Кіріспе

Құс түрі

Күлмойынды қаңқалы құс (Suthora alphonsiana) – қаңқалы құстардың бір түрі. Ескі дереккөздерде оны Альфонстың қарға-ұсақ құсы деп атауға болады; сырт көрінісімен ұсақ құсқа ұқсағанымен, ол Paridae тұқымына жатпайды. Бұл түрдің табиғи ареалы Оңтүстік-Батыс Қытайдан Солтүстік Вьетнамға дейін созылады, және ол Италияның бір аймағында табиғи түрде бейімделуі мүмкін.

Сипаттама және жүйелік

Бұл – үлкен мүңкісі бар, орташа мөлшердегі, қоңыр түсті тоқылдақ. Бұл құстарға тән ерекшелік француз орнитологы Альфонс Мильн Эдвардстың құрметіне аталған. Бұрын Sylviidae (әдеттегі торғайлар), Timaliidae (Ескі әлемнің сүрегілер), немесе Paridae (көзілдіріктер) тұқымдастарына жатқызылған, қазір Paradoxornithidae тұқымдасына жатады деп есептеледі. Олар Chrysomma-ға, немесе Alcippe тұқымдасына жиі жатқызылатын fulvettas (Fulvetta) түрлеріне қарағанда үлкен тоқылдаққа (Conostoma oemodium) жақын болмауы мүмкін. Тағы бір туысы – қазіргі заманғы таралу аймағында Paradoxornithidae тұқымдасының жалғыз белгілі американдық өкілі – шырша (Chamaea fasciata) болуы мүмкін. Бұрынғы екеуі, кейде шырша да, дәстүрлі түрде әдеттегі торғайлар немесе Ескі әлемнің сүрегілер деп есептелген. Тоқылдақтардың басқа топтарымен бірге, олар және алтын кеуделі фулветта (Lioparus chrysotis) және Rhopophilus туысының түрлері, әдеттегі торғайлардың батысқа қарай таралуына Азиялық балама болып табылады. Paradoxornis және монотипті Conostoma екі туысынан гөрі, тоқылдақтарды бірнеше тәуелсіз топтар деп қарастыру дұрыс, олар қамыс басқан жерлерге бейімделуі және ата-бабаларына қарағанда дәнмен қоректенуі салдарынан айқын конвергентті эволюцияны көрсетеді. Осыған байланысты, күлдірең тамақталған тоқылдақ Sinoparadoxornis туысына жатқызылуы мүмкін. Бұл популяцияның құстардың жақын жердегі саудагерден қашуынан пайда болған деп саналады. 1999 жылға қарай, батпақтағы құстардың саны кем дегенде жүзге жеткен; 1998 жылдың желтоқсан айында тоқылдақтар Варезе көлінің екі жерінде де байқалды. ХХІ ғасырдың басында құстар тұрақты түрде көбейе бастады. Олар Еуропадағы өзін-өзі қамтамасыз ететін жалғыз тоқылдақ популяциясы болып табылады, себебі бұрын аберрант тоқылдақ деп есептелген қайың (Panurus biarmicus) – шын мәнінде, Passerida құстарының арасында белгілі туыстары жоқ ерекше топ екені анықталды.

Экология

Батыс Еуразиядағы туыстарынан (әдеттегі сойқылардан) өзгеше, Шығыс Азиядағы бұл құстар қамыс арасында тіршілік етуге бейімделген шағын, бәсекелес тамақтанатын құстар. Табиғи ареалында, күлгілт тамақталғыш попугай бамбук егістіктерінде және биік шөптер өсетін жерлерде қоныстанады. Браббия батпақты табиғат қорығындағы попугайлар қарапайым қамыс (Phragmites australis) арасында, сондай-ақ шөптесін (Filipendula ulmaria), сұр ива (Salix cinerea) және алып алтын тамыр (Solidago gigantea) өскен құрғақ жерлерде мекендейді. Батпақтар құрғатылса, бұл құс жойылып кетеді, бірақ оның таралу аймағы кең және көптеген мекен ету орындарына жету қиын. Осы себепті, IUCN оны ең аз қорғауға алынған түрлердің бірі деп санайды.