат шығанағы), Суонси (Свейннің аралы) немесе Нормандиядағы Токвиль (Токинің шаруашылығы) сияқты жер атаулары. Лингвистикалық және этимологиялық зерттеулер викингтер мәдениеті, олардың әлеуметтік құрылымы және тарихы, сондай-ақ олар кездескен, сауда жасаған, шабуыл жасаған немесе шетелдегі қоныстарда өмір сүрген адамдармен және мәдениеттермен қарым-қатынасы туралы маңызды ақпарат көзі болып табылады. Көне скандинав тілінің көптеген байланыстары қазіргі швед, норвег, дания, фарер және исланд тілдерінде байқалады. Көне скандинав тілі Шығыс Еуропаның викингтер қоныстарындағы славян тілдеріне елеулі әсер етпеді. Бұған себеп екі тілдің арасындағы үлкен айырмашылықтар, осы аймақтардағы Русь викингтерінің бейбіт кәсіптері және олардың аз саны болды деп болжанады. Скандинавиялықтар Днепрдегі кейбір тасқын суларға ат қойған, бірақ бұл қазіргі атаулардан көрінбейді.

The most important primary sources on the Vikings are contemporary texts from Scandinavia and regions where the Vikings were active. Writing in Latin letters was introduced to Scandinavia with Christianity, so there are few native documentary sources from Scandinavia before the late 11th and early 12th centuries. The Scandinavians did write inscriptions in runes, but these were usually very short and formulaic. Most contemporary documentary sources consist of texts written in Christian and Islamic communities outside Scandinavia, often by authors who had been negatively affected by Viking activity. Later writings on the Vikings and the Viking Age can also be important for understanding them and their culture, although they need to be treated cautiously. After the consolidation of the church and the assimilation of Scandinavia and its colonies into mainstream medieval Christian culture in the 11th and 12th centuries, native written sources began to appear in Latin and Old Norse. In the Viking colony of Iceland, extraordinary vernacular literature blossomed in the 12th through 14th centuries, and many traditions connected with the Viking Age were written down for the first time in the Icelandic sagas. A literal interpretation of these medieval prose narratives about the Vikings and the Scandinavian past is doubtful, but many specific elements remain worthy of consideration, such as the great quantity of skaldic poetry attributed to court poets of the 10th and 11th centuries, the exposed family trees, the self images, and the ethical values that are contained in these literary writings. Indirectly, the Vikings have also left a window open onto their language, culture and activities, through many Old Norse place names and words found in their former sphere of influence. Some of these place names and words are still in direct use today, almost unchanged, and shed light on where they settled and what specific places meant to them. Examples include place names like Egilsay (from Eigils ey meaning Eigil's Island), Ormskirk (from Ormr kirkja meaning Orms Church or Church of the Worm), Meols (from merl meaning Sand Dunes), Snaefell (Snow Fell), Ravenscar (Ravens Rock), Vinland (Land of Wine or Land of Winberry), Kaupanger (Market Harbour), Tórshavn (Thor's Harbour), and the religious centre of Odense, meaning a place where Odin was worshipped. Viking influence is also evident in concepts like the present day parliamentary body of the Tynwald on the Isle of Man. Many common words in everyday English language stem from the Old Norse of the Vikings and give an opportunity to understand their interactions with the people and cultures of the British Isles. In the Northern Isles of Shetland and Orkney, Old Norse completely replaced the local languages and over time evolved into the now extinct Norn language. Some modern words and names only emerge and contribute to our understanding after a more intense research of linguistic sources from medieval or later records, such as York (Horse Bay), Swansea (Sveinn's Isle) or some of the place names in Normandy like Tocqueville (Toki's farm). Linguistic and etymological studies continue to provide a vital source of information on the Viking culture, their social structure and history and how they interacted with the people and cultures they met, traded, attacked or lived with in overseas settlements. A lot of Old Norse connections are evident in the modern day languages of Swedish, Norwegian, Danish, Faroese and Icelandic. Old Norse did not exert any great influence on the Slavic languages in the Viking settlements of Eastern Europe. It has been speculated that the reason for this was the great differences between the two languages, combined with the Rus Vikings' more peaceful businesses in these areas, and the fact that they were outnumbered. The Norse named some of the rapids on the Dnieper, but this can hardly be seen from modern names.

Руникалық тастар

Викинг дәуіріндегі норвегтер оқуға және жазуға үйренген, дыбыс құндылықтарына негізделген, рунор деп аталатын қалыптаспаған әліпбиді қолданған. Викинг дәуірінен қалған рун жазуының үлгілері аз болғанымен, викингтер мекендеген жерлерден рун жазулары бар мыңдаған тастар табылды. Олар көбінесе қайтыс болғандарды еске алу үшін орнатылған, бірақ міндетті түрде бейіттерге қойылмаған. Рунордың қолданылуы латын әліпбиімен бірге 15-ғасырға дейін сақталды. Скандинавияда рун тастар тең емес түрде тараған: Данияда 250 рун тас, Норвегияда 50, ал Исландияда мүлде жоқ. Швецияда анықтамасына қарай 1700-ге дейін болуы мүмкін. Швецияның Упланд аймағында тасқа қашалған 1196 жазу бар, ал екінші орында 391 жазумен Сёдерманланд орналасқан. Викинг дәуіріне қатысты рун жазуларының көп бөлігі Швецияда табылған. Скандинавиядағы көптеген рун тастарда викингтер экспедицияларына қатысқандардың аттары жазылған, мысалы, Батыс Еуропадағы кең ауқымды соғыс туралы айтатын Кюла рун тасы және Шығыс Еуропадағы соғыс жасағы туралы мәлімдейтін Туринге рун тасы. Басқа рун тастарда викингтер жорықтарында қаза тапқандар туралы жазылған. Олардың ішінде Англия рун тастары (швед. Englandsstenarna) бар, бұл Швециядағы шамамен 30 рун тасынан тұратын топ, олар викинг дәуірінде Англияға жасалған сапарлар туралы мәлімет береді. Олар басқа елдерге саяхаттарды көрсететін рун тастардың ең ірі топтарының бірі болып табылады және шамамен 30 Грекия рун тасымен және 26 Ингвар рун тасымен салыстыруға болады, соңғысы Таяу Шығысқа викингтер экспедициясына қатысты. Олар ежелгі скандинав тілінде Жаңа Футаркпен қашалған. Желлинг тастары 960-985 жылдар аралығында жасалған. Кішірек, ескі тас Данияның соңғы язычник патшасы Горм Ескінің әйелі Тир патшаны құрметтеу үшін орнатылған. Үлкен тас оның ұлы Харальд Көк Тіс Дания мен Норвегияны бағындыруын және даниялықтардың христиан дінін қабылдауын атап өту үшін орнатқан. Онда үш жағы бар: біреуінде жануардың суреті, біреуінде айқышқа асылған Иса Мәсіхтің суреті және үшінші жағында мына жазу бар:

The Norse of the Viking Age could read and write and used a non standardised alphabet, called runor, built upon sound values. While there are few remains of runic writing on paper from the Viking era, thousands of stones with runic inscriptions have been found where Vikings lived. They are usually in memory of the dead, though not necessarily placed at graves. The use of runor survived into the 15th century, used in parallel with the Latin alphabet. The runestones are unevenly distributed in Scandinavia: Denmark has 250 runestones, Norway has 50 while Iceland has none. Sweden has as many as between 1,700 depending on the definition. The Swedish district of Uppland has the highest concentration with as many as 1,196 inscriptions in stone, whereas Södermanland is second with 391. The majority of runic inscriptions from the Viking period are found in Sweden. Many runestones in Scandinavia record the names of participants in Viking expeditions, such as the Kjula runestone that tells of extensive warfare in Western Europe and the Turinge Runestone, which tells of a war band in Eastern Europe. Other runestones mention men who died on Viking expeditions. Among them include the England runestones (Swedish: Englandsstenarna) which is a group of about 30 runestones in Sweden which refer to Viking Age voyages to England. They constitute one of the largest groups of runestones that mention voyages to other countries, and they are comparable in number only to the approximately 30 Greece Runestones and the 26 Ingvar Runestones, the latter referring to a Viking expedition to the Middle East. They were engraved in Old Norse with the Younger Futhark. The Jelling stones date from between 960 and 985. The older, smaller stone was raised by King Gorm the Old, the last pagan king of Denmark, as a memorial honouring Queen Thyre. The larger stone was raised by his son, Harald Bluetooth, to celebrate the conquest of Denmark and Norway and the conversion of the Danes to Christianity. It has three sides: one with an animal image; one with an image of the crucified Jesus Christ; and a third bearing the following inscription:

Патша Харальд осы ескерткішті әкесі Гормр және анасы Тюрве есіміне орнатуға бұйырды; Дания мен Норвегияны өзіне бағындырып, даниялықтарды христиан еткен Харальд. Рун тастар Бат, Грекия (викингтер Византия аумақтарын қалай атаған), Хварезм, Иерусалим, Италия (Лангобард елі ретінде), Серкланд (яғни мұсылман әлемі), Англия (оның ішінде Лондон) және Шығыс Еуропаның әртүрлі жерлеріне жасалған сапарларды куәландырады. Викинг дәуіріндегі жазулар Мэн аралындағы Мэн рун тастарында да табылды.

Рун алфавиті қазіргі уақытта қолданылуда

Руна әліпбиін соңғы рет қолданған халық – Швеция провинциясы Даларна аймағындағы Эльвдален жерінде тұрған, елфдалиандар деп аталатын оқшауланған топ болды. Олар Эльфдаль тілінде сөйледі, ол – Эльвдаленге тән ерекше тіл. Эльфдаль тілі басқа скандинав тілдерінен өзгешеленеді, себебі ол ежегі норвег тіліне жақын дамыды. Эльвдален халқы 1920 жылдарға дейін руналарды қолдануды тоқтатқан. Сондықтан, руналар әлемнің басқа аймақтарына қарағанда Эльвдаленде ұзақ сақталды. Эльфдаль руналарының соңғы белгілі жазбасы 1929 жылға жатады; олар Даларнада табылған руналық жазулар – Далекарль руналарының бір түрі. Дәстүрлі түрде швед диалектісі саналған Эльфдаль тілі, бірнеше өлшем бойынша Батыс скандинав диалектілерімен жақын байланысты және өзара түсіністік принципі бойынша жеке тіл болып табылады. Мектептер мен мемлекеттік басқару швед тілінде жүргізілгендіктен, тілдердің өзара түсіністігі болмаса да, елфдалиандар екі тілді және швед тілінде еркін сөйлейді. Аймақта тек швед тілінде сөйлейтін, ал Эльфдаль тілін білмейтін және түсінбейтін тұрғындар да кездеседі. Эльвдален 17-18 ғасырларда өзінің әліпбиіне ие болған. Бүгінде Эльфдаль тілінде шамамен 2000-3000 адам сөйлейді.

Жерлеу орындары

Викингтермен байланысты Еуропа және олардың ықпал ету аймағында көптеген жерлеу орындары бар – Скандинавияда, Ұлыбританияда, Ирландияда, Гренландияда, Исландияда, Фарер аралдарында, Германияда, Латвияда, Эстонияда, Финляндияда, Ресейде және т.б. Викингтердің жерлеу салты өте алуан түрлі болды, қарапайым жерге қазудан бастап, кейде «кемеге жерлеу» деп аталатын дөңгелек обаларға дейін. Жазба деректеріне сәйкес, көптеген жерлеу рәсімдері теңізде өткізілген. Жерлеу рәсімдері жергілікті дәстүрлерге байланысты, мәйітті жерлеу немесе өртеу түрінде жүзеге асырылған. Қазіргі Швецияда өртеу басым болса, Данияда жерлеу көбірек таралған, ал Норвегияда екеуі де жиі кездесетін. Викингтердің обалары – викинг дәуірінің жағдайларын көрсететін маңызды дәлелдердің бірі. Мәйітпен бірге жерленген заттар, өмірден кейін ненің маңызды саналғанын көрсетеді. Викингтердің өлген балаларға қандай жаназалық қызметтер көрсеткені белгісіз. Викингтерді түсіну үшін ең маңызды жерлеу орындары: Норвегия: Осеберг; Гокстад; Боррехауген. Швеция: Гетлинге қабірлері; Бірка зираттары, ЮНЕСКО мұрасы; Вальсгерде; Гамла Уппсала; Альби маңындағы Гултерстад қабірлері; Гултерстад, Оланд, Готланд. Дания: Джеллинг, ЮНЕСКО мұрасы; Линдхолм-Хойе; Лэдби кемесі; Маммен қабір және қазынасы. Эстония: Салме кемелері – ең ірі және ең ерте викинг кемесі жерленген орын. Шотландия: Порт-ан-Эйлеан-Мхоир кемесінің обасы; Скар қайық обасы, Оркней. Фарер аралдары: Хов. Исландия: Мосфелльсбер, Астана аймағы; Ватнсдалур, Остур-Хунавиатнссисладағы қайық жерлеуі. Гренландия: Браттаһлид. Германия: Хедеби. Латвия: Гробиня. Украина: Қара қабір. Ресей: Гнездово, Старая Ладога.

Кемелер

Археологиялық қазбалар барысында түрлі өлшемдегі викинг кемелері табылды, олардың құрылысы туралы мәліметтер берді. Викингтердің кемелерінің көптеген түрлері болды, олар әртүрлі мақсаттарға арналған; ең танымал түрі – ұзын кеме. Ұзын кемелер соғыс және теңіз саяхаттары үшін жасалған, жылдамдық пен ептілікке ерекше назар аударылған, сонымен қатар желкенге көмектесетін ескектермен жабдықталған, бұл желдің болуына қарамастан жүзуге мүмкіндік берген. Ұзын кемелер Лейданг, яғни скандинавиялық қорғаныс флотында кеңінен қолданылған. Ұзын кемелер скандинавтарға «викинг болуға» мүмкіндік берді, бұл кеме түрінің викингтер ұғымымен шатысқан себебін түсіндіруге болады. Викингтер көбінесе бейбіт мақсаттарда қолданылатын көптеген ерекше су кемелерін жасады. Кнарр – ірі көлемде жүк тасымалдауға арналған арнайы сауда кемесі. Оның корпусы кең, суға бату тереңдігі жоғары, ал ескектердің саны аз болған (негізінен порстарда және осы сияқты жағдайларда маневр жасау үшін қолданылған). Викингтердің инновацияларының бірі – желкенге бекітілген «бейтасс» болды, ол кемелерге желге қарсы тиімді жүзуге мүмкіндік берді. Теңізде жүзетін викинг кемелері көбінесе кішірек қайықтарды сүйреп немесе алып жүретін, олар экипаж мен жүктерді кемеден жағаға тасымалдау үшін пайдаланылған. Кемелер викингтер мәдениетінің ажырамас бөлігі болды. Олар теңіздер мен су жолдары арқылы күнделікті тасымалды, жаңа жерлерді зерттеуді, шабуылдарды, жаулап алуларды және көршілес мәдениеттермен сауда-саттық жасауды жеңілдетті. Олар сонымен қатар маңызды діни мәнге ие болды. Жоғары мәртебелі адамдар кейде мал құрбандығы, қару-жарақ, азық-түлік және басқа да заттармен бірге кемеде жерленген, бұл туралы Норвегиядағы Гокстад пен Осебергтегі және Даниядағы Ладбидегі кемелердің қазбалары куәлік етеді. Викингтер кемелерді көму дәстүрін шетелде де сақтаған, Эстонияның Сааремаа аралындағы Салме кемелерінің қазбалары осыны көрсетеді. 1960 жылдардың соңында Роскильде фиордынан бес викинг кемесінің жақсы сақталған қалдықтары табылды, олар ұзын кемелер мен кнаррды қамтыды. 11 ғасырда кемелерді теңіз жолынан өтуге кедергі келтіру және сол кездегі Дания астанасы Роскильдені теңізден шабуылдан қорғау үшін суға батырған. Бұл кемелердің қалдықтары Роскильдегі Викинг кемелері мұражайында сақталған. 2019 жылы археологтар Гамла-Упсалада екі викинг қайығының қабірін тапты. Сондай-ақ, қайықтардың бірінде әлі де адам, иттің және жылқының сүйектері, сонымен қатар басқа да заттар бар екені анықталды. Бұл аймақтағы викингтер қауымдастығының өлім-жітім рәсімдерін түсінуге көмектесті.

There have been several archaeological finds of Viking ships of all sizes, providing knowledge of the craftsmanship that went into building them. There were many types of Viking ships, built for various uses; the best known type is probably the longship. Longships were intended for warfare and exploration, designed for speed and agility, and were equipped with oars to complement the sail, making navigation possible independently of the wind. The longship had a long, narrow hull and shallow draught to facilitate landings and troop deployments in shallow water. Longships were used extensively by the Leidang, the Scandinavian defence fleets. The longship allowed the Norse to go Viking, which might explain why this type of ship has become almost synonymous with the concept of Vikings. The Vikings built many unique types of watercraft, often used for more peaceful tasks. The knarr was a dedicated merchant vessel designed to carry cargo in bulk. It had a broader hull, a deeper draught, and a small number of oars (used primarily to manoeuvre in harbours and similar situations). One Viking innovation was the 'beitass', a spar mounted to the sail that allowed their ships to sail effectively against the wind. It was common for seafaring Viking ships to tow or carry a smaller boat to transfer crew and cargo from the ship to shore. Ships were an integral part of Viking culture. They facilitated everyday transportation across seas and waterways, exploration of new lands, raids, conquests, and trade with neighbouring cultures. They also held a major religious importance. People with high status were sometimes buried in a ship along with animal sacrifices, weapons, provisions and other items, as evidenced by the buried vessels at Gokstad and Oseberg in Norway and the excavated ship burial at Ladby in Denmark. Ship burials were also practised by Vikings overseas, as evidenced by the excavations of the Salme ships on the Estonian island of Saaremaa. Well preserved remains of five Viking ships were excavated from Roskilde Fjord in the late 1960s, representing both the longship and the knarr. The ships were scuttled there in the 11th century to block a navigation channel and thus protect Roskilde, then the Danish capital, from a seaborne assault. The remains of these ships are on display at the Viking Ship Museum in Roskilde. In 2019, archaeologists uncovered two Viking boat graves in Gamla Uppsala. They also discovered that one of the boats still holds the remains of a man, a dog, and a horse, along with other items. This has shed light on the death rituals of Viking communities in the region.

Әлеуметтік құрылым

Викингтер қоғамы үш әлеуметтік-экономикалық топқа бөлінді: құлдар, карлдар және ярлдар. Бұл Ригстула атты Эдда поэмасында кеңінен сипатталған, сондай-ақ үш топты құдай Риг – адамзаттың әкесі, сонымен қатар Хеймдалльр деп те белгілі – жасағанын түсіндіреді. Археологиялық зерттеулер осы әлеуметтік құрылымды растады. Құлдар – ең төменгі топ және олар құлдар болып есептелді. Халықтың төрттен бір бөлігі құлдардан тұрды. Құлдық викингтер қоғамы үшін өте маңызды болды – күнделікті шаруалар жұмыстары мен ірі құрылыстар, сондай-ақ сауда мен экономика үшін. Құлдар карлдар мен ярлдардың шаруашылықтарында және үлкен үйлерінде қызметшілер мен жұмысшылар болып жұмыс істеді, олар қамалдар, пандустар, каналдар, үйінділер, жолдар және ауыр еңбекпен салынған басқа да нысандарды салуға жұмылдырылды. Ригстула бойынша, құлдар жек көрініп, оларға қараусыздықпен қарады. Жаңа құлдар құлдардың ұлдары мен қыздары есебінен немесе викингтердің Еуропаға жасаған шабуылдарында тұтқынға алынған адамдардан толықтырылды. Құлдар Скандинавияға қайықпен әкелінді, қажетті құрылыстарды салу үшін жергілікті жерлерде немесе жаңа қоныстарда пайдаланылды немесе көбінесе арабтарға күміс алмастырып сатылды. Құлдарды атаудың басқа түрлері – трæl және ти. Карлдар – еркін шаруалар еді. Олар шаруашылықтарға, жерге және малға ие болды, егін егу, сиыр сауу, үйлер мен арбалар салу сияқты шаруашылық жұмыстарымен айналысты, бірақ күнкөрісін жақсарту үшін құлдарды пайдаланды. Карлдарды атаудың басқа түрлері – бонде немесе жай ғана еркін адамдар. Осыған ұқсас топтарға шұжықтар мен хускарлдар жатты. Ярлдар – викингтер қоғамының аристократиясы еді. Олар бай болды, үлкен үйлері, жылқылары мен көптеген құлдары бар үлкен шаруашылықтарға ие болды. Құлдар күнделікті шаруалар жұмыстарының көп бөлігін атқарды, ал ярлдар басқару, саясат, аң аулау және спортпен айналысты – сондай-ақ басқа ярлдарға қонаққа барды немесе экспедицияларға шетелге шықты. Көптеген қазбалар көрсеткендей, ярл қайтыс болғанда және жерленгенде, оның үйіндегі құлдар кейде құрбандық ретінде өлтіріліп, оның қасына жерленді. Күнделікті өмірде жалпы әлеуметтік құрылымда көптеген аралық лауазымдар болды және олардың арасында белгілі бір әлеуметтік ұтқырлық болған сияқты. Бұл мәліметтер толыққанды емес, бірақ хаулдр, тегн және лендман сияқты лауазымдар мен атаулар карлдар мен ярлдар арасындағы ұтқырлықты көрсетеді. Басқа әлеуметтік құрылымдарға азаматтық және әскери салалардағы фелаг қауымдастықтары кірді, олардың мүшелері (фелаги деп аталатын) міндетті болды. Фелаг белгілі бір кәсіптер, теңіз кемесіне ортақ меншік немесе белгілі бір басшының әскери міндетіне байланысты құрылуы мүмкін. Соңғысының мүшелері "дренге" деп аталды, бұл жауынгер деген сөздердің бірі. Қалалар мен ауылдардағы ресми қауымдастықтар, жалпы қорғаныс, дін, құқықтық жүйе және тингтер де болды.

Viking society was divided into the three socio economic classes: thralls, karls and jarls. This is described vividly in the Eddic poem of Rígsþula, which also explains that it was the god Ríg—father of mankind also known as Heimdallr—who created the three classes. Archaeology has confirmed this social structure. Thralls were the lowest ranking class and were slaves. Slaves comprised as much as a quarter of the population. Slavery was vital to Viking society – for everyday chores and large scale construction, and also for trading and for the economy. Thralls were servants and workers on the farms and in larger households of the karls and jarls, and they were used for constructing fortifications, ramps, canals, mounds, roads and similar projects built by hard labour. According to the Rígsþula, thralls were despised and looked down upon. New thralls were supplied by either the sons and daughters of thralls, or were captured abroad by the Vikings on their raids in Europe. The thralls were brought back to Scandinavia by boat, used on location or in newer settlements to build needed structures, or sold, often to the Arabs in exchange for silver. Other names for thrall were træl and ty. Karls were free peasants. They owned farms, land and cattle, and engaged in chores like ploughing the fields, milking the cows, and building houses and wagons, but used thralls to make ends meet. Other names for karls were bonde or simply free men. Similar classes were churls and huskarls. The jarls were the aristocracy of Viking society. They were wealthy and owned large estates with huge longhouses, horses and many thralls. The thralls did most of the daily chores, while the jarls carried out administration, politics, hunting, and sports – they also visited other jarls or went abroad on expeditions. When a jarl died and was buried, his household thralls were sometimes sacrificially killed and buried next to him, as many excavations have revealed. In daily life, there were many intermediate positions in the overall social structure and it appears that there was some social mobility between them. These details are unclear, but titles and positions like hauldr, thegn, and landmand, show mobility between the karls and the jarls. Other social structures included the communities of félag in both the civil and the military spheres, to which its members (called félagi) were obliged. A félag could be centred around certain trades, a common ownership of a sea vessel or a military obligation under a specific leader. Members of the latter were referred to as drenge, one of the words for warrior. There were also official communities within towns and villages, the overall defence, religion, the legal system and the Things.

Әйелдердің мәртебесі

Ортағасырлық Еуропаның басқа жерлеріндегідей, викинг қоғамында да көптеген әйелдер күйеулері мен әкелеріне бағынышты болды және саяси биліктері шектеулі болды. Дегенмен, жазба дереккөздерде викинг әйелдері тәуелсіздікке және құқықтарға ие екендігі көрсетілген. Викинг әйелдері, жалпы алғанда, басқа елдердегі әйелдерге қарағанда көбірек еркіндікке ие болған сияқты.

Көптеген бос викинг әйелдері үй шаруасымен айналысты, ал әйелдің қоғамдағы мәртебесі күйеуінің мәртебесімен байланысты болды. 20 жасқа жеткен бойжеткен, maer және mey деп аталатын, заңды кәмелетке толып, тұрғылықты жерін өзі таңдау құқығына ие болды және заң алдында дербес тұлға ретінде қарастырылды. Күйеу жігіт қалыңдық отбасына қалыңдық бағасын (mundr) төлейтін, ал қалыңдық некеге мүлік ретінде сыйлық әкелетін. Викинг қоғамында конкубинаж да болды, онда әйел ер адаммен бірге тұрып, одан бала тудыра алатын, бірақ ресми некеге тұрмайтын; мұндай әйел фрилла деп аталды. Олар өнерде ақындар (skalder) ретінде белсенділік танытты.

Викинг әйелдерінің осы еркіндіктері христиан діні енгізілгеннен кейін біртіндеп жоғалып, 13 ғасырдың соңынан бастап олар туралы еске алу тоқтады. Скелет қалдықтарын зерттеу антропометриялық әдістерді пайдалану арқылы өткен шақтардағы ұлдар мен қыздардың денсаулық және тамақтану жағдайын анықтауға мүмкіндік береді. Скандинавия және басқа еуропалық елдердегі жерлеу орындарынан алынған мәліметтер көрсеткендей, сол кездегі басқа қоғамдармен салыстырғанда, Скандинавияның ауылдық жерлерінде әйелдердің теңдігі жоғары деңгейде болған. Викинг дәуірі мен орта ғасырдың соңына дейін Солтүстік елдерінің ауылдық аймақтарындағы әйелдердің мәртебесі салыстырмалы түрде жоғары болды, нәтижесінде қыздарға жеткілікті тамақтану және денсаулық ресурстары бөлінді, осының арқасында олардың өсуіне және сауығуына жағдай жасалды.

Сыртқы келбеті

Скандинавиялық викингтер сыртқы түрі жағынан қазіргі скандинавтарға ұқсас: "олардың терісі ақ, ал шаш түсі сары, қара және қызғылт аралығында болған". Генетикалық зерттеулер қазіргі Швецияның шығысындағы адамдардың көбінесе сары шашты болғанын, ал қызыл шаштың Батыс Скандинавияда көп кездесетінін көрсетеді. Көптеген викинг еркектерінің шашы мен сақалдары иыққа дейін жеткен, ал құлдар (тралдар) көбінесе қысқа шашты болған. Шаштың ұзындығы жеке талғам мен кәсібіне қарай өзгерген. Мысалы, соғысқа қатысқандардың шашы мен сақалдары ыңғайлы болу үшін сәл қысқа болған. Кейбір аймақтардағы еркектер шаштарын алтын түсті сафранмен бояған. Скандинавияда және Ұлыбритания аралдарындағы викингтер қоныстарынан табылған археологиялық жәділер, викингтердің тазалық пен гигиенаға мән бергенін көрсетеді. Скандинавия әлемінде, викинг дәуірінде және норвегиялық халықтың христиан дініне өтуінен кейін де қабірге заттар қою кең таралған практика болды. Осы жерлеу орындарында және үйлерде жиі мүйізден жасалған тарақтар табылады. Мұндай тарақтар жасау жиі кездесетін құбылыс болған, мысалы, Дублиндегі викингтер қонысында 10 ғасырға жататын жүздеген тарақтар сақталған, бұл олардың шаш күтіміне қаншалықты мән бергенін көрсетеді. Осындай тарақтар жасау викингтер әлемінде кеңінен таралған, себебі Ирландия, Англия және Шотландиядағы викингтер қоныстарынан осыған ұқсас тарақтардың мысалдары табылды. Тарақтардың да жалпы визуалды ерекшеліктері бар, қазіргі үлгілері көбінесе сызықтық, өрілген және геометриялық өрнектермен, немесе тарақтың кезеңіне және түріне байланысты басқа да әшекейлермен безендірілген, бірақ стильдік жағынан викинг дәуірінің өнеріне ұқсас. Викинг дәуіріндегі қоғамның барлық деңгейлері шаштарына күтім жасаған, себебі шаш тарақтары қарапайым халықтың да, аристократтардың да қабірлерінде табылды.

Ауыл шаруашылығы және асхана

Сагалар викингтердің тамақтануы мен ас-дәмі туралы айтады, бірақ бірінші қолданған дәлелдер, мысалы, сорғылар, ас үйлер мен қоқыс орындары зор құндылық пен маңызға ие болды. Бұл туралы көп ақпарат Йорктегі Коппергейттегі сорғылардан алынған өсімдіктердің толыққанды қалдықтары берді. Жалпы алғанда, археоботаникалық зерттеулер соңғы онжылдықтарда археологтар мен палеоэтноботаниктердің ынтымақтастығы ретінде күшейді. Бұл жаңа тәсіл викингтердің егіншілік және бау-бақша шаруашылығының ерекшеліктері мен олардың ас-дәмін ашады. Әртүрлі көздерден алынған ақпарат әртүрлі тағамдар мен ингредиенттерді көрсетеді. Ет өнімдерінің барлық түрлері, мысалы, тұздалған, түтінделген және сарысуда сақталған ет, шұжық, қайнатылған немесе қуырылған жаңа ет бөліктері дайындалып, желінді. Теңіз өнімдері, нан, қамыр, сүт өнімдері, көкөністер, жемістер, жидектер мен жаңғақтар көп болды. Сыра, бал, бьёрр (күшті жеміс шарабы) сияқты алкогольді сусындар, ал байлар үшін импортталған шарап ұсынылды. Кейбір мал викингтерге тән және бірегей болды, соның ішінде исландтық жылқы, исландтық ірі қара мал, қой тұқымдарының көптігі, даниялық тауық және даниялық қаз. Йорктегі викингтер көбінесе сиыр, қой және шошқа етін, жылқы етін аздап жейтін. Ірі қара мал мен жылқының аяқ сүйектерінің көпшілігі ұзындығы бойынша бөлініп, сүйек миын алу үшін табылған. Қой мен шошқа еті аяқ-қолтық және иық бөліктеріне бөлініп, шағылыс жасалды. Үйлердің едендерінен жиі кездесетін шошқа бас сүйектері мен аяқ сүйектері мыс пен тротердің де танымал болғанын көрсетеді. Тауықтар еті мен жұмыртқасы үшін өсірілді, қара қасқыр, алтын құс, жабайы үйректер мен қаздардың сүйектері де табылған. Теңіз өнімдері маңызды болды, кейбір жерлерде еттен де маңыздырақ. Норвегия мен Солтүстік Атлантиканың солтүстік-батыс бөлігінде киттер мен морждар азық үшін ауланды, ал егерлер дерлік барлық жерде ауланды. Ұлулар, мидиялар мен шағырлар көп мөлшерде желінді, ал балық және лосось танымал болды. Оңтүстік аймақтарда шабақ та маңызды болды. Сүт пен айран тағамдарға да, сусынға да танымал болды, бірақ тіпті фермаларда да әрқашан қол жетімді болған жоқ. Скир немесе сурмьолк сияқты ашытылған сүт өнімдері, сондай-ақ май мен ірімшік өндірілді. Тамаққа көбінесе тұз қосылып, дәмдеуіштер қосылатын. Үйде өсірілген дәмдеуіштерге қарақұмық, горчица және хрен кіретін, Oseberg кемесінен табылған дәмдеуіштерге дәлелденгендей, викингтер жемістерді, жидектерді және жаңғақтарды жинап жеген. Алма (жабайы алмалар), алма және шие тағамның бір бөлігі болды. Рибеде 8 ғасырға жататын қара бидай, арпа, сұлы және бидай дәндері табылды және зерттелді, олар жергілікті жерде өсірілді деп есептеледі. Дәндер мен ұннан қамыр жасауға, кейбіреулерін сүтпен, кейбіреулерін жемістермен пісіріп, балмен тәттілендіруге, сондай-ақ нанның әртүрлі түрлерін жасауға болатын. Швециядағы Биркадан қалған нан арпа мен бидайдан жасалды. Скандинавтар нанға ашытқы салып жасайтын-ақ пе екені белгісіз, бірақ олардың пештері мен нан пісіру ыдыстары солай істегенін көрсетеді. Зығыр викингтер үшін өте маңызды дақыл болды: оны май өндіру, азық-түлік тұтыну және ең бастысы, зығыр матасын өндіру үшін қолданды. Викинг дәуірінен табылған барлық белгілі маталардың 40% -тан астамы зығыр матасы болып табылады. Бұл нақты пайызды әлдеқайда жоғары деп көрсетеді, өйткені зығыр, мысалы, жүнмен салыстырғанда нашар сақталады. Қарапайым халыққа арналған тағамның сапасы әрқашан жоғары бола бермейтін. Коппергейттегі зерттеулер Йорктегі викингтер нан пісіру үшін тұтас бидай ұнын қолданғандығын көрсетеді, бұл ұнды бидай мен қара бидайдан да жасаса керек, бірақ оған далалық арамшөптердің тұқымы қосылған. Агростема (агростема) нанның түсіне қараңғы түс береді, бірақ тұқымы улы, ал нанды жеген адамдар ауырып қалуы мүмкін. Сонымен қатар, сәбіз, пастернак және капуста тұқымдары да табылды, бірақ олар нашар үлгілер болды және ақ сәбіздер мен ащы дәмді капустадан келді. Викингтер дәуірінде жиі қолданылатын айналушы жармаларда ұнға кішкентай тас сынықтары (көбінесе базальттан) қалады, оны жегенде тістер тозығып кетеді. Бұл әсер сол кезеңдегі скелет қалдықтарында байқалады. Қарумен жаттығу мен жауынгерлік дағдыларды дамытумен байланысты спорт түрлері кең тараған. Бұған найза мен тас лақтыру, күрес (глима), ұрыс және тас көтеру арқылы физикалық күшті қалыптастыру және сынау кірді. Таулы аймақтарда тау-шаңғы спорты ретінде жүзеге асырылды. Спорт үшін жүгіру мен секіру арқылы шапшаңдық пен тепе-теңдік дамытылды және сыналып, кеме қоршауының сыртынан ескектерден секіру сияқты спорт түрі туралы айтылады. Жүзу танымал спорт болды – Снорри Стурлусон үш түрін сипаттады: суға түсу, ұзақ қашықтыққа жүзу және екі жүзушінің бірін суға батыруға тырысатын жарыс. Балалар да кейбір спорт түрлеріне қатысты, ал әйелдер де жүзушілер ретінде айтылған, бірақ олар жарыстарға қатысқан-ақ пе екені белгісіз. Король Олаф Трюгвасон тауға шығу және ескектерден секірудегі шеберлігімен мақтанды, сонымен қатар пышақтарды лақтыру өнерінде де шебер болды деп айтылады. Шаңғы және коньки тебу қысқы спорттың негізгі түрлері болды, сонымен қатар қар мен мұз үстінде жүру үшін де пайдаланылды. Тақта ойындары мен ойыншықтар танымал ойын-сауық болды. Ойын тақталары әсем ойылған ағаштан жасалған, ал ойын бөлшектері көбінесе ағаш, сүйек немесе тастан жасалған. Ойын бөлшектері шыныдан, янтарьдан және мүйізден, сондай-ақ шетелдік көздерден алынған морж сүйегі мен азу тістерінен де жасалған. Викингтер бірнеше түрлі тафл ойындарын ойнады; хнефатафл, нитавл (тоғыз адамның морисі) және сирек кездесетін кватрутафл. Окельбо руна тасы екі адамның хнефатафл ойнап жатқанын көрсетеді, ал бір сага ойыншықтардың құмарлыққа әкелетінін көрсетеді. Исландия мен Фарер аралдарында викингтердің өзіндік белгілері ұзақ сақталды. Типикалық бонди (еркін адам) найза мен қалқанмен күресуге көбірек бейім болды, сонымен қатар сеаксты пайдалы пышақ және қару ретінде тасыды. Жер шайқасында және теңізде жаудың қатарын бұзу үшін садақтар қолданылды, бірақ олар жақын арадағы қарудан кем "құрметті" саналды. Викингтер өздерінің басты шайқас қаруы ретінде балта қолдануда сол кездегі басқаларға қарағанда ерекшеленді. Хүскарлдар, король Кнуттың (кейінірек король Харольд II) элиталық гвардиясы екі қолды балтамен қаруланған, олар қалқандарды немесе металл шлемдерді оңай бөле алатын. Викингтердің соғысы мен зорлық-зомбылығы көбінесе олардың норвеж дініне, әсіресе соғыс және өлім құдайлары Тор мен Одинге сенуімен байланысты болды. Қазіргі танымал мәдениетте викинг соғыршысы көбінесе зорлық шабуылы мен ашулы шайқаспен байланысты, бұл берсеркерганг және берсеркер сөздеріне берілген мағыналарда көрінеді, бұл орта ғасырлық норвеж қоғамы түсінген мағына емес. Мұндай шайқас стилі соққылы әскерлермен қасақана қолданылған болуы мүмкін, ал берсерк күйінің алкогольдің көп мөлшерін тұтыну арқылы немесе психоактивті қасиеттері бар материалдарды қабылдау арқылы туындауы мүмкін, мысалы, Karsten Fatur болжағандай, Hyoscyamus niger сияқты соланоидтер, немесе швед теологы Samuel Ødman 1784 жылы алғаш болжаған және кейінірек ботаник F. C. Schübeler 1885 жылы болжаған Amanita muscaria галлюциногенді саңырауқұлақты тұтыну арқылы. Норвегиялық соғыс археологі Are Skarstein Kolberg "Ödman гипотезасы сага әдебиетімен немесе археологиялық жазбалармен қолдау көрсетілмейді" деп мәлімдейді, ал Roderick Dale-дың айтуынша, Викинг дәуірінен немесе Ескі норвеж әдебиетінен оны қолдайтын ешқандай дәлел жоқ. Рибе және Хедеб сияқты сауда орталықтарынан басқа, Скандинавияда ...

The sagas tell about the diet and cuisine of the Vikings, but first hand evidence, like cesspits, kitchen middens and garbage dumps have proved to be of great value and importance. Undigested remains of plants from cesspits at Coppergate in York have provided much information in this respect. Overall, archaeo botanical investigations have been undertaken increasingly in recent decades, as a collaboration between archaeologists and palaeoethno botanists. This new approach sheds light on the agricultural and horticultural practices of the Vikings and their cuisine. The combined information from various sources suggests a diverse cuisine and ingredients. Meat products of all kinds, such as cured, smoked and whey preserved meat, sausages, and boiled or fried fresh meat cuts, were prepared and consumed. There were plenty of seafood, bread, porridges, dairy products, vegetables, fruits, berries and nuts. Alcoholic drinks like beer, mead, bjórr (a strong fruit wine) and, for the rich, imported wine, were served. Certain livestock were typical and unique to the Vikings, including the Icelandic horse, Icelandic cattle, a plethora of sheep breeds, the Danish hen and the Danish goose. The Vikings in York mostly ate beef, mutton, and pork with small amounts of horse meat. Most of the beef and horse leg bones were found split lengthways, to extract the marrow. The mutton and swine were cut into leg and shoulder joints and chops. The frequent remains of pig skull and foot bones found on house floors indicate that brawn and trotters were also popular. Hens were kept for both their meat and eggs, and the bones of game birds such as black grouse, golden plover, wild ducks, and geese have also been found. Seafood was important, in some places even more so than meat. Whales and walrus were hunted for food in Norway and the northwestern parts of the North Atlantic region, and seals were hunted nearly everywhere. Oysters, mussels and shrimp were eaten in large quantities and cod and salmon were popular fish. In the southern regions, herring was also important. Milk and buttermilk were popular, both as cooking ingredients and drinks, but were not always available, even at farms. and fermented milk products like skyr or surmjölk were produced as well as butter and cheese. Food was often salted and enhanced with spices, some of which were imported like black pepper, while others were cultivated in herb gardens or harvested in the wild. Home grown spices included caraway, mustard and horseradish as evidenced from the Oseberg ship burial

Vikings collected and ate fruits, berries and nuts. Apple (wild crab apples), plums and cherries were part of the diet,

The invention and introduction of the mouldboard plough revolutionised agriculture in Scandinavia in the early Viking Age and made it possible to farm even poor soils. In Ribe, grains of rye, barley, oat and wheat dated to the 8th century have been found and examined, and are believed to have been cultivated locally. Grains and flour were used for making porridges, some cooked with milk, some cooked with fruit and sweetened with honey, and also various forms of bread. Remains of bread from primarily Birka in Sweden were made of barley and wheat. It is unclear if the Norse leavened their breads, but their ovens and baking utensils suggest that they did. Flax was a very important crop for the Vikings: it was used for oil extraction, food consumption, and most importantly, the production of linen. More than 40% of all known textile recoveries from the Viking Age can be traced as linen. This suggests a much higher actual percentage, as linen is poorly preserved compared to wool, for example. The quality of food for common people was not always particularly high. The research at Coppergate shows that the Vikings in York made bread from wholemeal flour—probably both wheat and rye—but with the seeds of cornfield weeds included. Corncockle (Agrostemma), would have made the bread dark coloured, but the seeds are poisonous, and people who ate the bread might have become ill. Seeds of carrots, parsnip, and brassicas were also discovered, but they were poor specimens and tend to come from white carrots and bitter tasting cabbages. The rotary querns often used in the Viking Age left tiny stone fragments (often from basalt rock) in the flour, which when eaten wore down the teeth. The effects of this can be seen on skeletal remains from that period. Sports that involved weapons training and developing combat skills were popular. These included spear and stone throwing, building and testing physical strength through wrestling (see glima), fist fighting, and stone lifting. In areas with mountains, mountain climbing was practised as a sport. Agility and balance were built and tested by running and jumping for sport, and there is mention of a sport that involved jumping from oar to oar on the outside of a ship's railing as it was being rowed. Swimming was a popular sport – Snorri Sturluson describes three types: diving, long distance swimming, and a contest in which two swimmers try to dunk one another. Children often participated in some of the sport disciplines, and women have also been mentioned as swimmers, although it is unclear if they took part in competitions. King Olaf Tryggvason was acclaimed for his skill in both mountain climbing and oar jumping, and reputedly excelled in the art of knife juggling as well. Skiing and ice skating were the principal winter sports, and also provided transport on snow and ice for adults. Board games and dice games were a popular pastime. Game boards were made of ornately carved wood, with gaming pieces fashioned mostly from wood, bone, or stone. Pieces were also made of glass, amber, and antler, along with materials such as walrus tusk and ivory from foreign sources. The Vikings played several types of tafl games; hnefatafl, nitavl (nine men's morris) and the less common kvatrutafl. The Ockelbo Runestone shows two men possibly playing hnefatafl, and one saga suggests that dice games involved gambling. Links to a Viking identity remained longer in the remote islands of Iceland and the Faroes. A typical bóndi (freeman) was more likely to fight with a spear and shield, and most also carried a seax as a utility knife and side arm. Bows were used in the opening stages of land battles and at sea, but they tended to be considered less "honourable" than melee weapons. Vikings were relatively unusual for the time in their use of axes as a main battle weapon. The Húscarls, the elite guard of King Cnut (and later of King Harold II) were armed with two handed axes that could split shields or metal helmets with ease. The warfare and violence of the Vikings were often motivated and fuelled by their beliefs in Norse religion, focusing on Thor and Odin, the gods of war and death. The Viking warrior is often associated with violent fits of rage and frenzied fighting in modern popular culture, as reflected in meanings attached to the words berserkergang and berserker that would not have been the meanings understood by medieval Norse society. Such a fighting style may have been deployed intentionally by shock troops, and it has been proposed that the berserk state may have been induced by consuming large amounts of alcohol, or through ingestion of materials with psychoactive properties, such as the solanaceous plant Hyoscyamus niger, as speculated by Karsten Fatur or by consumption of the hallucinogenic mushroom Amanita muscaria, as first hypothesised by the Swedish theologian Samuel Ødman in 1784 and later by the botanist F. C. Schübeler in 1885. The Norwegian battlefield archaeologist Are Skarstein Kolberg asserts that " Ödman's hypothesis is not supported by the saga literature or by the archaeological record", and according to Roderick Dale, there is no evidence for it from the Viking Age or from Old Norse literature. Other than in such trading centres as Ribe Hedeby in Denmark, Scandinavia was unfamiliar with the use of coinage. Therefore, its economy was based on bullion; that is, the purity and weight of precious metals used in exchange. Silver was the precious metal most commonly used, although gold was also used. Traders carried small portable scales, enabling them to measure weight precisely, which allowed an accurate medium of exchange, even lacking a regular coinage.

Тауарлар

Ұйымдастырылған сауда қарапайым тауарлардан экзотикалық сән-салтанатқа дейінгі барлық нәрсені қамтыды. Викинг кемелерінің дизайны, мысалы, кнарр, олардың саудагер ретінде табысқа жетуіне маңызды фактор болды. Басқа мәдениеттерден импортталған тауарлар: Дәмдеуіштерді қытай және парсы саудагерлерінен алды, олар Ресейде викинг саудагерлерімен кездесті. Викингтер қарақұмық, тимьян, хрен және горчица сияқты жергілікті дәмдеуіштер мен шөптерді қолданды, бірақ қышаны импорттады. Скандинавтар шыныны жоғары бағалады. Импортталған шыныдан көбінесе әшекей бұйымдары жасалды, мыңдаған даналары табылды. Сканиядағы Охус және Рибе ескі базар қаласы шыны бұйымдарын өндірудің маңызды орталықтары болды. Жібек – Византия (қазіргі Стамбул) және Қытайдан алынған өте маңызды тауар. Ол сол кездегі көптеген еуропалық мәдениеттерде бағаланды, ал викингтер оны байлық және ақсүйектілік сияқты мәртебелерді көрсету үшін пайдаланды. Скандинавиядағы археологиялық қазбалардан көптеген жібек үлгілері табылды. Шарап Франция мен Германиядан байлардың сусындары ретінде импортталды, бұл дәстүрлі мед пен сыраны толықтырды. Осы құнды импортқа қарсы викингтер көптеген тауарларды экспорттады. Оларға: Ескі скандинав тілінде «трэлл» деп аталатын құлдар кірді. Шабуылдары кезінде викингтер көптеген адамдарды, соның ішінде монахтар мен дін қызметкерлерін тұтқынға алды. Олар кейде Ресейде араб саудагерлеріне күміс алмастырып сатылатын. Басқа экспортқа қару-жарақ, морж сүйегі, балауыз, тұз және треска кірді. Экзотикалық экспорттың бірі ретінде 10 ғасырдан бері Норвегиядан Еуропа аристократиясына аң құстары жіберілді. Орта ғасырлық Еуропалық христиандар викингтердің шабуылына дайын болмады және олардың келуіне және олардан келген азапқа «Құдайдың қаһарынан» басқа түсіндірме таба алмады. Линдисфарнға жасалған шабуыл келесі он екі ғасырға викингтер туралы қабылдауды қаралап көрсетті. 1890 жылдарға дейін Скандинавиядан тыс ғалымдар ғана викингтердің жетістіктерін қайта бағалай бастады, олардың өнерін, технологиялық дағдыларын және теңізшілігін мойындады. Скандинавия мифологиясы, сагалар мен әдебиеті скандинавиялық мәдениет пен дін туралы батырлар мен мифологиялық кейіпкерлер туралы әңгімелер арқылы айтады. Бұл ақпараттың алғашқы таралуы негізінен ауызша болды, ал кейінгі мәтіндер христиан ғалымдарының жазбалары мен транскрипцияларына сүйенді, соның ішінде исландиялықтар Снорри Стурлусон мен Сэмундур Фроди. Көптеген сагалар Исландияда жазылған, тіпті олардың исландтық шығуы болмаса да, олар орта ғасырлардан бері исландтықтардың скандинавия әдебиеті мен құқықтық кодекстеріне қызығушылығының арқасында сақталған. Еуропа тарихында викингтердің 200 жылдық ықпалы тонау мен отарлау туралы әңгімелерге толы, және осы жылнамалардың көп бөлігі Батыс Еуропа куәгерлері мен олардың ұрпақтарынан келді. Аз таралған, бірақ бірдей маңызды, шығыста пайда болған жылнамаларда викингтерге сілтемелер бар, соның ішінде Нестор жылнамасы, Новгород жылнамасы, Ибн Фадлан жылнамасы, Ибн Руста жылнамасы және Константинополь патриархы Фотийдің Византия империясына жасалған алғашқы шабуыл туралы қысқаша айтулары. Викинг тарихының басқа да жылнамашыларының бірі – Адам Бременский, ол өзінің Gesta Hammaburgensis Ecclesiae Pontificum төртінші томында былай жазды: "[Зеландияда] пираттықпен жиналған көптеген алтын бар. Өз халқы "викинг" деп атаған, ал біздің халқымыз "аскоман" деп атаған осы қарақшылар Дания патшасына салық төлейді". 991 жылы викинг шабуылшылары мен Эссекс штатындағы Малдон тұрғындары арасындағы Малдон шайқасы сол аттас өлеңмен мәңгіленді.

Organised trade covered everything from ordinary items in bulk to exotic luxury products. The Viking ship designs, like that of the knarr, were an important factor in their success as merchants. Imported goods from other cultures included:
Spices were obtained from Chinese and Persian traders, who met with the Viking traders in Russia. Vikings used homegrown spices and herbs like caraway, thyme, horseradish and mustard, but imported cinnamon. Glass was much prized by the Norse. The imported glass was often made into beads for decoration and these have been found in the thousands. Åhus in Scania and the old market town of Ribe were major centres of glass bead production. Silk was a very important commodity obtained from Byzantium (modern day Istanbul) and China. It was valued by many European cultures of the time, and the Vikings used it to indicate status such as wealth and nobility. Many of the archaeological finds in Scandinavia include silk. Wine was imported from France and Germany as a drink of the wealthy, augmenting the regular mead and beer. To counter these valuable imports, the Vikings exported a large variety of goods. These goods included:
Slaves, known as thralls in Old Norse. On their raids, the Vikings captured many people, among them monks and clergymen. They were sometimes sold in as slaves in Russia to Arab merchants of the Bukhara slave trade in exchange for silver. Other exports included weapons, walrus ivory, wax, salt and cod. As one of the more exotic exports, hunting birds were sometimes provided from Norway to the European aristocracy, from the 10th century. Medieval Christians in Europe were totally unprepared for the Viking incursions and could find no explanation for their arrival and the accompanying suffering they experienced at their hands save the "Wrath of God". More than any other single event, the attack on Lindisfarne demonised perception of the Vikings for the next twelve centuries. Not until the 1890s did scholars outside Scandinavia begin to seriously reassess the achievements of the Vikings, recognising their artistry, technological skills, and seamanship. Norse Mythology, sagas, and literature tell of Scandinavian culture and religion through tales of heroic and mythological heroes. Early transmission of this information was primarily oral, and later texts relied on the writings and transcriptions of Christian scholars, including the Icelanders Snorri Sturluson and Sæmundur fróði. Many of these sagas were written in Iceland, and most of them, even if they had no Icelandic provenance, were preserved there after the Middle Ages due to the continued interest of Icelanders in Norse literature and legal codes. The 200 year Viking influence on European history is filled with tales of plunder and colonisation, and the majority of these chronicles came from western European witnesses and their descendants. Less common, although equally relevant, are references to Vikings in chronicles that originated in the east, including the Nestor chronicles, Novgorod chronicles, Ibn Fadlan chronicles, Ibn Rusta chronicles, and brief mentions by Photius, patriarch of Constantinople, regarding the first Viking attack on the Byzantine Empire. Other chroniclers of Viking history include Adam of Bremen, who wrote, in the fourth volume of his Gesta Hammaburgensis Ecclesiae Pontificum, "[t]here is much gold here (in Zealand), accumulated by piracy. These pirates, which are called wichingi by their own people, and Ascomanni by our own people, pay tribute to the Danish king." In 991, the Battle of Maldon between Viking raiders and the inhabitants of Maldon in Essex was commemorated with a poem of the same name.

Ортағасырдан кейінгі түсініктер

Қазіргі уақытта викингтер мәдениеті деп аталатын алғашқы жариялымдар 16 ғасырда пайда болды, мысалы, Олаус Магнустың «Солтүстік халықтарының тарихы» (Historia de gentibus septentrionalibus, 1555) және Саксо Грамматикус жазған 13 ғасырға жататын «Даниялықтардың істері» (Gesta Danorum) еңбегінің 1514 жылғы алғашқы басылымы. 17 ғасырда Эдданың латын тіліне аудармалары (әсіресе, Педер Ресеннің 1665 жылғы «Edda Islandorum» еңбегі) жариялану қарқынын арттырды. Скандинавияда 17 ғасырдың даниялық ғалымдары Томас Бартолин мен Оле Ворм, сондай-ақ швед Олаус Рудбек тарихи деректер ретінде рун жазуларын және исланд сагаларын пайдаланды. Викингтерді зерттеуге үлкен үлес қосқан алғашқы британдық ғалым – Джордж Хикс, ол 1703–05 жылдары «Ескі Солтүстік тілдерінің сөздігі» (Linguarum vett. septentrionalium thesaurus) атты еңбегін жариялады. 18 ғасырда британдықтардың Исландияға және ерте скандинавиялық мәдениетке деген қызығушылығы мен құлшынысы күрт өсті, бұл көне норвег мәтіндерінің ағылшын тіліне аудармаларында және викингтердің болжамдағы қасиеттерін дәріптеген түпнұсқа өлеңдерде көрініс тапты. «Викинг» сөзін 19 ғасырдың басында Эрик Густав Гейер өзінің «Викинг» поэмасында кеңінен танымал етті. Гейердің поэмасы тарихи фактілерге негізделмеген викингтердің жаңа романтикалық идеалын таратуға үлкен үлес қосты. Романтизмнің Ескі Солтүстікке деген жаңа қызығушылығы заманауи саяси салдарға ие болды. Гейер мүше болған Геатиш қоғамы бұл аңызды кеңінен танымал етті. Викингтер туралы түсінікке үлкен әсер еткен тағы бір швед жазушысы – Геат қоғамының мүшесі Эсаиас Тегнер. Ол «Фридþjóфтың сағасы» (Friðþjófs saga hins frœkna) ертегісінің қазіргі заманғы нұсқасын жазды, ол Солтүстік елдерінде, Ұлыбританияда және Германияда кеңінен танымал болды. Викингтерге деген құмаршылық 18 және 19 ғасырлардың соңында романтикалық ұлтшылдықтың бір түрі ретінде викингтердің қайта жандануы кезеңінде ең жоғары деңгейге жетті. Ұлыбританияда бұл септентрионализм, Германияда «вагнериялық» пафос, ал скандинавия елдерінде скандинавизм деп аталды. 19 ғасырғы викинг дәуірі туралы алғашқы ғылыми басылымдар Ұлыбританияда шектеулі оқырманға қол жеткізе бастады. Археологтар Ұлыбританияның викингтік өткенін қазып, тіл білушілер викинг дәуіріндегі ауылдық идиомалар мен мақал-мәтелдердің шығу тегін анықтауға кірісті. Ежелгі скандинав тілінің жаңа сөздіктері викториялық дәуірдегі адамдарға алғашқы исланд сагаларын зерттеуге мүмкіндік берді. Соңғы кездерге дейін викинг дәуірінің тарихы негізінен исланд сагаларына, Саксо Грамматикус жазған Дания тарихына, Бастапқы жылнамаға және «Ирландиялықтар туралы әңгіме» (Cogad Gáedel re Gallaib) еңбегіне негізделген. Бүгінгі таңда көптеген ғалымдар бұл мәтіндерді сенімді деректер ретінде қабылдамайды, өйткені тарихшылар қазір археология мен нумизматикаға көбірек сүйенеді, бұл салалар осы кезеңді түсінуге құнды үлес қосты.

Early modern publications, dealing with what is now called Viking culture, appeared in the 16th century, e. g. Historia de gentibus septentrionalibus (History of the northern people) of Olaus Magnus (1555), and the first edition of the 13th century Gesta Danorum (Deeds of the Danes), by Saxo Grammaticus, in 1514. The pace of publication increased during the 17th century with Latin translations of the Edda (notably Peder Resen's Edda Islandorum of 1665). In Scandinavia, the 17th century Danish scholars Thomas Bartholin and Ole Worm and the Swede Olaus Rudbeck used runic inscriptions and Icelandic sagas as historical sources. An important early British contributor to the study of the Vikings was George Hickes, who published his Linguarum vett. septentrionalium thesaurus (Dictionary of the Old Northern Languages) in 1703–05. During the 18th century, British interest and enthusiasm for Iceland and early Scandinavian culture grew dramatically, expressed in English translations of Old Norse texts and in original poems that extolled the supposed Viking virtues. The word "viking" was first popularised at the beginning of the 19th century by Erik Gustaf Geijer in his poem, The Viking. Geijer's poem did much to propagate the new romanticised ideal of the Viking, which had little basis in historical fact. The renewed interest of Romanticism in the Old North had contemporary political implications. The Geatish Society, of which Geijer was a member, popularised this myth to a great extent. Another Swedish author who had great influence on the perception of the Vikings was Esaias Tegnér, a member of the Geatish Society, who wrote a modern version of Friðþjófs saga hins frœkna, which became widely popular in the Nordic countries, the United Kingdom, and Germany. Fascination with the Vikings reached a peak during the so called Viking revival in the late 18th and 19th centuries as a form of Romantic nationalism. In Britain this was called Septentrionalism, in Germany "Wagnerian" pathos, and in the Scandinavian countries Scandinavism. Pioneering 19th century scholarly editions of the Viking Age began to reach a small readership in Britain. Archaeologists began to dig up Britain's Viking past, and linguistic enthusiasts started to identify the Viking Age origins of rural idioms and proverbs. The new dictionaries of the Old Norse language enabled the Victorians to grapple with the primary Icelandic sagas. Until recently, the history of the Viking Age was largely based on Icelandic sagas, the history of the Danes written by Saxo Grammaticus, the Primary Chronicle, and Cogad Gáedel re Gallaib. Few scholars still accept these texts as reliable sources, as historians now rely more on archaeology and numismatics, disciplines that have made valuable contributions toward understanding the period.

ХХ ғасыр саясатында

Викингтер туралы романтикалық идея 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында Солтүстік-Батыс Еуропадағы ғылыми және көпшілік орталарда қалыптасты. Викингтердің бейнесі 20-шы ғасыр Еуропасының саясаты мен саяси идеологиясында әртүрлі контекстерде танымал және өзгертілетін символға айналды. Нормандияда, викингтер қоныстанған жерде, викинг кемесі даусыз аймақтық символға айналды. Германияда 19-шы ғасырда викингтер тарихына қызығушылық Даниямен Шлезвиг-Гольштейн аймағы үшін болған шекаралық дау мен Рихард Вагнердің скандинавиялық мифологияны пайдалануынан туындады. Викингтердің идеализацияланған бейнесі германдық жоғары тұру идеясын қолдаушыларға ұнады, олар викингтер бейнесін германдық үстем нәсілдің идеологиясына сәйкес өзгертіп жазды. Скандинавиялық викингтер нацистік Германияда таза германдық тип ретінде бейнеленді. Викингтердің мәдени кеңеюі Үшінші рейхтің агрессивті ұлтшылдығын қолдау үшін насихат құралы ретінде қайта қарастырылды, ал викингтердің дінге сенуі мен скандинавиялық руналарды қолдану нацистік мистиканы құруға пайдаланылды. Осы сияқты басқа да саяси ұйымдар, мысалы, бұрынғы норвегиялық фашистік партия Nasjonal Samling, өздерінің таңбалары мен насихаттарында қазіргі викингтер туралы мәдени мифтің элементтерін пайдаланды. Кеңес және ертеректегі славяншыл тарихшылар славяндық бастауды баса көрсетті, бұл викингтердің славяндарды жаулап алып, Киевтік Русьті құрғандығы туралы нормандық теорияға қарсы болды. Олар нормандық теорияны жақтаушыларды славяндарды дамылмаған халық ретінде көрсету арқылы тарихты бұрмалауда айыптады. Керісінше, кеңестік тарихшылар славяндар өз мемлекеттілігінің негізін викингтердің шапқыншылығына дейін салғанын, ал викингтердің шапқыншылығы славяндардың тарихи дамуына кедергі келтіргенін мәлімдеді. Олар Русьтің құрамы славяндық екенін және Рюрик пен Олегтің сәттілігі жергілікті славян аристократиясының қолдауына байланысты болғанын дәлелдеді. КСРО тарағаннан кейін Новгород өз тарихын мойындап, логотипіне викинг кемесін қосты.

The romanticised idea of the Vikings constructed in scholarly and popular circles in northwestern Europe in the 19th and early 20th centuries was a potent one, and the figure of the Viking became a familiar and malleable symbol in different contexts in the politics and political ideologies of 20th century Europe. In Normandy, which had been settled by Vikings, the Viking ship became an uncontroversial regional symbol. In Germany, awareness of Viking history in the 19th century had been stimulated by the border dispute with Denmark over Schleswig Holstein and the use of Scandinavian mythology by Richard Wagner. The idealised view of the Vikings appealed to Germanic supremacists who transformed the figure of the Viking in accordance with the ideology of a Germanic master race. Building on the linguistic and cultural connections between Norse speaking Scandinavians and other Germanic groups in the distant past, Scandinavian Vikings were portrayed in Nazi Germany as a pure Germanic type. The cultural phenomenon of Viking expansion was re interpreted for use as propaganda to support the extreme militant nationalism of the Third Reich, and ideologically informed interpretations of Viking paganism and the Scandinavian use of runes were employed in the construction of Nazi mysticism. Other political organisations of the same ilk, such as the former Norwegian fascist party Nasjonal Samling, similarly appropriated elements of the modern Viking cultural myth in their symbolism and propaganda. Soviet and earlier Slavophile historians emphasised a Slavic rooted foundation in contrast to the Normanist theory of the Vikings conquering the Slavs and founding the Kievan Rus'. They accused Normanist theory proponents of distorting history by depicting the Slavs as undeveloped primitives. In contrast, Soviet historians stated that the Slavs laid the foundations of their statehood long before the Norman/Viking raids, while the Norman/Viking invasions only served to hinder the historical development of the Slavs. They argued that Rus' composition was Slavic and that Rurik and Oleg's success was rooted in their support from within the local Slavic aristocracy After the dissolution of the USSR, Novgorod acknowledged its Viking history by incorporating a Viking ship into its logo.

Қазіргі заманғы танымал мәдениетте

Неміс композиторы Ричард Вагнердің "Нибелунгтер сақинасы" сияқты опералары, викингтер және романтикалық викингтердің қайта жандануы көптеген шығармашылық туындыларға әсер етті. Оларға Франс Гуннар Бенгтссонның "Ұзын кемелер" (1963 жылы түсірілген фильм) сияқты тарихи оқиғаларға тікелей негізделген романдар, сондай-ақ "Викингтер" фильмі, Майкл Крайтонның "Өлілерді жеушілер" (экранизациясы "13-ші жауынгер" деп аталды), "Эрик Викинг" комедиялық фильмі және тарихи фантастикалар кірді. "Нағыз қан" телесериалындағы Эрик Нортман, вампирге айналудан бұрын викинг князі болған. Американдық-даниялық жазушы Пол Андерсонның бірнеше кітабында викингтер кездеседі, ал британдық саяхатшы, тарихшы және жазушы Тим Северин 2005 жылы әлемді аралаған жас викинг – Торгильс Лейфссон туралы трилогия жазды. 1962 жылы американдық комикс суретшісі Стэн Ли және оның інісі Ларри Либер, Джек Кирбимен бірге Marvel Comics комиксінде Тор суперқаһарманын жасады, оның негізінде сол аттас скандинавиялық құдай тұрды. Кейіпкер 2011 жылғы Marvel Studios фильмі "Тор" және оның жалғасы фильмдерінде пайда болды. Ол сондай-ақ 2012 жылғы "Қаһармандар" фильмінде және оған байланысты анимациялық сериалдарда да көрінеді. Соңғы онжылдықтарда, әсіресе Майкл Хирст режиссерлік еткен History Channel арнасының "Викингтер" (2013) сериалы арқылы, викингтердің танымал медиа және теледидардағы бейнесі жаңадан жанданды. Сериал тарихи фактілер мен дереккөздерге негізделгенімен, көбінесе "Рагнар лодброктың сағасы" сияқты әдеби туындыларға, және көбінесе фактіден гөрі аңызға жақын, сондай-ақ ежелгі скандинавиялық Эдда және Скальдия поэзиясына сүйенеді. Сериалдағы оқиғалар жиі әлемнің жаратылуын сипаттайтын Эдда поэмасы – "Вёлуспаға" сілтеме жасайды, тіпті кейде диалогта поэманың нақты жолдарына тікелей сілтеме жасайды. Сериал ортағасырлық Скандинавия әлемінің құлдық және викингтер қоғамындағы әйелдердің рөлі сияқты әлеуметтік шындықтарын көрсетеді. Сериалдағы Лагерта кейіпі арқылы викингтер қоғамындағы гендерлік теңдік тақырыбы да қамтылған, ол да аңызға толы тұлғаның негізінде жасалған. Соңғы археологиялық зерттеулер мен викингтердің зираттарынан табылған сүйектердің талдауы викинг әйел саяхатшысы туралы идеяны қолдайды, атап айтқанда Биркадағы әйел викинг саяхатшысының қазбалары мен ДНК зерттеулері. Дегенмен, бұл қорытындылар әлі де даулы. Викингтер көптеген бейне ойындарға шабыт берді, мысалы "The Lost Vikings" (1993), "Age of Mythology" (2002) және "For Honor" (2017). "The Lost Vikings" сериясының үш викингі – Эрик Жылдам, Балеог Қаһарлы және Олаф Мықты – "Жұманның батырлары" (2015) кроссовер ойынында ойналатын кейіпкерлер ретінде пайда болды. "The Elder Scrolls V: Skyrim" (2011) – викинг мәдениетінен үлкен шабыт алған рөлдік ойын. "Assassin's Creed Valhalla" (2020) бейне ойынының басты кейіпкерлері – викингтер, оқиға 873 жылы Британияға жасалған викингтердің шабуылының тарихи баламасын баяндайды. Викинг мифологиясының қазіргі заманғы интерпретациялары кейбір елдерде 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында танымал мәдениетке үнемі әсер етіп келеді, комикстерге, фильмдерге, телесериалдарға, рөлдік ойындарға, компьютерлік ойындарға және музыкаға, соның ішінде викинг металл сияқты хэви металл музыкасының бір түріне шабыттандырды. 1960 жылдардан бері тарихи қайта жаңғыртуға қызығушылық артып келеді. Алғашқы топтардың тарихи дәлдігі шамалы болса, қайта жаңғыртушылардың маңыздылығы мен дәлдігі артты. Мұндай топтардың ішіндегі ең ірілері – "The Vikings" және "Regia Anglorum", бірақ Еуропа, Солтүстік Америка, Жаңа Зеландия және Австралияда көптеген кіші топтар бар. Көптеген қайта жаңғырту топтары тікелей болатты қолданатын жарыстарға қатысады, ал кейбіреулері викингтер стиліндегі кемелерге ие. Ұлттық футбол лигасының "Миннесота Викингтері" командасының аты АҚШ-тың Миннесота штатындағы скандинавиялықтардың көптігіне байланысты берілген. 21-шы ғасырдың бірінші онжылдығындағы банк саласының өркендеу кезеңінде исландтық қаржыгерлер "útrásarvíkingar" (шамамен "шабуыл жасайтын викингтер") деп аталды.

Led by the operas of German composer Richard Wagner, such as Der Ring des Nibelungen, Vikings and the Romanticist Viking Revival have inspired many creative works. These have included novels directly based on historical events, such as Frans Gunnar Bengtsson's The Long Ships (which was also released as a 1963 film), and historical fantasies such as the film The Vikings, Michael Crichton's Eaters of the Dead (movie version called The 13th Warrior), and the comedy film Erik the Viking. The vampire Eric Northman, in the HBO TV series True Blood, was a Viking prince before being turned into a vampire. Vikings appear in several books by the Danish American writer Poul Anderson, while British explorer, historian, and writer Tim Severin authored a trilogy of novels in 2005 about a young Viking adventurer Thorgils Leifsson, who travels around the world. In 1962, American comic book writer Stan Lee and his brother Larry Lieber, together with Jack Kirby, created the Marvel Comics superhero Thor, which they based on the Norse god of the same name. The character is featured in the 2011 Marvel Studios film Thor and its sequels. The character also appears in the 2012 film The Avengers and its associated animated series. The appearance of Vikings within popular media and television has seen a resurgence in recent decades, especially with the History Channel's series Vikings (2013), directed by Michael Hirst. The show has a loose grounding in historical facts and sources, but bases itself more so on literary sources, such as fornaldarsaga Ragnars saga loðbrókar, itself more legend than fact, and Old Norse Eddic and Skaldic poetry. The events of the show frequently make references to the Völuspá, an Eddic poem describing the creation of the world, often directly referencing specific lines of the poem in the dialogue. The show portrays some of the social realities of the medieval Scandinavian world, such as slavery and the greater role of women within Viking society. The show also addresses the topics of gender equity in Viking society with the inclusion of shield maidens through the character Lagertha, also based on a legendary figure. Recent archaeological interpretations and osteological analyses of previous excavations of Viking burials have given support to the idea of the Viking woman warrior, namely the excavation and DNA study of the Birka female Viking warrior, within recent years. However, the conclusions remain contentious. Vikings have served as an inspiration for numerous video games, such as The Lost Vikings (1993), Age of Mythology (2002), and For Honor (2017). All three Vikings from The Lost Vikings series—Erik the Swift, Baleog the Fierce, and Olaf the Stout—appeared as a playable hero in the crossover title Heroes of the Storm (2015). The Elder Scrolls V: Skyrim (2011) is an action role playing video game heavily inspired by Viking culture. Vikings are the lead focus of the 2020 video game Assassin's Creed Valhalla, which is set in 873 AD, and recounts an alternative history of the Viking invasion of Britain. Modern reconstructions of Viking mythology have shown a persistent influence in late 20th and early 21st century popular culture in some countries, inspiring comics, movies, television series, role playing games, computer games, and music, including Viking metal, a subgenre of heavy metal music. Since the 1960s, there has been rising enthusiasm for historical reenactment. While the earliest groups had little claim for historical accuracy, the seriousness and accuracy of reenactors has increased. The largest such groups include The Vikings and Regia Anglorum, though many smaller groups exist in Europe, North America, New Zealand, and Australia. Many reenactor groups participate in live steel combat, and a few have Viking style ships or boats. The Minnesota Vikings of the National Football League are so named owing to the large Scandinavian population in the US state of Minnesota. During the banking boom of the first decade of the twenty first century, Icelandic financiers came to be styled as útrásarvíkingar (roughly 'raiding Vikings').

Эксперименталды археология

Викинг дәуірінің эксперименталды археологиясы – дамып келе жатқан сала және бірнеше орын осы техникаға арналған, мысалы, Ұлыбританиядағы Йорвик викинг орталығы, Даниядағы Сагнланд Лейре және Рибе викинг орталығы [da], Швециядағы Фотевикен мұражайы немесе Норвегиядағы Лофотр викинг мұражайы. Викинг дәуірін қайта жаңғыртушылар, мысалы, Ньюфаундлендтегі Норстедте скандинавиялық техникаларды қолдана отырып, темір балқыту және ұстау сияқты тәжірибелік шараларды жүзеге асырды. 2007 жылдың 1 шілдесінде қайта құрылған викинг кемесі Skuldelev 2, Sea Stallion деп қайта аталғаннан кейін, Роскильдеден Дублинге саяхат бастады. Осы кеме мен тағы төрт кеме 1962 жылы Роскильде фьордындағы қазба жұмыстары кезінде табылған. Ағаш сақиналарын талдау көрсеткендей, кеме шамамен 1042 жылы Дублин маңындағы еменнен жасалған. Жеті жүзге жуық көпұлтты экипаж мүшелері кемені үйіне қайтарды, ал Sea Stallion 2007 жылдың 14 тамызында Дублиннің кеден үйінің жанына жетті. Сапардың мақсаты – кеменің теңізге лайықтылығын, жылдамдығын және құрсаулы, ағысы күшті теңіздерде маневрлеу қабілетін сынап, құжаттау болды. Экипаж ұзын, тар, икемді корпус мұхиттың күшті толқындарына қаншалықты төтеп бере алатынын тексерді. Экспедиция викинг кемелері мен қоғамы туралы құнды жаңа ақпараттарды да қамтамасыз етті. Кеме викинг құралдарымен, материалдарымен және түпнұсқа кемеде қолданылған көптеген әдістермен салынған. Басқа да кемелер, көбінесе Гөкстад кемесінің (толық немесе жартылай масштабта) немесе Скулделев кемесінің көшірмелері салынды және сынақтан өтті. 1998 жылы "Снорри" (Скульделев I Кнарр) кемесі Гренландиядан Ньюфаундлендке жүзіп өтті.

Мүйізді қалқандар

Екі-үш ресми (салт-дәстүрлі) шлемнен басқа – стильделген қарғалар, жыландар немесе мүйіздер болуы мүмкін – викинг жауынгерлерінің шлемдерінің бейнеленген суреттері жоқ, сондай-ақ сақталған шлемдердің арасында мүйізділері де табылмаған. Викингтердің жақын арадағы, жүзбе-жүзбен соғысу стилі (қорған қабырғаларында немесе «кеме аралдарында») мүйізді шлемдерді ауыр әрі жауынгердің өзіне қауіпті ететін. Сондықтан тарихшылар викинг жауынгерлері мүйізді шлемдер кимегенін айтады; мұндай шлемдер Скандинавия мәдениетінде басқа, ритуалдық мақсаттарда қолданылған-қолданбағаны әлі дәлелденбеген. Викинг жауынгерлері мүйізді шлемдер киген деген жалпы қате түсінік 19 ғасырда Стокгольмде 1811 жылы құрылған «Götiska Förbundet» қоғамының энтузиастары тарапынан таратылды. Олар скандинав мифологиясын жоғары өнердің тақырыбы ретінде және басқа этнологиялық және моральдық мақсаттар үшін пайдалануды жақтады. Викингтер көбінесе қанатты шлемдермен және классикалық антикалық дәуірден алынған киімдермен, әсіресе скандинав құдайларының бейнеленген суреттерінде көрсетілді. Бұл викингтер мен олардың мифологиясын Еуропа мәдениетінде ұзақ уақыттан бері идеалданған классикалық әлеммен байланыстырып, оларды заңды ету мақсатында жасалды. Ұлттық романтикалық идеялардың нәтижесінде пайда болған кейінгі мифтер викинг дәуірін 2000 жыл бұрынғы Норд қола дәуірінің элементтерімен біріктірді. Қола дәуірінен қалған мүйізді шлемдер петроглифтерде және археологиялық қазбаларда кездеседі (Бохуслен және Виксо шлемдерін қараңыз). Олар, әдетте, салтанатты мақсаттарда қолданылған. «Хагар қорқынышты» және «Вики викинг» сияқты мультфильмдер, сондай-ақ «Миннесота Викингтері» және «Канберра Рейдерлері» сияқты спорт командаларының формалары мүйізді шлем туралы мифті одан әрі күшейтті. Викинг шлемдері конустық пішіндес, қатайтылған былғарыдан жасалған, ал әскерлерде ағаш және металлмен нығайтылған. Маскасы мен тілмесі бар темір шлемдер басқарушыларға арналған, олар Швецияның орталық бөлігіндегі бұрынғы Вендель дәуірінен қалған шлемдерге негізделген. Қазірге дейін табылған жалғыз нағыз викинг шлемі – Норвегияда табылған Гермундбу шлемі. Бұл шлем темірден жасалған және 10 ғасырға жатқызылған.

Apart from two or three representations of (ritual) helmets—with protrusions that may be either stylised ravens, snakes, or horns—no depiction of the helmets of Viking warriors, and no preserved helmet, has horns. The formal, close quarters style of Viking combat (either in shield walls or aboard "ship islands") would have made horned helmets cumbersome and hazardous to the warrior's own side. Historians therefore believe that Viking warriors did not wear horned helmets; whether such helmets were used in Scandinavian culture for other, ritual purposes, remains unproven. The general misconception that Viking warriors wore horned helmets was partly promulgated by the 19th century enthusiasts of Götiska Förbundet, founded in 1811 in Stockholm. They promoted the use of Norse mythology as the subject of high art and other ethnological and moral aims. The Vikings were often depicted with winged helmets and in other clothing taken from Classical antiquity, especially in depictions of Norse gods. This was done to legitimise the Vikings and their mythology by associating it with the Classical world, which had long been idealised in European culture. The latter day mythos created by national romantic ideas blended the Viking Age with aspects of the Nordic Bronze Age some 2,000 years earlier. Horned helmets from the Bronze Age were shown in petroglyphs and appeared in archaeological finds (see Bohuslän and Vikso helmets). They were probably used for ceremonial purposes. Cartoons like Hägar the Horrible and Vicky the Viking, and sports kits such as those of the Minnesota Vikings and Canberra Raiders have perpetuated the myth of the horned helmet. Viking helmets were conical, made from hard leather with wood and metallic reinforcements for regular troops. The iron helmet with mask and mail was for the chieftains, based on the previous Vendel age helmets from central Sweden. The only original Viking helmet discovered is the Gjermundbu helmet, found in Norway. This helmet is made of iron and has been dated to the 10th century.

Барбарлық

Халық мәдениетінде викингтермен байланыстырылатын, шашы ұзын, кір шаңға толы жабайылар бейнесі – шындықтың бұрмаланған суреті.

Бас сүйектерді суару ыдысы ретінде пайдалану

Викингтер жеңілген жауларының бас сүйектерінен ішкеніне ешқандай дәлел жоқ. Бұл қате түсінік, ол скальдикалық поэма Krákumál-дағы бір өлең жолына негізделген, онда батырлар ór bjúgviðum hausa (бас сүйектерінің бұтақтары) ішетіні айтылған. Бұл ішуге арналған мүйіздерге сілтеме еді, бірақ 17 ғасырда қаза тапқандардың бас сүйектерінен ішкендей деп қате аударылған.

Генетикалық мұра

Маргарян және басқалар. 2020 жылы Еуропаның әртүрлі археологиялық орындарынан 442 викингке қатысты жеке тұлғаларды зерттеді. Олардың қазіргі скандинавиялықтармен тығыз байланысты екені анықталды. Зерттеуге қатысқандардың Y ДНК құрамы қазіргі скандинавиялықтардың құрамына ұқсас болды. Ең көп кездесетін Y ДНК гаплогруппасы I1 (95 үлгі), одан кейін R1b (84 үлгі) және R1a, әсіресе (бірақ тек қана емес) скандинавиялық R1a Z284 субкладасы (61 үлгі) болды. Зерттеу көптеген тарихшылардың болжаған нәрсесін растады: скандинавиялық қоныс салушылар үшін шетелдік әйелдерге үйлену жиі кездесетін құбылыс болды. Зерттеуден алынған кейбір жеке тұлғалар, мысалы, Фоггияда табылғандар, скандинавиялық Y ДНК гаплогруппаларын көрсеткенімен, сонымен қатар Оңтүстік Еуропаның аутосомалық тегін де көрсетті, бұл олардың викинг қоныс салушылары мен жергілікті әйелдердің ұрпақтары екенін көрсетеді. Фоггиядан алынған бес жеке үлгі нормандықтарға жататын болуы мүмкін. Скандинавиялық Y ДНК және жергілікті аутосомалық тектің осындай үйлесімі зерттеудегі басқа үлгілерде де байқалады, мысалы, Ладога көлінің жанында жерленген варягтар мен Англиядағы викингтер, бұл викингтердің сол жерлерде жергілікті отбасыларға үйленгенін көрсетеді. Алшақ жерлердің тұрғындары Y хромосомасы бойынша скандинавиялық тегінің басымдығын көрсетеді. Ливерпульдегі генетикалық және тегтерді зерттеу скандинавиялық мұраны көрсетті: индустрияландыру мен халық санының өсуінен бұрын сол жерде тұрған отбасылардың 50% еркектерінде. R M420 гаплотипі арқылы анықталған скандинавиялық мұраның жоғары пайызы Виррал және Батыс Ланкаширдегі еркектер арасында да табылды. Бұл Оркни аралдарындағы еркектер арасындағы скандинавиялық мұраның пайызына ұқсас болды. Жақындағы зерттеулер батыс Шотландиядан викингтерді ығыстырған және Дональд кланының түпкі атасы болған келт жауынгері Сомерлед викинг тегінен шыққан, R M420 гаплогруппасының мүшесі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Маргарян және басқалар. 2020 жылы Польшадағы Бодзиядан табылған 1010–1020 жылдарға жатқан элиталық жауынгердің қабірін зерттеді. Бодзиядағы зират Скандинавия және Киев Русімен байланыс жағынан ерекше. Бодзиялық еркек (VK157 үлгісі немесе E864/I жерлеуі) князьдік сарайдан шыққан қарапайым жауынгер емес, ол князьдік отбасының мүшесі болды. Оның жерлеуі зираттағы ең бай жерлеу болып табылады. Сонымен қатар, оның тіс эмалінің стронцийге жасалған талдауы оның жергілікті емес екенін көрсетті. Ол Киев князі, қарғысқа ұшыраған Святополкпен бірге Польшаға келді және шайқаста қаза тапты деп болжанады. Бұл 1018 жылы Святополк Киевтен Польшаға қайтқаннан кейін жоғалып кеткен оқиғаларға сәйкес келеді. Бодзиялық еркек Святополк болған болуы мүмкін, өйткені бұл кезеңдегі Рюриктиң шежіресі өте шамалы және осы әулеттің көптеген ханзадаларының туған күні шамамен анықталған. Бодзиялық еркек I1 S2077 гаплогруппасын алып жүрді және скандинавиялық тегі мен орыс тегінің араласуын көрсетті.

Margaryan et al. 2020 analysed 442 Viking world individuals from various archaeological sites in Europe. They were found to be closely related to modern Scandinavians. The Y DNA composition of the individuals in the study was also similar to that of modern Scandinavians. The most common Y DNA haplogroup was I1 (95 samples), followed by R1b (84 samples) and R1a, especially (but not exclusively) of the Scandinavian R1a Z284 subclade (61 samples). The study showed what many historians have hypothesised: that it was common for Norseman settlers to marry foreign women. Some individuals from the study, such as those found in Foggia, displayed typical Scandinavian Y DNA haplogroups but also southern European autosomal ancestry, suggesting that they were the descendants of Viking settler males and local women. The five individual samples from Foggia were likely Normans. The same pattern of a combination of Scandinavian Y DNA and local autosomal ancestry is seen in other samples from the study, for example Varangians buried near lake Ladoga and Vikings in England, suggesting that Viking men had married into local families in those places too. Inhabitants of lands farther away show most Norse descent in the male Y chromosome lines. A specialised genetic and surname study in Liverpool showed marked Norse heritage: up to 50% of males of families that lived there before the years of industrialisation and population expansion. High percentages of Norse inheritance—tracked through the R M420 haplotype—were also found among males in the Wirral and West Lancashire. This was similar to the percentage of Norse inheritance found among males in the Orkney Islands. Recent research suggests that the Celtic warrior Somerled, who drove the Vikings out of western Scotland and was the progenitor of Clan Donald, may have been of Viking descent, a member of haplogroup R M420. Margaryan et al. 2020 examined an elite warrior burial from Bodzia (Poland) dated to 1010–1020 AD. The cemetery in Bodzia is exceptional in terms of Scandinavian and Kievian Rus links. The Bodzia man (sample VK157, or burial E864/I) was not a simple warrior from the princely retinue, but he belonged to the princely family himself. His burial is the richest one in the whole cemetery. Moreover, strontium analysis of his teeth enamel shows he was not local. It is assumed that he came to Poland with the Prince of Kiev, Sviatopolk the Accursed, and met a violent death in combat. This corresponds to the events of 1018 AD when Sviatopolk himself disappeared after having retreated from Kiev to Poland. It cannot be excluded that the Bodzia man was Sviatopolk himself, as the genealogy of the Rurikids at this period is extremely sketchy and the dates of birth of many princes of this dynasty may be quite approximative. The Bodzia man carried haplogroup I1 S2077 and had both Scandinavian ancestry and Russian admixture.