Кіріспе

Ресей суретшісі Борис Васильевич Анреп (Борис Васильевич Анреп; 27 қыркүйек 1883 [O. S. 15 қыркүйек 1883] – 7 маусым 1969) – Ұлыбританияда қызмет еткен, өзін мозаика өнеріне арнаған орыс суретшісі. Ұлыбританияда ол Лондонның Ұлттық галереясындағы, Вестминстер соборындағы және Англия банкіндегі монументальді мозаикаларымен белгілі. Блумсбери тобымен жақын байланыста болғандықтан, 1912 жылдан 1960 жылдардың ортасына дейін Лондонның қоғамдық және интеллектуалдық өміріндегі көзге түсетін тұлға болды. Ирландияда ол Муллингардағы Христос Королі соборындағы мозаикаларымен танымал. Ресейде ол орыс поэзиясының күміс дәуірімен байланысты, Анна Ахматованың көптеген көркем өлеңдерінің, соның ішінде оның "Қара сақина жөніндегі әңгімесінің" адресаты болды. Анреп сондай-ақ, көрнекті ақын, Ахматованың күйеуі Николай Гумилевпен және талантты сыншы Николай Недобровомен, Санкт-Петербургтегі 1910 жылдардың екі маңызды тұлғасымен достық қарым-қатынаста болды. TOC

Өмір жолы және шығармашылығы

Арептер отбасы, бастапқыда Вестфалиядан шыққан, Швеция және Ресей ақсүйектеріне жатқан және 16-19 ғасырларда бірнеше белгілі әскери шенеуніктерді өсірген.

Алғашқы жылдар

Анреп 1883 жылы Санкт-Петербургте дүниеге келді. Оның әкесі, Василий фон Анреп, сот медицинасының профессоры, білім және ішкі істер министрліктерінде жоғары лауазымдарды атқарды және 1907 жылы Ресей парламенті, Думаға сайланды. 1899 жылдан 1901 жылға дейін Борис Харьковта оқыды, онда ол алғаш рет Николай Недобровомен танысты. 1899 жылдың жазын Букингемширдегі Грейт-Миссенденде өткізіп, ағылшын тілін үйренді. 1902 жылдан бастап Анреп Санкт-Петербургтегі Императорлық құқық мектебінде оқыды және 1905 жылы бітірді. Сол жылы ол Юния Китровомен танысып, үш жылдан кейін үйленді. Недоброво оны суретші Дмитрий Стелецкиймен таныстырғаннан кейін Анреп өнерге қызығушылық таныта бастады. 1908 жылы Борис Санкт-Петербург университетіндегі құқық оқуын тастап, Парижге өнерді оқуға кетіп, Джулиан академиясына (Ж. П. Лоуренс кластары) қабылданды. Ол сондай-ақ Ла Палетта академиясында және Гранде Шомиер академиясында оқыды. 1910-1911 жылдары бір жыл Эдинбург өнер колледжінде оқыды (Ф. Морли Флетчердің сабақтары). Францияда Анреп Генри Лэмб және Август Джон суретшілерімен дос болып, көп ұзамай ағылшын суретшілері мен зиялыларымен, соның ішінде Литон Страчи, Мейнард Кейнс, Роджер Фрай және Вирджиния Вульфпен танысты. Ол сондай-ақ А. Джонның әйелі Дорелияның жақын досы Хелен Мейтлендке ғашық болды. Олар 1911 жылдан бастап бірге өмір сүрді, екі балалары болды және 1918 жылы үйленді. Бірақ, неке бақытсыз болды, және Хелен суретші және сыншы Роджер Фрайдың өмірлік серігі болу үшін оны тастап кетті. 1912 жылы Анреп сурет сыншысы Клайв Беллмен бірге Роджер Фрайдың екінші постимпрессионистік көрмесін ұйымдастырды. Ол орыс бөлімін басқарды және Наталья Гончарова, Михаил Ларионов және Николай Рерихтің суреттерін көрсетті.

Анна Ахматова мен Борис Анреп

Анреп ағылшын романтиктері Перси Бише Шелли мен Уильям Блейктің ықпалымен орыс және ағылшын тілдерінде өлеңдер жазды. Оның "Физа" повесі 1913 жылы Санкт-Петербургте автордың қатысусыз оқылды және Анна Ахматова, оның күйеуі Николай Гумилев және Осип Мандельштам кірген Ақындар қоғамына ат берді, сондай-ақ орыс поэзиясындағы акмеизм деп аталатын жаңа бағыттың орталығына айналды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Анреп орыс армиясына офицер болып кешті және 1916 жылға дейін Галицияда соғысты. Қызметке түсуге дейін ол Царское Селодағы Недобровоға барып, жақын жерде тұратын Ахматовамен танысты. Анрептің Санкт-Петербургтегі қысқа демалысында олар үнемі кездесіп тұрды. Ол олардың қарым-қатынасын жылы достық деп сипаттады, бірақ Ахматова үшін бұл өте маңызды болды және оның 30-дан астам өлеңіне шабыт берді, олар олардың қарым-қатынасының бастапқы үміттері мен армандарынан олардың ажырасуына байланысты ащы көңіл күйіне дейінгі жолын көрсетеді. 1917 жылдың сәуір айында Анреп Ресей үкіметтік комитетінің әскери хатшысы ретінде Лондонға шақырылды және ешқашан Ресейге оралмады. Сол жылы Ахматова "Физа" поэмасынан бір жолды өзінің "Ақ үйір" кітабына эпиграф ретінде пайдаланды. Олар көп жыл бойы хабар алмаспады. Олардың соңғы кездесуі 1965 жылы Парижде болды, Ахматова Оксфорд университетінен құрметті диплом алғаннан кейін, қайтыс болғанға дейін аз уақыт бұрын үйіне қайтқанда.

Англиядағы алғашқы тапсырмалар

1904 жылы Стелецкиймен Италияға саяхаттап, Равеннадағы Византия мозаикаларына тәнті болған Анреп өзі мозаика жасау идеясын қабылдады. Оның алғашқы жетістігі – Лондонның Челси ауданындағы суретші Этель Сэндстің үйінің залы: византиялық бейнелермен көмкерілген қара-көк түсті еден (1917) және Литон Страчидің, оның серігі Дора Керрингтонның және Вирджиния Вулфтың ер адам киіміндегі портреттері салынған қабырғалар (1920). Тағы бір тапсырыс – сэр Уильям Джовитт үшін 35-ші, Үстіңгі Брук-Сент-Мэйфэрдегі вестибюль, онда әйелдің өмірінен әртүрлі эпизодтар бейнеленген (1922). Лесли Джовитт төсекте телефон соғып, ваннада суға шомылып, түнгі клубта көрініс тапқан. «Christus Militans» және «Аяныс. Иоаннның көруі» мозаикалары Сандхерст Корольдік әскери академиясының (1921) капелласына арналған. Уильям Блейктің «Жаннат пен тозақтың некесі» еңбегінен алынған «Тозақтың нақылдары» тақырыбындағы сегіз панно Тейт галереясының сегізбұрышты залын (1923) әсемдеді.

Қасиетті София соборы

1926 жылы Байсуотердегі Сент-Софияның қамқоршылары Анрепке грек православ соборының киелі орындарында мозаикалардың ірі жиынтығын жасауға тапсырыс берді. Ол Мәсіхтің денеге айналуын және Евхаристияның құпиясы мен тойлануын бейнелейтін жоспарды қабылдады. Оның дизайны византиялық күмбездерін толыққанды пайдаланады. Протезис апсидасының күмбезінде жеке композициямен жартылай дөңгелек туған оқиғасы бейнеленген. Диакондық апсидада Ескі Ұстанымдағы Ыбырайымның қонақжайлылығы көрсетілген. Күмбездің ең жоғары нүктесінде Евхаристия тостағанына құрмет көрсететін үш періште тобы бейнеленген. Фигуралар византия стиліндегі қатаң бүктемелермен қарапайымдастырылған. Алтын мозаикалық тілшелер түсті блоктардың арасында жылтылдайды. Мозаика 1880 жылдары Бари жасаған құрылыммен үйлесімді. Анреп 1932 және 1956 жылдар аралығында собордың тағы бір бөлігін безендіруге шақырылды. Бұл Үлкен Пайғамбарлардың толық бойлы суреттері мен Кіші Пайғамбарлардың бюстерін қамтиды. Батыс аркасында ол Киелі Николай мен Киелі Христоферді Мәсіх Баламен бірге бейнеледі, екеуі де теңізшілер мен қауымдастықтың саяхатшыларының қорғаушылары, сонымен қатар қауым кемелермен және саудамен тығыз байланысты болды.

Ирландияның Муллингар қаласында комиссиялар

Борис Анреп Муллингрдегі Мәсіх патшасы соборының ішінде Сент-Анна мен Сент-Патрик бейнеленген екі әдемі мозаика жасады. Собор 1933-1939 жылдары Бёрн және ұлдарымен салынды, әдемілеу жұмыстары Опенхаймер ЛТД компаниясына, Олд Траффорд, Манчестерге тапсырылды. Мозаикадағы Сент-Анна есімінің дәстүрден өзгеше жазылуына назар аударыңыз; ол Анна деп жазылған. Бұған қоса, әулиенің келбеті 20 жастағы ақын Анна Ахматоваға ерекше ұқсайды.

Ұлттық галерея мозаикасы (19281952)

Анреп 1887 жылы сэр Джон Тейлор Ұлттық галереяның кіреберіс залына салған әсем баспалдақты безендіретін төрт түрлі-түсті мозаика жасады. Мозаикаларға жеке меценаттар, негізінен өнеркәсіпші Сэмюэл Куртольд және Анрептің досы, банкир Гилберт Расселдің әйелі Мод Рассел қаржылады. Анреп бұл тақырыптарды философиялық цикл ретінде сипаттады. Батыс вестибюльдегі «Өмір еңбегі» (1928) адамның құрылымдық және шығармашылық табиғатын көрсетеді. Онда электр дрелімен жұмыс істеу (Инженерия), зебраны түсіру (Зерттеу), шошқаны жуу (Шарбақшылық) және Табиғат тарихы мұражайындағы диплодокусты зерттеу (Ғылым) бейнеленген. Басқа суреттер: қасиетті махаббат (отбасы), өнер, астрономия, әріптер, кен өндіру, сауда (Ковент-Гарден жұмысшысы), музыка (сиырғақ пен флейта) және театр (акробат). Шығыс вестибюльдегі «Өмірдің қуаныштары» (1929) адамның демалысын көрсетеді. Тақырыптары: толғану, әңгімелесу, футбол, аң аулау, крикет. Қыздар мотоциклмен (Жылдамдық), гамактан (Демалыс) секіріп, чарльстон билеп (Би), жүзуде (Теңіз атты). Christmas Pudding және Mud Pie балалар ойыны, ал «Құмарлық махаббат» екі қызбен бір еркекті көрсетеді. «Музалардың оянуы» (1933) алғашқы екі мозаиканың тақырыптарын байланыстырады. Әтеш шақырғанда, қуаныш пен ләззаттың қамқоршысы Бахус пен еңбекке шабыттандыратын Аполлон музаларды оятып жібереді. Бұл суреттерде суретшінің замандастарының портреттері бейнеленген. Аполлон – сэр Осберт Ситвелл, Бахус – Клайв Белл. Полихимния Диана Митфорд, Клио Вирджиния Вульф ретінде бейнеленген. Мелпомена – Грета Гарбо, ал Терпсихора – балерина Лидия Лопокова, леди Кейнс. Эутерпа леди Кристабель Аберконвей рөлінде. Мария Волкованың рөлі. Каллиопа – Анна Ахматова. Эрато Мэри Хатчинсон рөлінде. Талия леди Лесли Джовитт рөлінде. Солтүстік вестибюльдегі «Заманауи құндылықтар» (1952) 1930 және 1940 жылдардағы зияткерлік өмірдің куәсі. Компромисс американдық актриса Лоретта Янг, фригиялық бас киім мен тәж киіп; Қызығушылық – атомды бөліп көрсететін Лорд Ратерфорд; сэр Уинстон Черчилль свастика пішіндес аңға қарсы тұрады (Қарсылық). Балерина Марго Фонтейн, жазушы және музыкант Хон. Эдвард Саквилл Уэст клавесин ойнағанда тыңдайды (Рахат); леди Диана Купер Британия ретінде Пунчті (Юмор) тәждейді; ақын Т. С. Элиот «Бос уақытты» көрсетеді, ал Бертран Рассел «Ақылдылықты» бейнелейді. Астроном Фред Хойл, Август Джон және ақын Эдит Ситвелл сәйкесінше «Күрес», «Таңғажайып» және «Алтыншы сезім» (Гумилевтің өлеңімен аталған) шығармаларында бейнеленген. «Шайқас» – Ахматованың соғыс қасіреттерімен қоршалған портреті. Ол Анрептің қабір тасын бейнелейтін басқа панелге қарайды, оның өнері мен оның поэзиясын байланыстырады.

Мозаикалар

1912 жылы Париждегі Эбель фабрикасында жасалған үш мозаикалық панель. 1914 жылы Вестминстер соборының криптасы. Архиепископтың қабірінің төбесі. 1914 жылы Вейл, Челси. Зал, еден, византиялық фигуралармен. Көгілдір түркіз фон, күшті фигуралар. 1918 жылы Вейл, Челси. Э. Сэндс. Қабырғалар. В. Вулф басын жұлдыздарға тіреп, баспалдақтан төмен түсіп келеді. Л. Стрейчи коттедж терезесінен қарап тұр. Д. Каррингтон төменгі терезеден оған қарап тұр. Ағаш пен тотық, торда, орыс тіліндегі жұмбақ өлең. Мозаикамен бірге гипске салынған эскиздер. 1919 жылы Маллорд көшесі, Челси. А. Джон үшін вестибюльдегі камин. Жақын достары, әйелдері мен балалары. Қазір Виктория және Альберт мұражайында. 1920 жылы Вестминстер соборы. Ырысқа келген Оливер Планкетт. 1921 жылы Sandhurst Корольдік әскери колледжі. Капелланың апсиді. Сент-Джон кілттері, қылышы және жұлдыздарымен. 1923 жылы Тейт галереясы. Блейк бөлмесінің сегізбұрышты едені. Блейктің «Жан мен тозақтың некесінен» мақал-мәтелдері: сегіз тақташа. 1923 жылы Кир үйінің шатыры. Генерал Стирлинг. Төбе. 1923 жылы Лондонның Жоғарғы Брук көшесі. Уильям мен Лесли Джовиттер, залының едені. Қазіргі заманғы сәнді әйелдің өмірінен эпизодтар. Қазір Бірмингем өнер галереясында. Лейди Джей, төсекте телефон соғып, ваннада, түнгі клубта және т.б. 1925 жылы Уилтширдегі Хэмспрей үйі. Карингтонның гермафродиттей жатқан бейнесі, камин үстінде. Л. Стрейчи үшін. Қазір Брайтон мұражайында сақталып тұр ма? 1924–1928 жылдары Санкт-София, грек православ шіркеуі, Мәскеу көшесі. Төбе мен қабырғалар. Пайғамбарлар. 1928 жылы Батыс вестибюлі. Шығыс вестибюлі 1929 жылы. Өмірдің еңбегі мен қуанышы. 1930 жыл? Ғашықтар мозаикасы. Жанна Рейнал. Игорь Анрепке сыйланған. 1931 жылы Biddesden үйінің павильоны, Уилтшир. Брайан Гиннес. Еден, қабырғалар және күмбезді төбе. Гүлдік суреттер және 3 муза. 1931 жылы Англия банкі. Едендер. Корольдіктің монеталары. 1932 жылы Грек соборы, Мәскеу көшесі. Төбелер мен қабырғалар. 1933 жылы Ұлттық галерея. Жартылай қабаттағы Музалардың оянуы. Клайв Белл – Вакх, Грета Гарбо, Лопокова, Р. Партридж – Аполлон рөлінде. 1933 жылы Hamspray үшін камин. Р. және Ф. Партридж. Қабықшалар. Қазіргі орны белгісіз. 1937–1942 жылдары 57 Англия банкі, Треднидл Сент. Зал, дәліздер. 1945 жылы Стирлинг ханымға арналған Қасиетті Жүрек. 1972 жылы Амплфортқа қалдырылған. 1946 жылы Мотисфонт аббаттығының қабырғасы. Ромзи. Мод Расселл – Мотисфонттың періштесі. 1948 жылы Ирландияның Муллингар соборы. Сент-Патрик Слэйнде от жағу, Сент-Патрик капелласы. 1950 жылы Грек соборы. 1952 жылы Ұлттық галерея. Солтүстік вестибюль, «Заманауи ізгіліктер». Ахматова, Фонтейн, Резерфорд, Элиот, Рассел, Э. Ситвелл және А. Джон, Черчилль және т.б. ізгіліктер ретінде бейнеленген. 1953 жылы Хендон Вейл зираты. Грек кеме иесі, мырза Кулукундис қабірі. 1954 жылы Ирландияның Муллингар соборы. Қасиетті Анна капелласы. 1954 жылы Notre Dame de France, Лестер алаңы. Мадонна балаға еңкейіп тұр. Алтарь панелі кейін Коктоның дизайнымен жабыстырылған. 1956–1957 жылдары Англия банкі. Жаңа өзгерістегі қосымша, Елизавета II. 1956–1963 жылдары Вестминстер соборы. Ырысқа келген Тағаланың капелласы. Қабырғалар мен төбе. 1962 жылы Халкин көшесі, Лондон. Камин. Миссис Партридж үшін қара мысық. 1965 жылы төрт панельді үстел: балет аяқ киімдері, жарылған жүрек, жазу қағазы және стетоскоп.