Ибн Вахшия: Ауыл шаруашылығы, өсімдіктер және сырлы білімдер туралы 10 ғасырлық жазушы.
Ibn Wahshiyya
Ибн Вахшия: 10 ғ. Ирак агрономы, өсімдіктер, уыттар және алхимия туралы еңбектері. «Набатей шаруашылығы» атты еңбегі астрология мен сиқырды қамтиды. 🌱📚✨
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
10 ғасырдағы ауыл шаруашылығы, өсімдіктер және сиқыр туралы жазған Ибн Вахшия (ابن وحشية), шамамен 930 жылы қайтыс болды. Ол Қуфа қаласының жанындағы Қуссин жерінде туған, набатей (арам тілінде сөйлейтін, ауылдық Ирак) шаруашысы, токсиколог және алхимик болған. Ол ауыл шаруашылығы, астрология және сиқыр туралы ықпалды араб еңбегі – "Набатей ауыл шаруашылығы" (Китаб әл Филаха әл Набатия) кітабының авторы. Күні бұрын-ақ, 10 ғасырдың соңында оған қатысты көптеген туындылар жалған деп танылды. Осы жалған жазбалардың бірі – Kitāb Shawq al mustahām fī maʿrifat rumūz al aqlām ("Құпия жазуларды білуге құштар ашулы ғашықтың кітабы", шамамен 1022–3 жылы), кейбір египет иероглифтерін тек логографиялық емес, фонетикалық тұрғыдан оқу мүмкіндігін алғаш ұсынған еңбек ретінде ерекшеленеді.
10th century writer on agriculture, plants, and magic
Ibn Waḥshiyya (ابن وحشية), died c. 930, was a Nabataean (Aramaic speaking, rural Iraqi) agriculturalist, toxicologist, and alchemist born in Qussīn, near Kufa in Iraq. He is the author of the Nabataean Agriculture (Kitāb al Filāḥa al Nabaṭiyya), an influential Arabic work on agriculture, astrology, and magic. Already by the end of the tenth century, various works were being falsely attributed to him. One of these spurious writings, the Kitāb Shawq al mustahām fī maʿrifat rumūz al aqlām ("The Book of the Desire of the Maddened Lover for the Knowledge of Secret Scripts", perhaps 1022–3 CE), is notable as an early proposal that some Egyptian hieroglyphs could be read phonetically, rather than only logographically.
Атауы
Оның толық аты – Абу Бакр Ахмед ибн Әли ибн [Қайс ибн] әл-Мухтар ибн Абд әл-Карим ибн Харатхия ибн Бадания ибн Бартания ибн Алатия әл-Касдани әл-Суфи еді. Жарым аңызға айналған Жәбір ибн Хайян сияқты, ол [[Нисба (onomastics) al Ṣūfī-ді алып жүрді, бірақ ол суфизммен айналысқандығы немесе оның жайлы жазғандығы белгілі емес. Нисба әл-Касдани – әл-Калданидің ("халдейлік") түрі, бұл термин Месопотамияның түпкі тұрғындарына қатысты және грек тілінде де қолданылған. Алайда (Вавилон тіліндегі shd / ld айырмасын ескере отырып), бұл Иракқа тән ауызша дәстүрге негізделген болуы мүмкін.
His full name was Abū Bakr Aḥmad ibn ʿAlī ibn [Qays ibn] al Mukhtār ibn ʿAbd al Karīm ibn Ḥarathyā ibn Badanyā ibn Barṭānyā ibn ʿĀlāṭyā al Kasdānī al Ṣūfī. Just like the semi legendary Jabir ibn Hayyan, he carried the [[Nisba (onomastics) al Ṣūfī despite the fact that he is not known to have engaged in or to have written anything about Sufism. The nisba al Kasdānī is a variant of al Kaldānī ('Chaldaean'), a term referring to the native inhabitants of Mesopotamia that was also used in Greek, but (given the known shd / ld variation in Babylonian language) may perhaps be based on a living oral tradition indigenous to Iraq.
Өмірбаян
Ибн Вахшия Құссинде (Ирак) дүниеге келген және ислам күнтізбесінің 318 жылы (930 ж.) қайтыс болған. Оның өмірі туралы басқа мәліметтер өте аз. Біздің негізгі ақпарат көзі – Ибн Вахшияның өзінің жазбалары, сондай-ақ Ибн әл-Надимнің (шамамен 995 ж. қайтыс болған) "Фихрист" кітабындағы қысқа жазба, онда ол "өмірі жақсы белгілі емес авторлардың" бірі екені нақты айтылған. Ибн Вахшия өзі Неоассирия патшасы Сеннахиримнің ұрпағы екенін мәлімдеді, оны Оңтүстік Ирактың арамей тілінде сөйлейтін ауыл тұрғындары (Ибн Вахшия заманындағы араб авторлары "набаттар" деп атаған) құрметпен ата-бабалары ретінде қастерлеген. Бұл ирактық "набаттар" замандас араб элитасы тарапынан көбінесе қарапайым шаруалар деп есептелгенімен, Ибн Вахшия өзін солардың бірі деп таныстырды. Ибн Вахшияның өзін "набат" деп атауы, оның еңбектерінде арамей терминдерін дәл қолданғанына байланысты сенімді болып көрінеді.
Ibn Wahshiyya was likely born in Qussīn (Iraq) and died in the year 318 of the Islamic calendar (1== 930 1 CE). Very little else is known about his life. Our main source of information are Ibn Wahshiyya's own writings, as well as the short entry in Ibn al Nadim's (died c. 995) Fihrist, where he is explicitly said to be among the "authors whose life is not well known". Ibn Wahshiyya himself claimed to be a descendant of the Neo Assyrian king Sennacherib , whom the rural, Aramaic speaking population of southern Iraq (known to Arabic authors of Ibn Wahshiyya's time as 'Nabataeans') revered as their illustrious ancestor. Despite the fact that these Iraqi 'Nabataeans' were generally looked down upon as lowly peasants by the contemporary Arab elite, Ibn Wahshiyya identified himself as one of them. Ibn Wahshiyya's self identification as 'Nabataean' seems credible given the accurate use of Aramaic terms in his works.
Шығармалары
Ибн Вахшияның еңбектерін оның өлімінен кейін оның шәкірті және хатшысы Абу Талиб әл-Зайят жазып, түзеп шықты. Оларды кейінгі шаруалар ғана емес, сондай-ақ Маслама әл-Құртуби (964 жылы қайтыс болған, "Ғаят әл-Хаким" кітабының авторы, латынша: Пикатрикс) сияқты сыйыр еңбектерінің авторлары және Маймонид (1138–1204) сияқты философтар өздерінің "Далалат әл-Хаирин" ("Аң-таңғандарға жол көрсетуші", шамамен 1190 ж.) еңбегінде пайдаланды. Ибн әл-Надим өз "Китаб әл-Фихрист" (шамамен 987 ж.) кітабында Ибн Вахшияға жатқызылатын шамамен жиырма шығарманы тізімдейді. Дегенмен, олардың көпшілігін Ибн Вахшияның өзі емес, одан әсерленген оныншы ғасыр авторлары жазған болуы мүмкін.
Ibn Wahshiyya's works were written down and redacted after his death by his student and scribe Abū Ṭālib al Zayyāt. They were used not only by later agriculturalists, but also by authors of works on magic like Maslama al Qurṭubī (died 964, author of the Ghāyat al ḥakīm, "The Aim of the Sage", Latin: Picatrix), and by philosophers like Maimonides (1138–1204) in his Dalālat al ḥāʾirīn ("Guide for the Perplexed", c. 1190). Ibn al Nadim, in his Kitāb al Fihrist (c. 987), lists approximately twenty works attributed to Ibn Wahshiyya. However, most of these were probably not written by Ibn Wahshiyya himself, but rather by other tenth century authors inspired by him.
Набатейлер егін шаруашылығы
Ибн Вахшияның маңызды еңбегі – «Набатей шаруашылығы» (Китаб әл Филаха әл Набатия, шамамен 904 жыл) Месопотамияның ежелгі тұрғындары шамамен 20 000 жыл бұрын жазған «көне сириялық» түпнұсқадан аударылғанын айтады. Ибн Вахшияның заманында сирия тілі жаратылыс кезінде қолданылған бастапқы тіл деп есептелген. Бұл еңбек сириялық түпнұсқадан аударылған болса да, шындығында сирия тілі бірінші ғасырда ғана пайда болды. Тоғызыншы ғасырға қарай ол грек тілінен аударылған көптеген еңбектерді қамтитын бай әдебиеттің тіліне айналды. Кітаптың бабылдық цивилизацияны жаулап алған арабтарға қарсы жоғары қоюы – бұл ерте Аббаси кезеңінде (750-945 жж.) кең таралған Шу’убия қозғалысының бір бөлігі болып табылады, ол араб емес халықтардың бұрынғы екінші дәрежелі мұсылмандар статусынан азат болуына куә болды.
Ibn Wahshiyya's major work, the Nabataean Agriculture (Kitāb al Filāḥa al Nabaṭiyya, c. 904), claims to have been translated from an "ancient Syriac" original, written c. 20,000 years ago by the ancient inhabitants of Mesopotamia. In Ibn Wahshiyya's time, Syriac was thought to have been the primordial language used at the time of creation. While the work may indeed have been translated from a Syriac original, in reality Syriac is a language that only emerged in the first century. By the ninth century, it had become the carrier of a rich literature, including many works translated from the Greek. The book's extolling of Babylonian civilization against that of the conquering Arabs forms part of a wider movement (the Shu'ubiyya movement) in the early Abbasid period (750 945 CE), which witnessed the emancipation of non Arabs from their former status as second class Muslims.
"Ақырын ашулы ғашықтың құпия жазуларды білу құштарлығы" кітабы
Ибн Вахшияға жатқызылатын еңбектердің бірі – Китаб Шоук әл-мустахам фи ма’рифат румуз әл-ақлам («Құпия жазуларды білуге құштар ақылдан безген ғашықтың кітабы»), бұл еңбек басқа нәрселермен қатар мысырлық иероглифтерді де қарастырады. Авторы Мысырда кең саяхаттағанын айтады, бірақ Ибн Вахшияның өзі ешқашан Мысырға бармаған сияқты, тіпті ол өзінің нақты еңбектерінде бұл елді аз ғана еске алады. Осы және басқа да себептерге байланысты ғалымдар бұл еңбекті теңдеуші деп санайды. Жаакко Хамен-Антиланың пікірінше, оны Хасан ибн Фарадж жазған болуы мүмкін, ол Харрандық саби ғалымы Синан ибн Табит ибн Курраның (шамамен 880–943 жж.) белгісіз ұрпағы. Ол 413 жылы, яғни 1022–1023 жылдары бұл еңбекті көшіріп алғанын мәлімдеген.
One of the works attributed to Ibn Wahshiyya is the Kitāb Shawq al mustahām fī maʿrifat rumūz al aqlām ("The Book of the Desire of the Maddened Lover for the Knowledge of Secret Scripts”), a work dealing amongst other things with Egyptian hieroglyphs. Its author refers to his extensive travels in Egypt, but Ibn Wahshiyya himself seems never to have visited Egypt, a country which he barely even mentions in his authentic works. For this and other reasons, scholars believe the work to be spurious. According to Jaakko Hämeen Anttila, it may have been authored by Hasan ibn Faraj, an obscure descendant of the Harranian Sabian scholar Sinan ibn Thabit ibn Qurra (c. 880–943) who claimed to have merely copied the work in the year 413 AH, corresponding to 1022–3 CE.
Уыт кітабы
Ибн Вахшияға жатқызылатын тағы бір еңбек – "Улар кітабы" деп аталатын токсикология туралы трактат, ол фармакология бойынша заманауи білімді сиқыр және астрологиямен үйлестіреді.
Another work attributed to Ibn Wahshiyya is a treatise on toxicology called the Book of Poisons, which combines contemporary knowledge on pharmacology with magic and astrology.
Криптография
Ибн Вахшияға жатқызылатын еңбектерінде сиқырлы формулаларды шифрлеу үшін пайдаланылған бірнеше шифрлы әліпбилер кездеседі.
The works attributed to Ibn Wahshiyya contain several cipher alphabets that were used to encrypt magic formulas.
Кейінгі әсері
Псевдо Ибн Вахшияның Kitāb Shawq al mustahām fī maʿrifat rumūz al aqlām ("Құштар махаббат иесінің құпия жазуларды білуге деген құштарлығының кітабы", шамамен 1022–3 жылдары, жоғарыда қараңыз) египтолог Окаша Эль Дали бірнеше мысыр иероглифтерінің дыбыстық мәнін дұрыс анықтады деп мәлімдеді. Дегенмен, басқа ғалымдар Эль-Далидің осы анықтамалардың дұрыстығы туралы айтқан сөздеріне күдікпен қарады, олар египет иероглифтерінің мәніне деген қызығушылықты (сондай-ақ, олар туралы белгілі бір білімді) көрсетеді, бірақ көбінесе қате болып шығады. Бұл кітап неміс иезуит ғалымы және көп салалы білуші Афанасий Кирхерге (1602–1680) белгілі болуы мүмкін, ал 1806 жылы Джозеф фон Хаммер Пургсталл оны ағылшын тіліне "Ежелгі әріптер және иероглифтік таңбалар түсіндірілді; Мысыр дін қызметкерлері, олардың топтары, кіріспе рәсімдері және құрбан шалулар туралы араб тіліндегі еңбек" деп аударған.
Pseudo Ibn Wahshiyya's Kitāb Shawq al mustahām fī maʿrifat rumūz al aqlām ("The Book of the Desire of the Maddened Lover for the Knowledge of Secret Scripts", perhaps 1022–3 CE, see above), has been claimed by Egyptologist Okasha El Daly to have correctly identified the phonetic value of a number of Egyptian hieroglyphs. However, other scholars have been highly sceptical about El Daly's claims on the accuracy of these identifications, which betray a keen interest in (as well as some basic knowledge of) the nature of Egyptian hieroglyphs, but are in fact for the most part incorrect. The book may have been known to the German Jesuit scholar and polymath Athanasius Kircher (1602–1680), and was translated into English by Joseph von Hammer Purgstall in 1806 as Ancient Alphabets and Hieroglyphic Characters Explained; with an Account of the Egyptian Priests, their Classes, Initiation, and Sacrifices in the Arabic Language by Ahmad Bin Abubekr Bin Wahishih.