Кіріспе
Британдық суретші және Үндістанның бірінші вице-королевасы Шарлотта Кэннинг, Кэннинг графының әйелі (туған кезде Стуарт; 31 наурыз 1817 – 18 қараша 1861) – британдық аристократ, суретші және Үндістанның бірінші вице-королевасы. Ол Үндістандағы ең нәзира суретші әйелдердің бірі болды – Виктория және Альберт мұражайындағы екі альбомда оның 350-ге жуық суреттері сақталған, бұл елдегі төрт маңызды саяхатының нәтижесі. Оның күйеуі Чарльз Кэннинг 1856 жылдан 1858 жылға дейін Үндістанның генерал-губернаторы, ал кейін 1862 жылға дейін Үндістанның вице-королі қызметін атқарды. Франциядағы британ елшісінің үлкен қызы ретінде ол Парижде туып өсті. 1831 жылы отбасымен бірге Англияға көшіп, төрт жылдан кейін Кэннингке үйленді. 1842 жылдан 1855 жылға дейін Леди Кэннинг Виктория патшайымының жеке бөлмесіндегі қызметкер болды және монархтың сүйіктісі еді. Ол күйеуінің тағайындалуымен 1856 жылы Калькуттаға көшіп барды, екі жылдан кейін ел британдық тәждің бақылауына өткен кезде Үндістанның бірінші вице-королевасы атанды. Суретші және ботаник ретінде Леди Кэннинг Үндістанға жиі сапарлар жасап, айналасындағы табиғат көріністерін суреттеген және гүлдер мен өсімдіктер жинаған. Англияға оралуға ниеттенгенге дейін ауырып, Калькуттада безгекке шалдығып қайтыс болды. Оның өлімі Англияда кеңінен жарияланды, онда ол Виктория дәуірінде әйелдік ізгіліктің символы ретінде бейнеленді. Оның құрметіне «ледикени» деп аталатын үнді десертінің бір түрі аталған.
Charlotte Canning, Countess Canning (née Stuart; 31 March 1817 – 18 November 1861) was a British aristocrat, artist and the first Vicereine of India. She was one of India's most prolific women artists – two portfolios in the Victoria and Albert Museum contain some 350 watercolours by her, the result of four major tours in the country. Her husband was Charles Canning, who served as Governor General of India from 1856 to 1858 and then as Viceroy of India until 1862. As the elder daughter of the British ambassador to France, she was born and raised in Paris. She moved to England with her family in 1831, marrying Canning four years later. From 1842 to 1855, Lady Canning served as a Lady of the Bedchamber to Queen Victoria and was a favourite of the monarch. She moved to Calcutta in 1856 upon her husband's appointment, and two years later she became India's first vicereine when the country fell under control of the British Crown. As an artist and botanist Lady Canning collected flowers and plants during her frequent trips around India, while drawing the natural scenes around her. She became ill shortly before her scheduled return to England, and died of malaria in Calcutta. Her death was widely reported in England, where she was exemplified as a symbol of feminine virtue in the Victorian era. A type of Indian dessert, ledikeni, is named after her.
Ерте өмір және неке
Шарлотта Стюарт 1817 жылғы 31 наурызда Париждегі британдық елшілікте дүниеге келді. Оның әкесі – британдық елші, сэр Чарльз Стюарт (кейін Ротсей бароны Стюарт), 3-ші Бьют графының немересі. Анасы – Леди Элизабет Йорк, Филип Йорк, 3-ші Хардвик графының қызы. Шарлоттаның әжесі, Хардвик графесі, бала туғанда қасында болды; ол бір хатында «жас келіншектің алғашқы көрінісі оның әкесіне ерекше ұқсап, бәрімізді күлдірді» деп жазған. Ол өзінің құдайы анасы – королева Шарлоттаның құрметіне аталған. Бір жылдан кейін Шарлоттаға кіші әпкесі Луиза Анна (кейін Уотерфорд маркизасы) қосылды; ата-аналарының қарапайым келбетіне қарамастан, екеуі де әдемі деп есептелді. Шарлотта отбасымен бірге Парижде тұрып, 1831 жылға дейін француз тілін жетік меңгерді, ол кезде әкесі елшілік қызметін аяқтады. Олар Лондонға оралып, Карлтон Хаус Террасасында салынып біткен жаңа үйге қоныстанды. Лондонға оралғаннан кейін үш жыл өткен соң, 1834 жылы Шарлотта қоғамға араласа бастады. Осыдан кейін ол тез арада бұрынғы премьер-министр Джордж Кэннингтің жалғыз ұлы, Хон. Чарльз Кэннингпен танысты. Жас Кэннинг оған үйлену ұсынысын жасады, Шарлотта келісті, бірақ оның әкесі Джордж Кэннингпен болған саяси келіспеушіліктерге байланысты оған рұқсат бермеді. Бірақ отбасының қысымымен ол некеге келісім берді. Шарлотта 1835 жылғы 5 қыркүйекте Лондонның Сент-Мартин-ин-зе-Филдс шіркеуінде Чарльз Кэннингке тұрмысқа шықты. Ол келесі жылы Британ Парламентіне сайланды, ал 1837 жылы анасының титулын мұрагерлік етіп, Каннинг виконты атанды, соның нәтижесінде Шарлотта Каннинг виконтессасы болды. 1859 жылы Чарльз Каннинг графы атанды, ал Шарлотта Каннинг графинясы болды.
Бөлмедегі әйел
1842 жылы Шарлотта Виктория патшайымының жеке бөлмесінің ханымы болып тағайындалды, соның арқасында Виктория мен оның күйеуі Альберт ханзадасының сүйіктісіне айналды. Ол ұсынысты бір күн ішінде қабылдап, патшайымға қызмет етудің өзіне "мақтаныш пен қуаныш сыйлайтынын" жазды. Отбасының құрметті болғанымен, бай еместігіне байланысты бұл келісімге қаржылық себептер түрткен болуы мүмкін. Лорд Кэннингпен болған баласыз некесі де оның ең бақытты одағы емес еді. Шарлотта 1855 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Хаббард Шарлоттаның Виктория сарайындағы рөлін қамтамасыз еткен көптеген қасиеттерін атап көрсетеді. Ол жақсы байланыстарға ие болды – елшінің қызы және дамып келе жатқан саясаткердің әйелі болғандықтан, Шарлотта сыйлы мінез-құлыққа ие болды; ол ақылды, епті, әлеуметтік қарым-қатынасқа бейім және әдемі болды. Ол француз тілін еркін білгендіктен, кейбір әлеуметтік жағдайларда өте пайдалы болды және ақылды әңгімелерімен танымал еді. Жеке бөлмесінің ханымы лауазымы көбінесе рәсімдік сипатта болды; Шарлотта патшайымның серігі ретінде күнделікті саяхаттарында және ресми шараларда оны сүйреп жүрді. Сондай-ақ, патшайым отбасымен бірге болмағанда, ол қонақтарды қабылдап, патшайыммен бірге тамақтанды. Леди Кэннинг Англикан шіркеуінің жақтасы болды, оның діни көзқарастары жоғары шіркеу дәстүрлеріне еңкейді, Викторияның осы көзқарасқа жеке қарсылығына қарамастан. Виктория Шотландия шіркеуінің ішіндегі пресвитериандық дәстүрді ұнатты; оның күтуші әйелдері қалыптасқан шіркеулердің түрлі бағыттарынан таңдалды.
Үндістанның вице-королегі
Лорд Кэннинг Үндістанның генерал-губернаторы болып тағайындалды, және олар 1856 жылы елге көшіп келді. Олар Калькуттадағы Үкімет үйінде тұрды. Ол резиденцияның қатаң формалдығы мен күнделікті тәртібін ұнатпады, "оның ең үлкен кемшілігі - тым жалықтыратындығы" деп жазды. Олар Калькутта орталығынан он алты шақырым қашықтықтағы, "көзге жағымды ағылшын тілінде сөйлетілген" Баракпорде демалып жүрді. Леди Кэннинг ботаника саласында білікті болғандықтан, Баракпордің "жабайы" сипаттамаларын жақсы көрді, "жаңбыр маусымында керемет жасыл түске боялған жабайы жердегі өсімдіктердің тым әдемілігін сөзбен жеткізе алмаймын, мен әрдайым Кьюдағы Пальма үйін еске аламын" деп жазды. Леди Кэннинг 1857 жылдың мамырынан 1859 жылдың шілдесіне дейін созылған, Британдық Шығыс Үндістан компаниясының үстемдігіне қарсы Үндістандағы көтеріліс кезінде елде болды. Оның күйеуі көтерілісшілерге көрсеткен мейірімділігі үшін көп сынға ұшырады, бірақ Каннингтер патшайым Викторияның толық қолдауын алды. Көтеріліс аяқталғаннан кейін Үндістан билігі Британдық тәжіне көшті. Лорд Кэннинг вице-король атанды, осылайша оның әйелі елдің алғашқы вице-королевасы болды. Оның жаңа лауазымында ресми міндеттері болмады, бірақ ол қоғамдық өмірге қатысып, қайырымдылық қызметтерімен айналысты.
Өнер
Еліндегі жоғары лауазымының арқасында Шарлотта бір кезде өзінің жағдайын "мен ешқашан елестетпеген деңгейде оқшауланған" деп сипаттаған. Ол Үндістанның флорасын жинаудан және көркем бейнелеуден көңіл көтеріп, Баракпурдағы баққа көп уақытын арнады. Әуесқой суретші ретінде Кэннинг акварельді жақсы көріп, көптеген жұмыстарын портфолиода сақтап жүрген. Тарихшы Евгения В. Герберт Шарлоттаны "Үндістандағы ең есте қаларлық және ең талантты әйел ботаникалық суретші" деп сипаттайды. Оның еңбектері он тоғыз томды толтырады, қазіргі уақытта Харвуд үйінде сақталуда. Ол сонымен қатар Үндістандағы алғашқы фотографтардың бірі болды. Табиғат тарихымен де қызығушылық танытқан Шарлотта күйеуімен Үндістанға саяхат жасағанда үлгілер жинаған. Оның туысы осы сапарлардың біріне қатысып, Шарлоттаның "өсімдіктер мен гүлдерге деген шынайы махаббаты осы елдегі әр қадамын қызықты етеді" деп жазған. Ол күйеуісіз де саяхаттар жасаған. Ол күнделік жүргізіп, Виктория патшайымға жиі хат жазып, Үндістандағы өмір туралы толыққанды мәліметтерді жеткізген, бұл патшайымды қызықтырған. Ол сондай-ақ Викторияның балаларына табиғат үлгілерін жіберген. Виктория да үнемі жауап беріп тұрған. Олардың көптеген хат алмасулары бүгінгі күнге дейін сақталған.
Өлім және мұра
Үндістанда бес жыл өткен соң Шарлотта Англияға, отбасына қайтуды асық күтті, ал 1862 жылдың қаңтарында аттанатын күні жоспарланған еді. Королева Виктория оған Гринвич паркіне қараушылық құқығын берді. Ол қазан айында Дарджилингті қоршаған тауларды соңғы рет көру үшін сапарға шықты, ал келесі айда Калькуттаға оралып, жолын жалғастырды. Сапар барысында ол ауырып, күйеуінің құшағында, Үкімет үйінде безгекке шалдығып қайтыс болды. Ол Баракпурда, күйеуі "сурет салуды өте жақсы көретін" өзенге қарайтын, "әдемі орын" деп сипаттаған шағын бақта жерленді. Оның қазасы туралы хабар королева Викторияға оның күйеуі, Альберт ханзадасының желтоқсан айында қайтыс болғаннан аз бұрын жетті. Леди Кэннингтің өлімі Англияда кеңінен жарияланды, бұл "ұлттық қайғының ерекше, бірауыздан білдірілуіне" әкелді. Ол бүкіл Британ империясы бойынша әйелдік ізгіліктің символы ретінде танылды, ал оның өлімі "Калкуттаға қараңғылық түсірді" делінді. Лорд Кэннинг ауыр қайғыға батты және оның қабірін күнделікті зиярат етті; әдетте тыйымсақ мінезді болған ол, Калькутта епискобының көңілін көтеріп жатқанда көздерінен жас шықты. Ол королева Викторияға оның соңғы күндері туралы мәліметтер жіберді, бірақ монархтың да күйеуінен айырылғанын білмеді. Ол әйелінен ұзақ өмір сүрмеді, келесі жылы бауыр ауруынан қайтыс болды. Осының салдарынан оның мұрагері Хьюберт де Бург Каннинг оның қабірін салуды ұйымдастырды. 1913 жылға қарай оның қабірі мен ескерткіші Калькуттадағы Сент-Джон шіркеуіне жақын орналасқан, қазір оны кез келген адам көре алады. Виктория және Альберт мұражайындағы екі портфолиода оның акварельдері мен суреттері сақталған. Үндістанда ледикени (немесе "Леди Кэнни") деп аталатын тәтті десерт Леди Кэннингтің есімін алып жүреді. Ол пантуаға өте ұқсас, шана мен ұннан жасалады және қант сиробына малынған. Осы десерттің пайда болуына қатысты бірнеше аңыз бар; біреуі кондитер оның өнімін Леди Кэннингтің туған күніне арнап атаған, ал екіншісі бұл тәтті 1856 жылы Үндістанға жасаған сапарының құрметіне дайындалған дейді. Оның атынан гөрі дәмімен танымал болған. Ледикини жеуі Леди Кэннингтің қайтысынан кейінгі онжылдықтарда Бенгал элитасының арасында сәнге айналды.