Кіріспе

Португалияның шағын архипелагы Дезертас аралдары (Ilhas Desertas, ˈiʎɐʒ ðɨˈzɛɾtɐʃ, "Шөл аралдар") – Атлант мұхитындағы шағын архипелаг, Португалияның ірі Мадейра архипелагының бір бөлігі. Архипелаг Марокко жағалауынан орналасқан. Дезерта Гранде аралы Мадейра аралының шығыс ұшы – Понта-де-Сан-Лоуренсуден оңтүстік-шығысқа қарай жатыр.

География

Десертас аралдары архипелагы – үш ұзын және тар аралдан тұратын тізбек, олар солтүстік-оңтүстік бағытта Десертас аралдарының бойынша созылады. Аралдардың солтүстіктен оңтүстікке қарайғы шамамен аудандары мен биіктіктері:

АралАуданы (км²)Биіктігі (м)Шао аралшасы198Десерта Гранде10442Бужио3348БАРЛЫҒЫ14.21442

Әкімшілік

Әкімшілік тұрғысынан аралдар Мадейрадағы Санта-Крус муниципалитетінің және Санта-Крус азаматтық приходының құрамына кіреді. Аралдар Португалияның табиғи қорығы мәртебесіне ие. Онда қону үшін рұқсат қажет.

Табиғат тарихы

Мадейра аралының жанында орналасқан, көбінесе горизонтта көрінетін болса да, Ильяш Дезертас аралдарының геологиясы мүлдем бөлек. Бұл топтағы биік, ұзын және жартасты аралдардың беткі қабаты құнарсыз, ал жануарлар дүниесі негізінен құстардың он алты түрінен – оның ішінде теңіз құстарының сегіз түрінен, сондай-ақ Португалиядан әкелінген жабайы ешкілердің, қояндардың және кеміргіштердің сирек санынан тұрады. Десерта Гранде қасқыр өрмекшісі мен Мадейра қабырғалық кесірткесі де осы күрделі және құрғақ экожүйеде кездеседі. Өзіне су көзі бар жалғыз тұруға жарамды арал – Десерта Гранде. Бұл су лайлы және аз, ал аралды мекендеуге жасалған тарихи әрекеттер егін шаруашылығының мүмкін болмауына байланысты сәтсіз аяқталды. Жағалауда Жерорта теңізінің монах тырналарының шағын колониясы қоныстанған, 1990 жылдан бері аралдар оларды қорғау үшін табиғат қорығы болып табылады. 1998 жылы колонияда бар болғаны сегіз тырна болса, қазір олардың саны шамамен қырыққа жетеді. Аралдарда тұрақты күзетшілер, геологтар, кездейсоқ қайықпен келушілер және бірнеше зерттеу станцияларында жұмыс істейтін адамдар ғана болады.

Құстардың маңызды аймағы

Десертас архипелагы теңіз құстарының колонияларының болуына байланысты BirdLife International ұйымы тарапынан Маңызды құс аймағы (IBA) ретінде танылды. Оларға Фея және Бульвердің, Кори және Баролоның, жоталы бурауықтардың, қарақұйрықты шағалалардың және Каспий шаяндары кіреді.