Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Гүлді өсімдіктердің бір түрі
Species of plant
Spondias purpura – анакардия тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Бұл өсімдік Мексикадан Колумбияның солтүстік бөлігіне және Кариб теңізінің оңтүстік-батысына дейін таралған. Сонымен қатар, Америка тропиктерінің, Оңтүстік-Шығыс Азияның және Батыс Африканың басқа да аймақтарына әкелініп, табиғи жағдайда өсіп-көбейген. Олар испан отарлау дәуірінде Филиппинге де ерте енгізілді, онда оларды синигуэла, синегуэла, сиригуэла немесе сируэла (филиппин тіліндегі ciruela немесе cirigüela) деп атайды. Жокотелер Оңтүстік Американың және Кариб теңізінің басқа да аймақтарына таратылды, онда оларды цироэло, циригуэла, серигуэла немесе сиригуэла, циригуэлеира, кая, амбу, имбу немесе умбу (Бразилия) деп біледі.
Spondias purpura is a species of flowering plant in the cashew family, Anacardiaceae, that is native to tropical regions of the Americas, from Mexico to northern Colombia and the southwest Caribbean Islands. It has also been introduced to and naturalized to other parts of the American tropics, Southeast Asia, and West Africa. They were also introduced very early to the Philippines during the Spanish colonial era, where they are known as siniguelas, sineguelas, siriguelas, or sirhuelas (from Philippine Spanish ciruela or cirigüela). Jocotes were also introduced to other parts of South America and the Caribbean, where they are known as ciroelo, ciriguela, ceriguela, seriguela, or siriguela, cirigüeleira, caya, ambu, imbu, or umbu (Brazil);
Жемістер көбінесе шикі, толық піскен күйінде жеміледі. Піскен жемістерге тигенде жұмсақ болып келеді және өте тәтті иіс береді. Оларды алма немесе манго сияқты жейді, қабығын тастап, етін пайдаланады. Жемістің қамыр тәрізді бөлігінен су және тәтті заттар қосып сусын дайындауға болады. Бүкіл жемістерді қантпен және кейде басқа жемістермен бірге қайнатып, сироп немесе "бал" жасауға болады. Оны балмұздақпен бірге немесе жеке десерт ретінде жеуге болады. Жемістерді тұтас пісіріп, консервілендіреді, ал тұқымдарын сұйықтықтан бөліп алады. S. purpurea жемістерін қайнатып кептіргенде бірнеше ай сақтауға болады. Піспеген жемістерді де жеуге болады, бірақ олар көбірек қышқыл және аздап ащы болады. Олардан қышқыл соус дайындауға болады немесе сірке суына немесе лимон шырынына салып, біріктіріп, қызыл бұрыш пен тұзбен бірге жеуге болады. Піскен жемістер көбінесе Орталық Америка елдерінің көшелерінде пластик қаптарда сатылады, сондай-ақ қызыл бұрыштан жасалған өткір соус пен "алхуаиште" (жақсы ұнтақталған қуырылған қабақ тұқымы) да қолжетімді. Коста-Рикада піскен жемісті тұзбен жеу қалыпты жағдай. Сальвадор асүйіндегі жокоте тағамының бірі – панеладан (қант қамысының шырынынан жасалған қанттан жасалған меласса) жасалған сироп. Одан кейін қатып қалғаннан кейін "туза" деп аталатын құрғақ жүгері қабығына орап, базарларда сатады. Оны тек егін жинау маусымында, Семана Сантадан (Пасхадан) тамыз айының соңына дейін табуға болады. Панама мен Эквадордың жағалау аймақтарында ағаш ауылдың барлық жерінде тірі қоршау ретінде қолданылады және сабақтарын отырғызу арқылы көбейтілуі мүмкін.
The fruit are most often enjoyed as is, raw and fully ripe. Ripe fruits will be soft to the touch and are very sweet. They are eaten much like a plum or mango, with the pulp eaten and the stone discarded. The pulp can be used to make beverages, mashed and mixed with water and a sweetener. Whole fruits are boiled in water with sugar and sometimes other fruits to make a syrup or “honey”. This is eaten with ice cream or alone as a dessert. The fruits are cooked whole to make preserves, the seeds strained from the liquid. Boiling and drying S. purpurea fruits will preserve them for several months. Unripe fruits can be eaten, though they are much more tart and somewhat bitter. They are made into a tart sauce or pickled in vinegar or lime juice and eaten with chile peppers and salt. The ripe fruit is commonly sold in the streets in most Central American countries in plastic bags; also available are red hot pepper sauce and "alhuaishte" (very fine ground toasted pumpkin seeds). In Costa Rica it is customary to eat the ripe fruit with salt. A typical jocote dish in Salvadoran cuisine consists of a syrup made of panela (a molasses made from artisan sugar blocks made by boiling cane juice from a molienda [cane crushing station traditionally run by oxen or currently with portable gas engines], to evaporate water until it achieves thick molasses consistency, then poured into wood molds and let it cool down. Once solidified later are wrapped in dry corn husk leaves called "tuzas" and sold in the markets. This can be found only during the harvest season, from around Semana Santa (Easter) to the end of August. In Panama and Coastal Ecuador the tree is used throughout the countryside as a living fence and can be propagated by planting trunks.
Тарих
Жокота ағашын Мексика мен Орталық Америка (Мезоамерика) халқы мыңдаған жылдар бойы тағам және емдік мақсаттар үшін пайдаланған. Ағаштар тірі қоршаулар жасауға және топырақ эрозиясын тоқтатуға да көмектеседі. Ағаштың шырыны немесе қою суы желім ретінде қолданылады, ал осы материалды сапота немесе ананаспен араластырып, сарғауды емдеу үшін пайдаланады. Жокота ағаштары Мексиканың оңтүстігінен Перудің солтүстігіне дейін, сондай-ақ Бразилияның солтүстік жағалауының бір бөлігінде өседі. Олар Мексика мен Орталық Америкада ең көп кездеседі, бірақ Батыс Индия аралдарында да таба аласыз. Испан саяхатшылары жокота жемісін Филиппинге әкелген, онда ол танымал. Флоридада жокота ағаштары өсіп жатқаны байқалды, бірақ олар егілмейді және көбінесе қызығушылық үшін отырғызылады. Жокота жемісін Орталық Америка асханасына және өнімдеріне маманданған дүкендерде табуға болады. 2011 жылдан бері Мексиканың Чиапас штатында жокота егіледі, бұл аймақтағы өндірушілерге қажетті жұмыс орындарын ұсынады және топырақ эрозиясына бейім аймақтарда отырғызуға қолайлы ағаш болып табылады. Жокота жемісі қызғылт момбин, Ямайка шапалағы, сируэла (испан тілінде "шапалақ") немесе қабан шапалағы деп те аталады. Жокотаның көптеген сорттары бар, Никорагуада 50-ге дейін тіркелген. Жемістердің пішіні, түсі және сыртқы түрі әртүрлі болады. Жокоталар манго және кашу алмасына жақын туыс, ал кашу жаңғағы олардан алынады. Мезоамерикадағы тропикалық құрғақ ормандардың ауданы азайғандықтан, S. purpurea-ның жабайы түрінің жергілікті популяциясы азайды. Бұл түрді дәстүрлі шаруашылық орындарында, мысалы, бақшаларда және қоршауларда өсіру, әйтпесе жойылып кетер еді деген болжам бар, осы түрдің бірнеше гаплотиптерін сақтап қалғанға ұқсайды.
Jocote trees have been used by the people of Mexico and Central America (Mesoamerica) for thousands of years, for both food and medicinal uses. The trees are also used to create living fences and to help stop soil erosion. A sap or gum from the tree is used as a glue and the same material is combined with sapote or pineapple to make a treatment for jaundice. Jocote trees are native to the area that stretches from southern Mexico to northern Peru and parts of north coastal Brazil. They are most common in Mexico and Central America, though they can be found growing throughout the West Indies as well. Spanish explorers brought jocote fruit to the Philippines, where it is popular. Jocote trees have been spotted growing in Florida, though they are not cultivated and are likely planted as a curiosity. Jocotes can be found in specialty stores catering to Central American cuisine and products. Since 2011, jocote has been cultivated in Chiapas, Mexico, providing much needed work for producers in the area, and a good tree for planting in areas affected by soil erosion. Jocote fruit is also known as Purple Mombin, Jamaica Plum, Ciruela (Spanish for “plum”), or Hog Plum. There are many different varieties of jocote fruit, up to 50 recorded in Nicaragua. There is a high variability among the fruits and in their color and appearance. Jocotes are related to mangoes and to cashew apples, from which we get cashew nuts. Due to a reduction in the acreage of the tropical dry forests in Mesoamerica, native populations of the wild ancestor of S. purpurea have declined. Cultivation of this species in traditional agricultural habitats such as gardens and fences appears to have preserved several haplotypes of this species, that would otherwise have been extirpated.