Кіріспе

Аргентинаның түпкілікті халықтары тобы – Кильмес халқы, сондай-ақ Кильмес деп те аталады, Диагуита тобының түпкілікті тайпасы болды. Олар бүгінгі күннің солтүстік-батыс Аргентинасының Тукуман провинциясының батыс субандеандық аңғарларына қоныстанды. Олар 15 ғасырдағы инкалардың шапқыншылығына қарсы күресті, және 130 жыл бойы испандықтарға қарсылық көрсетті, 1667 жылы жеңіліске ұшырағанға дейін. Испан басқыншылары аман қалған 2000-ға жуық адамды Буэнос-Айрестен оңтүстікке қарай 20 шақырым жердегі резервацияға (редукция) көшірді. Бұл 1500 шақырымдық сапар жаяу жүріп жасалды, нәтижесінде жүздеген Кильмес қаза тапты. 1810 жылға қарай, резервация көшіп кеткен қалаға айналғандықтан, тастап кетілді. Аман қалғандар қазіргі Кильмес қаласына қоныстанды. Кильмес халқы – инкаларға қарсы тұрған, бірақ ақырында испандықтардың билігіне бағынған ең батыл халықтардың бірі болды. Бүгінде Тукуман провинциясында небары бірнеше Кильмес ғана қалды.

Квилм руиндары

Сан-Мигель-де-Тукуманнан 182 км қашықтықта Кафаятеге жол жүріп бара жатқанда, Куилмес қираған қаласын көруге болады; бұл Куилмес тайпасы салған бекінілген қамал. Аргентинадағы ең маңызды археологиялық орындардың бірі саналатын бұл қираған қаланы этнограф және тарихшы Самуэль Алехандро Лафон Квеведо 1888 жылы ашқан, ал 1978 жылы қайта жаңартылған. 2007 жылдан бері бұл археологиялық ескерткіш жеке меншікте, және оның аумағында жеке қонақ үй орналасқан.

Халық саны

17 ғасырдың екінші жартысының басындағы халық саны шамамен 2000 отбасы, шамамен 10000 адам деп бағаланады. Кальчаки соғыстары аяқталған кезде 2000 адам аман қалды (1665), олар тұтқынға алынып, Буэнос-Айреске жақын орналасқан резервацияға жер аударылды. Бірақ резервацияға тек 200 отбасы (шамамен 1000 адам) жетті. 1726 жылы 141 адам қалды. Уильям Бересфорд 1806 жылы Ривер-Плейтке жасалған алғашқы британдық шабуыл кезінде резервацияға барғанда, ішінде ешкім жоқ бос қалаға тап болды. Халық саны жоғары нәресте өлім-жітімі мен жұқпалы аурулардың салдарынан азайып кетті. Ал резервация 1812 жылдың 14 тамызында жабылды.

Эпонимдер

Аргентинаға ендемік Liolaemus quilmes түрінің кесірткесі Quilmes халқының құрметіне аталған. Сондай-ақ, Quilmesaurus деп аталатын динозавр да бар.