Кіріспе

Данияның Альс аймағындағы Хьортспринг Моседен табылған 350 жылға дейінгі ірі каноэ типті кеме – Хьортспринг қайығы (Hjortspringbåden) Скандинавиялық Римге дейінгі темір дәуірінде үлкен каноэ ретінде жасалған. Ол шамамен б.з.д. 400–300 жылдары салынған. Кеменің корпусы мен қалдықтары 1921–1922 жылдары Оңтүстік Данияның Сёндерюллан аймағындағы Альс аралындағы Хьортспринг Мосе батпағынан қайта табылып, қазылған. Бұл қайық Скандинавияда ағаштан жасалған кемелердің ең көне табылған нұсқасы және Скандинавияның түкпір-түкпірінде табылған скандинавиялық қола дәуірі кемелерінің мыңдаған петроглиф суреттерімен тым ұқсас. Кеме – клинкерлі құрастырылған, жалпы ұзындығынан астам, ішкі ұзындығы және ені бар ағаш қайық. Екі адамға арналған орындар бар он құбырша қайықтың ішінде орналасқан, бұл кем дегенде 20 адамнан тұратын экипажға орын беруге мүмкіндік берген, олар қайықты ескектермен жылжытқан. Бұл қайық астына жерленген кезде қойылған, сондай-ақ қозы, бұзау және екі иттің болуымен расталады. Данияда осы кезеңдегі көптеген қабірлер табылды, оларда ұқсас қабірлік заттар және құрбандыққа шалынған жылқылар, итттер, қойлар, сиырлар, басқа жануарлар және адамдар кездеседі.

Құрылыс

Хьортспринг қайығы липа ағашынан жасалған тақтайшалардан тігілген, ал тігістер липа қабығынан, қарағай тамырынан немесе шикі теріден жасалған арқанмен байланыстырылған. Қайықтың су өткізбейтін болуы үшін тігістерге шайыр жағылып, қапталған. Ұзын ойылған бөлік төменгі тақтайша қызметін атқарады, ол бірге келінің рөлін де атқарады, ал екі қосымша тақтайша, яғни қабырғалар, екі жағынан бекітіліп, корпусты құрайды. Бұл үлкен кеменің суда жоғары тұруына және толық экипажбен және ауыр жүкпен тіпті ағыс аз суларда да жүзуіне мүмкіндік береді. Қоршаулы ағаштардан ерекше мүңкілер мен корпуска жасалған. Бұл мүңкілер, төменгі тақтайшамен бірге, корпустан алға және артқа қарай созылып, осы типтегі қайық құрылысының ерекше белгісі – "мүңктерді" құрайды. Тік емен тіректер ағаш штырғылар мен шайыр арқылы бекітіліп, жоғарғы және төменгі мүңктерді байланыстырып, су кемесінің екі шетін нығайтады. Жұқа қамыстың бұтақтары қабырғаларды құрайды, олар тақтайшалардағы бекіткіштерге байланған. Бұл бекіткіштер қалған тақтайшаларды кесу арқылы жасалған, бұл корпустың ұзын тақтайшаларына тігістермен немесе штырғылармен жеке-жеке бекіту қажеттілігін жояды. Корпустың тақтайшалары мен қамыс қабырғалары тіреулермен және қалың емен қабырғаларымен қолдауға алынады. Археологиялық табылған бұйымдардың жоғары шеберлігі Хьортспринг қайығын жасау үшін қолданылған қайық жасау әдістерінің қайықтың өзінен әлдеқайда көне екенін көрсетеді.

Бұл түрдің кейінгі тарихы

Осы стильдегі және құрылыстағы су кемелері кемінде 3-ші ғасырға дейін салынды және қолданылды. Кейінгі табылған кемелерде металл тігістердің саны артып, дің құрылымы корпустан сыртқа қарай созылып, таяздайтын бір ғана қисық пішінге дейін қарапайымдастырылды. Осы кейінгі тұғырлар немесе шаншарлар бірнеше ағаш бөліктері біріктіріліп жасалған немесе бір ағаштан тұрды. Хьортспринг қайығындағы кеме жасаудың маңызды әдістерінің көп бөлігі викинг дәуіріне дейін сақталды. Бұл үзіліссіздікті Хальсней (200 ж.), Нидам (300-400 ж.), Саттон-Ху (600-700 ж.) және Квалсунд (690 ж.) табылған қайықтардан көруге болады.

Қазіргі заманғы реконструкция - Тилия Алси

1999 жылы "Хьорцпрунг" қайығының толық қайта жасалуы аяқталды.