Кіріспе
Американдық психолог және жазушы (1936–2021)
Сандра Вуд Скарр (8 тамыз 1936 – 8 қазан 2021) – американдық психолог және жазушы. Ол Йель университеті тарихында психология саласының алғашқы әйел профессоры болды. Ол дамуды зерттеу үшін маңызды ресурстар құрды, оның ішінде Миннесота трансрастық асырап алу зерттеуі және Миннесота жасөспірімдер асырап алу зерттеуі. Ол Психологиялық ғылымдар қауымдастығы сияқты көптеген қоғамдардың президенті болды және Джеймс Маккин Каттл стипендиясы сияқты бірнеше марапаттармен құрметтелді. Ол сондай-ақ коммерциялық бала күтімін дамытуға белсенді қатысты. Оның 1960 жылдардағы егіздермен жасаған жұмысы интеллектуалды дамуға генетикалық ықпалдың күшті екенін көрсетті. Оның маңызды тұжырымдарының бірі – бұл нәсіл мен әлеуметтік-экономикалық жағдайға байланысты, кедей және ақ емес балалардың IQ-ға генетикалық ықпалы аз, ал қоршаған ортаның ықпалы көп болды. Ол мерзімінен бұрын туған нәрестелерге тиімді әсер етіп, олардың денсаулығы мен дамуын жақсартқанын көрсетті. Миннесота университетінде Ричард А. Вайнбергпен бірге жұмыс істегенде, ақ үйлерге ерте асырап алынған қара және аралас нәсілді балалардың бастапқыда ақ балалардың орташа көрсеткіштеріне ұқсас нәтижелер көрсеткенін анықтады, бұл өмірдің алғашқы кезеңдерінде отбасылық ортаның маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Жасөспірім шағында екі қара нәсілді ата-анасы бар асырап алынған балалар, бір немесе ешқандай қара нәсілді ата-анасы бар асырап алынған балаларға қарағанда төмен нәтижелер көрсетті, бұл IQ-дағы нәсілдік айырмашылықтарға генетикалық компоненттердің бар екенін ұсынады. Скарр интеллекстің тұқым қуалаушылығына әлеуметтік-экономикалық жағдайдың әсерімен қатар, "үй ортасының дамуға жиынтық әсерінен гөрі, оның ықпалы ерте балалық шақтан жасөспірім шаққа дейін азаяды" деген маңызды тұжырымды да қалыптастырды. 1983 жылы ол Вирджиния университетіндегі психология кафедрасының профессоры және меңгерушісі лауазымын қабылдады және зейнеткерлікке шыққанға дейін сол қызметте болды. 1960 жылдары Скарр біржұп және әртүрлі егіздердің қабілеттерін және мектептегі үлгерімдерін зерттеді. Зерттеу нәтижесінде интеллектуалды дамуға генетикалық қабілеттердің, әсіресе жағдайы жақсы балалардың үлкен әсер ететіні анықталды. Сондай-ақ, қара балалардың ақ балаларға қарағанда интеллектуалды дамуына генетикалық және қоршаған ортаның әсері аз екені көрсетілді. Скарр Маргарет Уильямспен бірлесіп клиникалық зерттеу жүргізді, онда стимуляция алған мерзімінен бұрын туған нәрестелер оқшауланған нәрестелерге қарағанда тез салмақ алады және жақсырақ қалпына келеді (сол кездегі практика). 1972 жылы ол әріптес зерттеуші Филипп Салапатекке үйленді, олмен бірге мақалалар жазды. Олардың Стефани есімді қызы болды (қараша 1973 ж.). Зерттеу нәтижелері кейіннен бірнеше рет қайталанды.
Ғылыми-зерттеу сыйлықтары
Скарр әріптестерімен ғылыми сыйлықтармен марапатталды: Қоғамдық саясат зерттеулеріне ерекше үлес қосқаны үшін (Америкалық психологиялық қауымдастық), Джеймс Маккин Каттл сыйлығы (Психологиялық ғылым қауымдастығы) және өмірлік жетістіктері үшін Добжанский сыйлығы (Мінез-құлық генетикасы қауымдастығы). Ол Америка өнер және ғылым академиясының, Америка ғылымды дамыту қауымдастығының және басқа да ғылыми қоғамдардың мүшесі болып сайланды. Скарр Балалар дамуы зерттеулері қоғамының, Психологиялық ғылым қауымдастығының, Психология факультеттері кеңесінің және Мінез-құлық генетикасы қауымдастығының президенті қызметін атқарды. 1988 жылы Америка психологиялық қауымдастығының директорлар кеңесіне сайланды, бірақ 1990 жылы осы қызметтен бас тартты. Скарр сондай-ақ Америка психологиялық қоғамының (қазіргі Психологиялық ғылым қауымдастығы) негіс қалаушы мүшесі болды және 1995 жылдан 1997 жылға дейін KinderCare оқу орталықтарының бас атқарушы директоры болып жұмыс істеді. Скарр "Қоңырау қисығы" кітабына аралас пікір жазды, деректердің жалпы ұсынылысымен келісіп, кейбір нақты түсіндіру мәселелерінде келіспеді және кітаптың саяси ұсыныстарын мақұлдамады. Скарр сонымен қатар Ханс Айзенктің "Раса, интеллект және білім" кітабын сынады, оны "жалпы алғанда, қоздырғыш" және "WASP-тар мен еврейлерден басқа барлық адамдарды" қорлап, шаршататын деп сипаттады. 1991 жылы Клэр Эрнхартпен бірге Скарр қорғасын өнеркәсібінің мүддесін қорғайтын сарапшы куә ретінде АҚШ-тың Sharon Steel Corp. компаниясына қарсы сот ісіне қатысты. Ол Герберт Нидлменнің қарама-қарсы тұрды, ол қорғасынмен IQ арасындағы байланыс туралы зерттеулеріне байланысты АҚШ Әділет департаменті үшін куәлік берген еді. Федералды сот Скарр мен Эрнхарттан Герберт Нидлменнің зерттеулерін қарастырып, оның тұжырымдамаларын растайтын деректер бар-жоқ екенін анықтауды сұрады. Оның деректерді жинау және талдау әдістерін зерттегеннен кейін Скарр мен Эрнхарт Нидлменге қарсы ғылыми тәртіпсіздік жасады деген шағымды Ұлттық денсаулық институтына (NIH) жолдады. NIH шағымды Питтсбург университетіне жіберді, ол Нидлменнің "жасалмаған, жалған немесе плагиаттамаған" екенін анықтады, бірақ Алдын ала сараптама комиссиясы "бұрмалау" мүмкіндігін толығымен жоққа шығара алмады. Сот отырысының жарияланғаннан кейін Скарр бастапқыда қатысудан бас тартты, бірақ оны көндіргеннен кейін ол сұрақтарға жауап беруден үнемі бас тартты. Скарр қорғасын өнеркәсібінен консультациялық қызметтері үшін ақша алды, бұл мүдделердің қақтығысына әкелді.
Зейнеткерлік
1997 жылы Скарр Хавайға зейнеткерлікке шықты, онда ол су астына жүзуді үйреніп, тіпті құтқарушы дайвер куәлігін алды. Ол сондай-ақ "өте көп, әсіресе круиздік кемелермен" саяхаттады.
Өлім
Скар 2021 жылғы 8 қазанда Гавайидегі Холуаола қаласында қайтыс болды.
Жарияланымдар
Скарр С. Дамуды түсіну. Харкорт (1986)
Скарр С. Психологияны түсіну. Random House Inc (T); 5-ші басылым (1987).
Скарр С. Әлеуметтену (Меррилл әлеуметтану сериясы). C. E. Merrill Pub. Co (1973).
Ланде Дж.С., Скарр С. Балаларды күту: Америкаға шақыру. Леа (1989).
Скарр С. Аналық күтім/басқа күтім (A Pelican book). Penguin Books; 2-ші басылым (1987).
Скарр С. Психология және балалар: Ағымдағы зерттеулер мен тәжірибе. Amer Psychological Assn; Қайта басылым (1979).
Скарр С. Адам мінез-құлқына генетикалық әсер: Жақындағы отбасылық зерттеулер (Ми мен мінез-құлқы арақатынасы бойынша шебер-дәрістер). Америка психологиялық қауымдастығы (1977). ASIN: B0006Y2RV0
Скарр С. Генетика және интеллекттің дамуы. Чикаго университетінің баспасы (1975).
Scarr S. Understanding Psychology. Random House Inc (T); 5th edition (1987). Scarr S. Socialization (Merrill sociology series). C. E. Merrill Pub. Co (1973). Lande JS, Scarr S. Caring for Children: Challenge to America. Lea (1989). Scarr S. Mother care/other care (A Pelican book). Penguin Books; 2nd ed edition (1987). Scarr S. Psychology and Children: Current Research and Practice. Amer Psychological Assn; Reprint edition (1979). Scarr S. Genetic effects on human behavior: Recent family studies (Master lectures on brain behavior relationships). American Psychological Association (1977). ASIN: B0006Y2RV0
Scarr S. Genetics and the development of intelligence. University of Chicago Press (1975).