Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльстің Пауис аймағындағы ортағасырлық қамал
Medieval castle in Powys, Wales
Cefnllys қамалы (Castell Cefn llys) – Уэльстің Радноршир (қазір Пауис) аймағындағы ортағасырлық қорғаныс құрылысы. Он үшінші ғасырда Итон өзенінің үстіндегі Касл Бэнк (Крейг и Кастелл) деп аталатын жотада екі қатар қамал салынды, олар бұл жерге бұрыннан бар нормандықтар салған ағаш мотта мен бейли қамалының орнын басты. Орталық Уэльстің таулы аймақтарына бағытталған бірнеше байланыс жолын бақылап тұрғандықтан, қамалдар Жоғары Орта ғасырларда Уэльс маркаларында стратегиялық маңызға ие болды. Мейлиендд иелігі мен кантрефі үшін қатал күрес ошағы болғандықтан, Cefnllys Лливелин ап Груффуд пен Роджер Мортимердің арасындағы келіспеушіліктерге себепкер болды, бұл Уэльстің Эдуард I бағындыруына (1277–1283) дейін соқтырды. Cefnllys сонымен қатар қалашық және ортағасырлық қала орны болды. Касл Бэнк көбінесе Темір ғасырындағы төбелік бекініс орны деп есептеледі, бірақ мұны растайтын нақты дәлелдер жоқ. Сондай-ақ, жергілікті Уэльс билеушісінің сарайы жақын жерде орналасқан деген болжам бар. Cefnllys-тегі алғашқы қамал, тау қырқасынан солтүстікке қарай 2 шақырым жерде, Англо-Норман бароны Ральф Мортимердің Уэльске басып кіруінің алғашқы кезеңдерінде салынған мотта мен бейли болды. Бұл Мортимер әулеті мен Cefnllys арасындағы ұзақ байланыстың бастауы болды. 1242 жылы, аймақтағы бір ғасырлық соғыстардан кейін, Ральф Мортимер II Касл Бэнктың солтүстік-шығыс жағында тастан қамал салды, ол тез арада Уэльстегі Мортимердің үстемдігінің символына айналды. 1262 жылы Англияның Генри III-імен соғыс кезінде Уэльс пен Гвинед ханзадасы Лливелин ап Груффуд қамалды басып алып, қиратты. Осыдан кейін Монтгомери шарты жасалды, онда Cefnllys маңызды орын алды. Роджер Мортимердің төбе басының оңтүстік-шығыс жағында жаңа қамал салуы 1275 жылы Лливелиннің Эдуард I-ге адалдық серт беруден бас тартуына себеп болды, бұл 1277 жылы соғысқа әкелді. Қамал Мадог ап Лливелин (1294–1295) мен Оуэйн Глиндүр (1400–1415) көтерілістері кезінде тоналған болуы мүмкін, бірақ ол кем дегенде 15 ғасырдың ортасына дейін, бард Льюис Глин Котидің өлеңдерінде сипатталғанға дейін тұрды. Касл Бэнктегі екі қамал да қазір толығымен қираған, тек іздері ғана қалды; Cefnllys-тегі ортағасырлық жалғыз сақталған құрылым – Сент-Михаэль шіркеуі. Қала сәттілікке жете алмады және Қара өлім мен одан кейінгі оба эпидемиялары, экономикалық шалғайлық және шекарадағы әскери жағдайлардың өзгеруі салдарынан мүлдем жойылды, бірақ Cefnllys 19 ғасырға дейін қалашық мәртебесін сақтап келді.
Cefnllys Castle (Castell Cefn llys, ) was a medieval spur castle in Radnorshire (now part of Powys), Wales. Two successive masonry castles were built on a ridge above the River Ithon known as Castle Bank (Craig y Castell) in the thirteenth century, replacing a wooden motte and bailey castle constructed by the Normans nearby. Controlling several communication routes into the highlands of Mid Wales, the castles were strategically important within the Welsh Marches during the High Middle Ages. As the seat of the fiercely contested lordship and cantref of Maelienydd, Cefnllys became a source of friction between Llywelyn ap Gruffudd and Roger Mortimer in the prelude to Edward I's conquest of Wales (1277–1283). Cefnllys was also the site of a borough and medieval town. Castle Bank is often considered to be the site of an Iron Age hillfort, but there is no firm evidence to corroborate this. It has also been speculated that the princely court of a native Welsh ruler was situated nearby. The first castle at Cefnllys, 1 mile (2 km) north of the ridge, was a motte and bailey thrown up during the early stages of the Norman invasion of Wales by the Anglo Norman baron Ralph Mortimer, beginning a long association between the powerful Mortimer family and Cefnllys. Around 1242, after a century of prolonged conflict in the region, Ralph Mortimer II built a masonry castle on the north east flank of Castle Bank, which quickly became the principal symbol of Mortimer hegemony in Wales. The castle was captured and slighted in 1262 by Llywelyn ap Gruffudd, Prince of Wales and Gwynedd, during a war with Henry III of England, and Cefnllys featured prominently in the ensuing Treaty of Montgomery. The construction of a new castle on the south east side of the hill by Roger Mortimer was a contributing factor to Llywelyn's refusal to swear fealty to Edward I in 1275, leading to war in 1277. The castle may have been sacked during the revolts of Madog ap Llywelyn (1294–1295) and Owain Glyndŵr (1400–1415), but remained occupied until at least the mid 15th century, when it was described in a series of poems by the bard Lewys Glyn Cothi. Both castles on Castle Bank are now entirely ruinous and only traces remain; the sole surviving medieval structure at Cefnllys is St Michael's Church. The town was unsuccessful and disappeared altogether as a result of the Black Death and subsequent bubonic plague outbreaks, economic remoteness and changing frontier military conditions, although Cefnllys retained its borough status until the 19th century.
Этимология
Cefnllys атауы уэльс тіліндегі cefn, яғни "батылған жер" және llys, яғни "сарай" немесе "сарқырама" сөздерінен шыққан. Llys ортағасырлық Уэльс билеушілерінің бекінісі жоқ сарайларымен байланысты және жергілікті лордтың әкімшілік иелігіне (maerdref) қатысты болуы мүмкін. Атауы алғаш рет 1246 жылы Keventhles деп тіркелген, ал 19 ғасырда стандартталған Kevenlleece түрі 1679 жылдан бастап белгілі болды. Елді мекен мен приходтың тағы бір аты – Лланфихангель Сефн Ллис ("Сефнллистегі Әулие Михаил шіркеуі"), ол шамамен 1566 жылғы жазбаларда кездеседі және әлі күнге дейін сақталған ортағасырлық шіркеуді көрсетеді. Ескі атауы – Диниэйттон (сондай-ақ Dineithon және Castell Glan Iethon), "Иитон өзеніндегі бекініс" деген мағынаны білдіреді (din – көне уэльс тілінде "бекініс", dun сөзімен туыс), сонымен қатар Кефнлис ауданындағы бекіністермен байланысты, әсіресе ертерек Норман қамалымен, оны кейде "Cefnllys Old Castle" деп атайды. Диниэтон немесе Чиш Диниэтон ("Диниэтон округі") – Маэлиенид кантрефіндегі (жүздік) комотаның аты.
Cefnllys derives from the Welsh words cefn, meaning 'ridge', and llys, meaning 'mansion' or 'court'. Llys is associated with the unfortified courts of medieval Welsh rulers and may refer to the administrative manor (maerdref) of a local lord. The name is first mentioned in 1246 as Keventhles and the form Kevenlleece, standard in the 19th century, is recorded by 1679. Another name for the settlement and parish, Llanfihangel Cefn llys ("church of St Michael at Cefnllys"), appears in records c. 1566 and refers to the medieval church which still stands. An older name, Dinieithon (also Dineithon and Castell Glan Iethon), meaning "fort on the River Ieithon" (din being Old Welsh for 'fort', cognate with dun), is also related to fortifications at Cefnllysparticularly the earlier Norman castle, which is sometimes called "Cefnllys Old Castle". Dinieithon or Swydd Diniethon ("shire of Dinieithon") was the name of the commote within the cantref (hundred) of Maelienydd.
Орналасқан жері
Касл Бэнктың оқшауланған жотасы қазіргі Лландринод Уэллс қаласынан шығысқа қарай 1,7 миль (3 км) жерде орналасқан. Ол Итон өзенінің бірнеше салалы аңғарларының тоғысында маңызды орналасқан, Уэльстің орталық бөлігіне қарай маңызды байланыс жолына кең көрініс ашады. Cefnllys – Уэльстің Rhwng Gwy a Hafren (Уай өзені аралығы) аймағының бөлігі болған Maelienydd-тың (Маэлиенд) әкімшілік орталығы (caput) еді. Ағылшын шекаралық лордтар бақылауын батысқа қарай кеңейткен кезде, Maelienydd, Gwrtheyrnion және Elfael қатарлы, құлтулы аймақ деп белгілі болған орталық шекараның маңызды бөлігін құрады. Бұл қамал ағылшын шекарасындағы қалалар, әсіресе Херефорд үшін, уэльстік шабуылдарға қарсы алдыңғы қатардағы қорғаныс құрылысы ретінде қарастырылды.
The isolated ridge of Castle Bank is located 1.7 mile (3 km) east of the modern town of Llandrindod Wells, Powys. It occupies a key position at the junction of several tributary valleys of the River Ithon, granting commanding views over an important communication corridor into central Wales. Cefnllys was caput (administrative centre) of Maelienydd, part of the Welsh region of Rhwng Gwy a Hafren (Between [[River Wye). As the English Marcher lords expanded their control westward, Maelienydd formed a core part of the turbulent area known as the middle march, together with Gwrtheyrnion and Elfael. The castle was viewed as a forward defence against Welsh incursions by towns along the English border, particularly Hereford.
Сипаттама
Касл Бэнк – табиғи қорғанысқа ие орналасқан жер, үш жағынан Итон өзенінің иілісімен қоршалған. Төбе ашық қолжетімді жер, ең биік нүктесі теңіз деңгейінен жоғары. Төбенің қарама-қарсы басында екі қамалдың моттары орналасқан, қирағандары ауыр деформацияланған және көбінесе қиранды; олардың негізгі ерекшеліктері ғана анықталған. Алғашқы солтүстік қамалы жоғары орналасқан үшбұрышты ішкі бекіністен және солтүстік-шығыс бұрышындағы қақпа арқылы кіретін сыртқы бекіністен тұрды. Кейінгі оңтүстік қамалының ерекшелігі – қабырғамен қоршалған ауланың ішіндегі дөңгелек (немесе сегізбұрышты) мұнара, ол таудың негізгі бөлігінен терең жартасты шұңқырмен бөлінген. Оңтүстік-батысында кішкентай бекініс болған болуы мүмкін, ал таудың бағытындағы жар Касл Бэнктың оңтүстік жартысы үлкен солтүстік бекіністі құраған болуы мүмкін. Бұл аймақтағы ғимараттың контуры 15 ғасырда Кефнлисте тіркелген емен залына ұқсауы мүмкін. Тас қоршау және қорған төбенің көп бөлігін бойлай созылған. Сент-Михаэль шіркеуі батысқа қарай Итонның жанындағы төбенің етегінде орналасқан. Шіркеуді қоршаған жер жұмыстары ортағасырлық қаланың қалдықтары деп саналады. Басқа бірнеше тарихшылар негізгі елді мекен Касл Бэнк қоршауында, қамалдарға жақын орналасқан болуы мүмкін деп болжайды. Қаланың кейінгі тарихында халық ядролық елді мекенде шоғырланған орнына, аңғар бойына тараған болуы мүмкін. Нормандық мот және бейли қамалы Итон өзенінің жағасында, Касл Бэнктың солтүстігінде 2 км қашықтықта орналасқан.
Castle Bank is a naturally defensible position, protected on three sides by a loop of the River Ithon. The hill is open access land, and the highest point is above sea level. The mottes of two castles are situated at opposite ends of the hill, the ruins heavily deformed and mostly rubble; only their basic characteristics have been identified. The earlier northern castle consisted of a keep within an elevated triangular inner bailey, with an accompanying outer bailey which may been entered via a gatehouse at its north east corner. The main feature of the later southern castle was a circular (or octagonal) tower inside a walled court, separated from the main part of the ridge by a deep rock cut ditch. There was probably a small bailey to the south west, and a scarp across the main ridge suggests the southern half of Castle Bank may have formed a large north bailey. The outline of a building in this area is likely to be the oak hall recorded at Cefnllys in the 15th century. A stone curtain wall and rampart extended along most of the hilltop rim. St Michael's Church sits at the foot of the hill next to the Ithon, to the west. Earthworks surrounding the church are commonly supposed to be the remains of the medieval town. Alternatively, several historians infer that the primary settlement may have been sited within the enclosure of Castle Bank, adjacent to the castles. During the borough's later history, the population may have been dispersed along the valley, instead of being focused in a nucleated settlement. The Norman motte and bailey castle was located on the bank of the Ithon further upstream, 1 mile (2 km) north of Castle Bank.
Тарих
Cefnllys-те археологиялық қазба жұмыстары жүргізілмеген, сондықтан осы орынның тарихы туралы қазіргі түсініктер замандас мәтіндерге негізделген. 14 ғасырға дейін дереккөздер әскери науқандар туралы хабарламалармен ғана шектелген, ал қамалдар Уэльс шежірелерінде – Brut y Tywysogion және Annales Cambriae-де кездеседі. Эдуард I-нің Уэльсті бағындыруынан кейін Уэльс маркаларында құжаттамалық мәліметтер көбейді, бірақ Cefnllys-те бұл көбінесе қарапайым мемлекеттік тіркелген жазбалармен шектелді, себебі Мортимердің мүліктерінің архивінің көп бөлігі жоғалып кеткен. 1985 жылы Уэльстің ежелгі және тарихи ескерткіштері жөніндегі Корольдік комиссиясы (RCAHMW) Castle Bank-те фотограмметриямен бірге кең ауқымды топографиялық зерттеу жүргізді, ал 2006 жылы қосымша бағалау жасалды.
No archaeological excavation has been undertaken at Cefnllysmodern understanding of the site's history rests on contemporary texts. Prior to the 14th century, sources are limited to accounts of military campaigns and the castles are referenced in the Welsh chronicles Brut y Tywysogion and Annales Cambriae. Greater stability following Edward I's conquest of Wales resulted in a growth of documentary evidence in the Welsh Marches, though at Cefnllys this is largely restricted to rudimentary public records as the majority of the Mortimer estate archives have been lost. An extensive topographical survey combined with photogrammetry was carried out at Castle Bank in 1985 by the Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales (RCAHMW), with a follow up appraisal in 2006.
Хиллфорттың шығу тегі
Бірқатар ғалымдар ортағасырлық қамалдардың темір дәуіріндегі төбелік бекіністің қалдықтарын пайдаланғанын айтқан. Римге дейінгі кезеңге сілтеме ретінде тау жотасының үлкен, созылған қоршауы, көзге көрінетін топырақ жұмыстары және төбені қоршаған беткейлердің еңісін жасанды түрде тіктеу үшін жасалған қазбалар мен орлар кеңінен қолданылған. Бірақ оның негізі қаланған күні белгісіз, ал 1895 жылы ол күрделі жөндеуден өтті. Қала кішкентай, шалғай және аз өмір сүрді: 1332 жылға дейін өсімі тоқтап, 1383 жылы онда бар болғаны 10 адам тұрғандығы тіркелді. Дэвис оның орналасқан жерінің, қорғануға қолайлы және стратегиялық күшті таратуға мүмкіндік беретін қамал жанындағы орналасуының экономикалық тиімділігін төмендеткенін айтады: «[оның] коммерциялық ортасының жасандылығы әскери мүмкіндіктер жойылғаннан кейін тым анық болды». Кефнллистің экономикалық әлсіздігін тарихшылар Оливер Крейтон мен Роберт Хигам да атап көрсетті. 1349, 1361–62 және 1369 жылдары Ұлыбританияда бубондық обаның кең таралуы оның құлауына себеп болды, ал Наурыз аймағындағы қақтығыстардың қаупі оның жойылуын жеделдетті. Кефнллис ортағасырлық қоныстың құлдырауынан кейін де қалашық статусын сақтап, 1831 жылғы халық санауы бойынша шіркеу мен қамал қирағаннан басқа, «үш шаруа үйі мен бір кішкентай коттеджде» 16 тұрғыннан тұрды.
A number of scholars have suggested that the medieval castles utilised the remains of an Iron Age hillfort. Indications of a pre Roman provenance include the ridge's large, elongated enclosure of , interpretation of visible earthworks and the extensive use of scarping and ditching to artificially steepen the gradient of slopes surrounding the hilltop. but the date of its founding is unknown and it was heavily restored in 1895. The town was small, remote and short lived: growth stalled before 1332 and in 1383 it was recorded as having only 10 residents. Davies comments that its location, accompanying a castle site chosen for defensiveness and ability to radiate strategic power, undermined its economic viability: "the artificiality of [its] commercial setting was too obvious once the military opportunities had been removed". The economic weakness of Cefnllys is also emphasised by historians Oliver Creighton and Robert Higham. Major outbreaks of bubonic plague across Britain in 1349, 1361–62 and 1369 contributed to its failure, and the persistent threat of violent conflict within the March expedited its demise. Cefnllys remained a borough after the decline of the medieval settlement, and according to the 1831 census it comprised, besides the church and castle ruins, 16 inhabitants in "three Farm Houses and one small Cottage".