Кіріспе
Көз қабақтарын жабатын бет бұлшығы. Orbicularis oculi – бетте орналасқан және көз қабақтарын жабатын бұлшық. Ол маңдай сүйегінің мұрындық бөлігінен, жас жолының алдындағы үстіңгі жақ сүйегінің маңдайлық өсіндісінен, сондай-ақ қысқа талшықтың алдыңғы беті мен жиектерінен, медиалдық қабақ байламынан басталады. Бұл бастапқы нүктеден талшықтар жаққа қарай бағытталып, кең және жұқа қабатты құрайды, ол қабақтарды алып, көз ұңғысының айналасын қамтиды және маңдайға, содан кейін жаққа таралады.
The orbicularis oculi is a muscle in the face that closes the eyelids. It arises from the nasal part of the frontal bone, from the frontal process of the maxilla in front of the lacrimal groove, and from the anterior surface and borders of a short fibrous band, the medial palpebral ligament. From this origin, the fibers are directed laterally, forming a broad and thin layer, which occupies the eyelids or palpebræ, surrounds the circumference of the orbit, and spreads over the temple, and downward on the cheek.
Құрылымы
Орбикуляр бұлшық етінің кем дегенде 3 анық бөлігі бар. Дегенмен, көз жасы бөлігі жеке бөлік болып табыса ма, әлде ол пресепталдық және претарсал бөліктерінің жалғасы ма екені белгісіз.
Орбитальді орбикуляр
Орбитальді бөлігі қалың және қызыл түсті; оның талшықтары бүйірлік қабақ комиссурасында үзіліссіз толық эллипс құрайды; осы бөліктің жоғарғы талшықтары маңдай бұлшық етімен (frontalis) және қас жиырылғыш бұлшық етімен (corrugator) бірігеді.
Жақсылық
Көз қабағының бұлшық ет бөлігі жұқа және әлсіз түсті; ол медиалды қабақ байламының екіге бөлінуінен басталады, концентрлі қисықтар қатарын құрайды және көздің сыртқы бұрышындағы (қанатындағы) бүйірлік қабақ рафасына бекітіледі. Көз қабағының бөлігі пресепталды және претарсал бұлшық еттерін қамтиды. Претарсал орбикулярис спонтанды жыпылықтауға жауапты деп есептеледі.
Жас көздің жасушасы
Жас бұлшықеті – жастықтың медиальді-пальпебральді байланысы мен жас қапшығының артында орналасқан, ені шамамен 6 мм, ұзындығы 12 мм болатын кішкентай, жұқа бұлшықет. Ол жас сүйегінің орбитальді бетінің артқы тігісінен және іргелес бөлігінен басталып, жас қапшығының артынан өтеді және екі талшыққа – жоғарғы және төменгі – бөлінеді, олар жас тесігіне (пункта лакрималия) медиальді орналасқан жоғарғы және төменгі тарсилерге бекітіледі; кейде ол анық байқаılmaz. Жас бұлшықеті жас сорғысын жас қапшығына жеткізуге көмектеседі.
Функция
Бұлшықет көзді жабуға қатысады және осы қызметті атқаруға қабілетті жалғыз бұлшықет. Кез келген себеппен функцияның жоғалтылуы көзді жаба алмауға алып келеді, бұл жағдайда ең болжағы көзді тамшылату қажет, ал ауыр жағдайларда – хирургиялық жолмен жабу. Пальпебральды бөлігі рефлекстік түрде әрекет етеді, ұйқыда немесе жымырылғанда қақпақтарды жұмсақ жабады; орбитальды бөлігі саналы бақылауға жатады. Бұлшықеттің толыққанды жұмыс істеуі кезінде маңдай, шақпақ және жақ терісі орбитаның ішкі бұрышына қарай тартылады, ал қақпақтар тығыз жабылады, мысалы, жарықтан қорғану кезінде. Осылай тартылған тері бүктеледі, әсіресе қақпақтардың сыртқы бұрышынан сәулеленеді; осы бүктелулер қартаю кезінде тұрақты болып, «қасқыр аяқтары» деп аталады. Levator palpebræ superioris бұлшықеті осы бұлшықеттің тікелей қарсыласы болып табылады; ол жоғарғы қақпақты көтереді және көздің алдыңғы бөлігін ашыққа шығарады. Сонымен қатар, орбитальды және пальпебральды бөліктер бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істей алады, мысалы, орбитальды бөліктің жирылуы арқылы көзді ашық ұстап, көздің жарығын азайту. Орбикулярис бұлшықетінің әсерінен қақпақтар жабылатын сайын медиальді қақпақ байламасы тартылады, көз жасы қапшығының қабырғасы сыртқа және алға қарай тартылады, соның салдарынан вакуум пайда болады және көз жасы көз жасы арналары арқылы сорылады. Orbicularis oculi бұлшықетінің көз жасы бөлігі қақпақтарды және көз жасы арналарының ұштарын ішке қарай тартады және оларды көздің шар тәрізді бөлігіне қысады, осылайша оларды көз жасын қабылдау үшін ең қолайлы жағдайға келтіреді; сонымен қатар ол көз жасы қапшығын да қысады. Бұл бөлік екі бөліктен тұрады: Хорнер бұлшықеті және Риолан бұлшықеті, соңғысы көз жасы жолын су өткізбейтіндей етіп ұстауға көмектеседі. Беттік нерв зақымдануы сияқты байланысты патологиялар, мысалы, Белл парезінде, көзді жымыруға немесе бір жақтан қақпақты жабуға мүмкіндік болмайды. Келесідей суарудың жетіспеушілігі мүйіз қабығының қабынуы және ойық жаралар пайда болу қаупін арттырады. Көптеген қосалқы бұлшықеттер қақпақ бұлшықеттерімен ынтымақтаса жұмыс істейді. Мысалы, corrugator supercilii бұлшықеті қастарды мұрынның түйіршігіне тартады, маңдайдың ортасында шатыр құрып, маңдайдағы қыртыстарды жасайды, бұл көбінесе көзді күн сәулесінен қорғау үшін қолданылады. Мұрынның түйіршігіндегі procerus (pyramidalis) бұлшықеттері төменгі мұрын сүйегінен төменгі маңдайға дейін, орта сызықтың екі жағынан басталады. Procerus бұлшықеттері теріні көлденең қыртыстарға тартады. Алдыңғы маңдай бұлшықеті, маңдайдың жоғарғы бөлігінен басталып, корональді тігіс (бас шатырының үстінен өтетін) және орбитаның жоғарғы жиегінің арасында, қас терісіне жалғанады. Ол қастарды жоғары көтеріп тұрғандықтан, orbicularis oculi бұлшықетіне қарсы әрекет етеді. Ол жоғары қарау кезінде және жарық жеткіліксіз болғанда немесе объектілер алыс болғанда көруді жақсарту үшін қолданылады.
Клиникалық маңызы
Ол мүйіз қабығының рефлексіне қатысады, бұл бет нервінің функциясын бағалаудың бір бөлігі. Осы арқылы есінен танылмаған пациенттердің де бет нервін тексеруге болады.