Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Крюпердің жаңғағы (Sitta krueperi) – ситиділер тұқымдасына жататын құс түрі. Ол шағын немесе орташа мөлшердегі жаңғақ, ұзындығы шамамен 10-12 см. Олардың реңі көк сұр, ал ересектерінің екі жынысының да алдыңғы жартысы қара, бірақ аналықтарында артқы жағында бұл рең аз байқалады. Бұл түрдің қара немесе сұр басы және айқын ақ суперцилиумы бар. Аталықтарының кеудесі көк сұр, ал аналықтарының кеудесі қара сұр, үлкен, жарты ай пішіндес, қызыл қоңыр кеуде жамылғысымен. Крюпердің жаңғағы жазда жәндіктермен, ал күз және қыс айларында тұқымдармен, әсіресе қарағай тұқымдарымен қоректенеді. Көбею маусымы наурыз және мамыр аралығында жүзеге асады, ал ұясы көбінесе ағаш қуысына салынады. Ұрғашысы 5-7 жұмыртқаны жатыр, ал аталықтары оларды тамақтандырады. Ата-анасы екеуі де балапандарды тамақтандыруға қатысады. Крюпердің жаңғағы Түркия, Лесбос және Кавказ аймандарындағы қарағай және басқа да қылқан жапырақты ормандарда кездеседі, көбінесе түрік қарағайының (Pinus brutia) таралу аймағымен шектеседі. Ол теңіз деңгейінен 2000 метрден жоғары биіктікте де табылған. Бұл түр "canadensis тобының" кіші жаңғақтарының бірі болып табылады және ол, әсіресе, қара жарты басы бар жалғыз түр – алжирлік жаңғаққа (S. ledanti) өте жақын. Крюпердің жаңғағы орман шаруашылығының және әсіресе Түркия жағалауындағы туризмнің салдарынан тіршілік ортасының жоғалуынан қорқады. Оның саны азайып бара жатқанмен, Халықаралық табиғатты қорғау одағы бұл түрді "азаматтық алаңдаушылық туғызбайтын" түр деп санайды.
Krüper's nuthatch (Sitta krueperi) is a species of bird in the family Sittidae. It is a small to medium sized nuthatch, measuring in length. The are blue gray, with the front half of the black in adults of both sexes, but with a less marked in the female rear. The species has a black or gray and a prominent white supercilium. The are blue gray in males and buff gray in females, with a large, crescent shaped rufous pectoral patch. The Krüper's nuthatch feeds on insects in the summer and seeds, especially pines, in the fall and winter. Breeding takes place between March and May, and the nest is usually placed in a tree hole. The clutch consists of five to seven eggs, incubated by the female and fed by the male. Both parents take part in feeding the young. The Krüper's nuthatch is found in pine and other coniferous forests in Turkey, Lesvos, and the Caucasus, largely following the distribution of Turkish pine (Pinus brutia). It is found from sea level up to above sea level in places. This species is one of the small nuthatches of the "canadensis group" and is particularly very close to the Algerian nuthatch (S. ledanti), the only other species in which the black half crown is found. The Krüper's nuthatch is threatened by habitat loss caused by forestry and especially by tourist development on the Turkish coasts. Although its numbers are declining, the species is considered to be of "least concern" by the International Union for Conservation of Nature.
Таксономия
Крюпердің жаңғағы 1863 жылы австриялық орнитолог Август фон Пельзельн "Sitta krüperi" протонимімен сипаттады, материалдары Измирден алынған. Осылайша түрге ат қою арқылы ол оны ашқан неміс орнитологы Теобальд Йоханнес Крюперге құрмет көрсетті. Ханс Эдмунд Вултерс 1975–1982 жылдары *Sitta* туысын кіші туыстарға бөлуді ұсынды. Крюпердің жаңғағы *Sitta (Mesositta)* (Бютурлин, 1916) кіші туысына жатады, оған сондай-ақ алжирлік жаңғақ (*S. ledanti*), Юньнан жаңғағы (*S. yunnanensis*), қызыл кеуделі жаңғақ (*S. canadensis*), қытай жаңғағы (*S. villosa*) және Корсика жаңғағы (*S. whiteheadi*) кіреді. Крюпердің жаңғағы *canadensis* түрлер тобына жатады. Ол ең жақын алжирлік жаңғаққа.
The Krüper's nuthatch was described in 1863 by the Austrian ornithologist August von Pelzeln under the protonym Sitta krüperi, from type material from İzmir. By naming the species in this way, he pays homage to its discoverer, the German ornithologist Theobald Johannes Krüper. Hans Edmund Wolters proposed the division of the genus Sitta into subgenera in 1975–1982. The Krüper's nuthatch is placed in Sitta (Mesositta) (Buturlin, 1916), which also includes the Algerian nuthatch (S. ledanti), Yunnan nuthatch (S. yunnanensis), red breasted nuthatch (S. canadensis), Chinese nuthatch (S. villosa) and Corsican nuthatch (S. whiteheadi). The Krüper's nuthatch belongs to the species group canadensis. It is most closely related to the Algerian nuthatch.
Филогения
1998 жылы Эрик Паскей он түрлі аққарғаның, соның ішінде Sitta canadensis тобының әртүрлі түрлерінің митохондриялық ДНК-сының цитохром b-сын зерттеді. Ол бұл топты алты түр деп белгіледі, олар кейде Sitta (micrositta) (Бутюрлин, 1916) кіші түрі ретінде де қарастырылады.
In 1998, Éric Pasquet studied the cytochrome b of the mitochondrial DNA of ten species of nuthatches, including the different species of the Sitta canadensis group, which he defined as six species, which are also sometimes treated as the subgenus Sitta (micrositta) (Buturlin, 1916).