Кіріспе

Mott, Hay and Anderson (MHA) — Ұлыбританияда орналасқан, 20-шы ғасырдағы табысты консалтингтік азаматтық инженерлік фирма. Компания 1989 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін Sir M MacDonald & Partners компаниясымен бірігіп, Mott MacDonald құрылды.

Алғашқы жылдар

Компания 1902 жылғы 30 шілдеде Базил Мотт пен Дэвид Хейдің жеке серіктестігі ретінде құрылды. Серіктестік құруға дейін екеуі де Лондон метрополитенінің желілерін салуға уақыт жұмсаған, ал Хей Блэкволл туннелінде жұмыс істегендіктен, олардың көпiрлер, туннельдер, теміржолдар және доктар сияқты ауыр азаматтық инженерлік жобаларға ден қоюы заңды болды. Алғашқы жобаларға Сити және Оңтүстік Лондон теміржолының реконструкциясы мен кеңейтілуі, Орталық Лондон теміржолының құрылысы мен кеңейтілуі, Банк метро стансасындағы Сент-Мэри Вулноф шіркеуінің астындағы лифттердің орнатылуы, Клиффорд мұнарасының нығайтылуы, Саутварк көпірінің реконструкциясы және Блэкфрайрс көпірінің кеңейтілуі кірді. Мотт пен Хей соңғы жобаның инженері ретінде Дэвид Андерсон есімді жас инженерді жұмысқа алды. Компания сондай-ақ Сидней, Африка және Ресейдегі жер асты теміржолдарына қатысты ұсыныстар бойынша кеңес берді. Дэвид Андерсон 1920 жылы әскери қызметтен оралғаннан кейін серіктес атанды. Осыдан кейін фирма Mott, Hay and Anderson (MHA) деп аталды. 1920 жылдары MHA Квинсферридегі Ди өзенінің үстіндегі айналмалы көпірді, Сандерлендтегі Уэрмут көпірін және Ноттингемдегі Трент көпірін жобалады. Олар сондай-ақ Лондонның Сити және Оңтүстік теміржол туннельдерін кеңейтуді және оларды Камден Таун мен Клэпхам Оңтүстігі арқылы өткізіп, Лондон метросының Солтүстік желісін құруды жобалады. 1920 жылы Базил Мотт сэр Морис Фицморис пен Джон Бродимен бірлесіп, Ливерпульдегі Мерси өзенінен жаңа өткел салудың ең тиімді жолдары туралы кеңес берді. 1922 жылы туннель салу ұсынылды. Мотт, Хей және Андерсон одан әрі жұмысты жобалап, туннельдің құрылысын қадағалады. Квинсвей деп аталған туннель 1934 жылғы шілдеде ашылды. 1930 жылдары фирма Лондон жолаушылар көлігі басқармасы үшін алғашқы бұрандалы бетон қаптамалы туннельді жобалады. Жаңа туннель қаптамалары Редбридж бен Ньюбери Парк арасындағы Орталық желінің Ильфорд тармағында қолданылды. MHA Дартфордтағы автомобиль туннелін жобалады және Темза өзенінің астындағы пилоттық туннельдің құрылысын қадағалады, бірақ 1931 жылы экономикалық қиындықтарға байланысты толыққанды туннельдің құрылысына дайындық тоқтатылды. Г. Л. Гроувз 1933 жылы серіктес атанды, бірақ компанияның атауын өзгертуге шешім қабылданбады. 1935 жылы Дэвид Андерсон 1912 жылдан бері кеңес берген Мәскеу метросының ашылу салтанатына қатысты. Осы кезеңдегі басқа жұмыстарға Lots Road электр стансасының құрылысы және Лондон метро станцияларындағы эскалатор туннельдерін салу кірді. Негізгі серіктестердің екеуі де 1938 жылы қайтыс болды. Құрылыс жұмыстарының көп бөлігі 1939 жылғы қыркүйекте тоқтатылды, ал соғыс жылдарында MHA Лондонның он тереңдегі бомбалау орындарының бесеуін салуға, қару-жарақ зауыттарын салуға және Ұлыбританияның түрлі көпірлерінде, туннельдерінде және доктарындағы бомбалық зақымдарды жөндеуге инженерлік қолдау көрсетті. MHA сондай-ақ аяқталмаған Орталық желідегі туннельдерді ұшақ құрамдас бөліктерін шығаратын зауыттарға айналдыруды қадағалады.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

1940-шы жылдардың соңында МХА Тайн өзені астындағы жол, жаяу жүргіншілер және велосипедтік туннельдерді (Тайн туннелі) жобалады, бірақ жол туннелі 1960-шы жылдарға дейін салынбады. Жол туннельдері үшін қосымша тапсырыстар 1956 жылы қайта жаңғыртылған Дартфорд туннелі, 1966 жылы Мерси Кингсвей туннелі, 1967 жылы Блэкволл оңтүстікке қарайтын туннелі, 1972 жылы екінші Дартфорд туннелі және 1980-ші жылдары Хатфилд, Белл Коммон, Холмсдейл және Пенмаenbach туннельдері үшін алынды. Барлығы, MHA Ұлыбританияның ең ұзын жол туннельдерінің бесеуінен басқасының құрылысына қатысты (атапқысы Хитроу жүк туннелі, Хитроу негізгі туннелі, Клайд туннелі, Лаймхаус Линк туннелі және Ротерхит туннелі). Осы кезеңде МХА Фримен Фокс & Партнерлермен бірлесіп Форт-роуд көпірі мен Северн көпірін жобалады. Бұл кезеңдегі басқа көпірлердің арасында Брунельдің 1859 жылғы Король Альберт көпірінің жанында орналасқан Тамар көпірі, Малайзиядағы Паханг өзені арқылы салынған Куала Лепар көпірі және жаңа Лондон көпірі (Реннидің 1831 жылғы көпірін алып тастау және оны Аризонада қайта құруды қоса алғанда) бар. 1960 жылдардың басында Лондон метросының Виктория желісіне жұмыс басталғанда, туннель салу жұмыстарына жауапкершілік Мотт, Хей және Андерсон мен сэр Уильям Холкроу & Партнерлер арасында бөлінді, олардың әрқайсысы желінің шамамен жартысы үшін инженер ретінде жұмыс істеді. MHA серіктесі Джон Бартлетт бентониттік суспензиялық қалқанды туннель бұрғылау машинасына патент алды (Ұлыбритания патенті 1083322), және Лондондағы Нью-Кростағы нашар жер жағдайында туннельдің сынақ бөлігі сәтті бұрғыланды. Бұл қалқанды конструкция қазіргі кезде кеңінен қолданылатын жер қысымын теңгеру принципіне негіз салды.

Қазіргі заман

1970 жылдардың басында 1981 жылы ашылған Мельбурн жер асты теміржолының жобалануы мен құрылысы үшін австралиялық кеңесшілер Джон Коннелл тобымен одақ құрылды. Альянс Австралия мен Оңтүстік-Шығыс Азияда көпірлер мен туннельдерді салу жұмыстарын жалғастырды, нәтижесінде Гонконгте Чек Лап Кок әуежайының және оның төңірегіндегі инфрақұрылымды, соның ішінде Лантау байланысын жобалау үшін бірлескен кәсіпорын (Mott Connell) құрылды. Уақыт өте келе компанияның негізін қалаушылар салған көптеген нысандар тозуға ұшырады. Queensway туннелі арқылы көлік ағынының күшеюі желдету жүйесінің мүмкіндігінен асып түсті, сондықтан 1960 жылдардың басында МХА бақылауымен қосымша желдету туннельдері салынды. 1980 жылдары Дэвид Хей 90 жыл бұрын жұмыс істеген Блэкволл солтүстік бағытындағы туннель Мэрфи құрылыс компаниясымен МХА бақылауымен қайта жаңартылды. 1979 жылы олар Медельин метросының мүмкіндіктерін зерттеуге қатысты экономикалық және техникалық талдаулар жүргізді. Фирма 1989 жылы Sir M MacDonald & Partners компаниясымен бірігіп, Mott MacDonald құрғаннан кейін Mott, Hay and Anderson деген атпен жұмысын тоқтатты. Mott MacDonald фирмасы одан бері дәстүрлі кеңесшілік инженериядан асып, қызмет саласын кеңейтті (мысалы, қазіргі таңда Лондонның Ислингтон ауданының білім беру бөлімін басқарады).

Ла-Манш туннелі

Мотт, Хей және Андерсон Франция мен Ұлыбритания арасындағы Ла-Манш туннелінің жобалануы мен құрылысына белсенді қатысты. Фирма алғаш рет 1930 жылы Ұлыбритания мен Франция арасында туннель салу туралы ұсынысқа қатысты, бірақ ол сәтті болмады. Осы мүмкіндіктерді зерттеуде ұсынылған жоба – орталық сервистік туннельмен екі параллель жүріс туннелі – ақырында салынған жобаға ұқсас болды. 1957 жылы фирма Banque de Paris et des Pays Bas банкіне кеңесші ретінде қызмет етті. 1970-ші жылдардың басында фирма British Rail қаржыландырған жұмыстарды пайдаланып, ұзақ және күрделі туннель жүйелерінде жоғары жылдамдықты пойыздың аэродинамикалық қасиеттерін есептеу әдістерін жасады (осыдан алынған әдістер бүгінге дейін теміржол үшін туннельдерді жобалауда қолданылады). MHA және француз фирмасы SETEC британдық және француздық Ла-Манш туннелі компанияларының бірлескен кеңесшілері болып тағайындалды, олар жүзеге асырылатын жобаны ұсынды. Алдын ала құрылыс келісімшарттары жасалды, бірақ 1975 жылы британ үкіметі жобадан бас тартты, ал алғашқы туннельді қазу машинасы (сервистік туннельді қазу үшін салынған) тіпті іске қосылмай тұрып, құрылыс платформасында қалды. Қаржының жетіспеуіне қарамастан, сервистік туннельдің қысқа бөлігі Англия жағалауының астында қазылды, ал жер аспаптармен толтырылды, олар туннель қазу машинасының (TBM) жұмысын бағалауға мүмкіндік берді. Бұл сервистік туннельдің бөлігі он жылдан кейін сәтті жобаға енгізілді. 1970-ші жылдардың соңында British Rail және SNCF MHA және Setec компанияларын кішкентай жобаның кеңесшілері етіп тағайындады, бірақ ол жоба да нәтижесіз аяқталды. 1980-ші жылдардың басында Mott, Hay and Anderson Ла-Манш туннеліне үміткер консорциумдардың екі жобасына жобалау қызметтерін ұсынды (Euroroute, автомобильдік туннельді ұсынған, және Channel Tunnel Group). Channel Tunnel Group және France Manche компаниясының ұсынысы сәтті аяқталды: екі үміткер бірігіп, Eurotunnel операциялық компаниясын және TransManche Link құрылыс мердігерін құрды. MHA британдық құрылыс алаңындағы жұмыстардың (уақытша құрылыстар, қазылған туннельдің қаптамасы, ашық және жабық туннельдер, жер жұмыстары, рельстер, терминалдар және жағалау қорғанысы) және барлық туннельдегі желдету, аэродинамика, түтін шығару және салқындату жүйелерінің мердігер-жобалаушысы болып тағайындалды. 1986 жылдан 1994 жылға дейін компания Ла-Манш туннелінің жобалануына шамамен 650 адам-жылдық еңбек жұмсады.