Кіріспе

Пейсли шіркеуі – Шотландиядағы Пейсли қаласының орталығында, Шотландиядағы Гласгоудан батысқа қарай 7 миль (11 км) жердегі Ақ арба суының шығыс жағалауында орналасқан Шотландия шіркеуінің приход шіркеуі. Оның тарихы 12 ғасырға дейін жетеді, ол бұрынғы Клюни монастырының орнында салынған. 16 ғасырдағы Реформациядан кейін ол Шотландия шіркеуінің приход шіркеуіне айналды.

Тарих

Бұл жерде 7 ғасырда Сент-Мирин (немесе Сент-Мирен) қауымын құрған деп есептеледі. Оның қайтысынан кейін бір кезде Әулиеге арналған киелі орын құрылып, қажылыққа бару мен құрмет көрсетудің танымал мекеніне айналды. Пейсли атауы бритондық (кумбрик) Паселег сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол «базилика» (грек тілінен алынған), яғни «негізгі шіркеу» деген мағынаны білдіреді, бұл ертедегі, бірақ құжатталмаған шіркеулік маңыздылығын еске түсіреді. 1163 жылы Шотландияның бірінші Жоғары басқарушысы Уолтер Фитц Алан Пейслидегі өзіне тиесілі жерде монастырь құру туралы жарлық шығарды. Ол Әулие Мария, Джеймс, Мирин және Милбургаға арналған еді. Шропширдегі Муч Венлоктағы Клюниак монастырінен шамамен 13 монах келіп, қауымды құрды. Пейсли тым тез өсіп, 1245 жылы аббаттық мәртебеге көтерілді. Пейсли монахтары 1244 жылы Айрширдегі Каррик қаласында Кросрагуэл аббаттығын құрды. 1307 жылы Англияның Эдуард I аббатты өртеп жіберді. Ол 14 ғасырда қайта салынды. Жақын жердегі Элдерслиде туған Уильям Уоллес бала кезінде біраз уақыт аббатта білім алған деп есептеледі. 1316 жылы Шотландия королі Роберт I-нің қызы, Шотландияның алтыншы Жоғары басқарушысы Уолтер Стюарттың әйелі Марджори Брюс аббаттың жанында атпен жүріп бара жатқанда, аттан құлап түсті. Ол жүкті болғандықтан, оны Пейсли аббаттығына медициналық көмек алу үшін алып кетті. Сол жерде Роберт II король кесарево қимылы арқылы дүниеге келді, сол кезде ауыртпалықты жеңілдетуге арналған дәрілер болған жоқ. Кейіннен ол аббатқа жерленді. Аббаттан солтүстікке қарай шамамен 2 км жердегі Дундональд және Ренфрю жолдарының қиылысында орналасқан қалың тас, оның атынан құлаған жерін көрсетеді. 1491 жылы папаның өкілі, аббат Джордж Шоу, Саучиберн шайқасында Джеймс III-нің өліміне қатысқан Шотландияның Джеймс IV және басқаларына рақымшылық берді. 1499 жылы Шоу жаңа, үлкен қажылық шіркеуін салып, бүгінге дейін көрінетін, Сент-Миреннің өмірінен көріністер бейнеленген мүсінді тас фризін қосты. Бұл фриз бастапқыда жарқын түстермен боялған және қабырғаға орнатылар алдында алтарьдың артқы панелінің бөлігі болған болуы мүмкін. 15 және 16 ғасырлардағы бірнеше өрттер мен мұнараның құлауы ғимаратты ішінара қираған күйге түсірді. Батыс бөлігі әлі де құлшылық ету үшін қолданылса, шығыс бөлігі тас үшін кеңінен тоналды. 1858 жылдан 1928 жылға дейін сәулетші Макгрегор Чалмерс қираған қабырғалардың қалдықтарында солтүстік кіреберісі мен шығыс хорын қайта салды. Оның қайтысынан кейін хорды салуды сэр Роберт Лоример аяқтады.

Қызықты орындар

Пейсли аббаттығы Шотландияның алты жоғары басқарушысының, Роберт II-нің анасы Марджори Брюстің және Роберт II-нің әйелдерінің жерленген орны. Ренфруширдегі Хьюстон ауылының жанында орналасқан Кельт Барохан кресі қазір аббаттың ішінде. Крестің 10 ғасырға дейін сонатындығы айтылады. Аббаттың нефінде 1873 жылы Самсон бейнесі салынған Уоллес ескерткіш терезесі сыйға тартылды.

Қабірлер

Хордағы қабірде көп реставрацияланған әйел мүсіні бар, және ол Марджори Брюстің қабірі деп кеңінен есептеледі. Оның дәл сол жерде жерленгенін көрсететін дәлел болмаса да, оның қалдықтары аббатхана ішінде деп саналады. Қабір әртүрлі текті фрагменттерден жиналған, ал негізі Аббатхананың (нави мен хорды бөлетін тас қоршау) уағыз оқу тұғынаның бір бөлігі болған болуы мүмкін, сияқты Глазго соборында сақталған. Марджори Брюске қарсы Шотландияның Роберт III және Саймон Фиц Алан қабірлері орналасқан. Латынша жазу Маргарет Сетон мен Клод Гамильтонның, 1-ші Лорд Пейслидің үш баласын еске алады, олар нәресте шағында қайтыс болды: Маргарет (1577), Генри (1585) және Александр (1587).

Боялған шыны

1870 жылдары боялған шынылар (Реформация кезінде алынып тасталған) қайта орнатыла бастады. Маңызды туындылардың ішінде Эдвард Берн-Джонстың терезесі және Дуглас Страханның үлкен шығыс терезесі бар. Джеймс Д.Д. Шоуға арналған еске алу терезесі 1989 жылы жасалған, ал авторы – Джон Кларк.

Аббатшылық орган

Аббат орган Шотландиядағы ең үздік органдардың бірі саналады және 1874 жылы XIX ғасырдың ең көрнекті орган жасаушысы, Париждің Кавайе-Колл жасаған. Бұл Ұлыбританиядағы бар болғаны алты органның бірі. 1874 жылдан бері ол төрт рет қайта жаңартылып, кеңейтілген. 1968 жылы Уолкердің қайта құрастыруымен орган 4 мануал, 65 тістік және 5448 құбырдан тұрады. (Ұлттық құбырлы орган тізілімі; "Пейсли аббаттығындағы орган", буклет, Пейсли аббаттығы басылымы). 2009 жылы аспап Харрисон мен Харрисон (Дархем) компаниясымен күрделі қалпына келтірілді. Жұмысқа күрделі тазалау және техникалық қызмет көрсету, жаңа жел жүйесін орнату және 32 футтық контрабомба қосылды. Соңғысы Ральф Даунздың 1968 жылғы жобасының бір бөлігі болған, бірақ нақты іске асырылмаған.

Ішкі сәулет бөлшектері

Он екі періште мүсіндері мен тас қасиеттік дастарқан Баннокберндегі Роберт Брюстің танымал мүсінін жасаған Пилкингтон Джексонның туындылары. Төбелік безендірулерді сэр Роберт Лоример жобалап, Джеймс А. Янг кескіндемемен орындаған. Уильям мен Александр Клоудың жұмысы – ою-өрнектелген жануарларға толы хор тақталары.

Сыртқы сәулет бөлшектері

Пейсли аббаттығы 1307 жылы ғимараттың қирауы, 16 ғасырда мұнарасының құлауы және уақыт пен ауа райының әсерінен туған жалпы тозу себепті қайта салынды және бастапқы дизайны өзгертілді. 1990 жылдардағы қайта жаңарту жобасы барысында Эдинбургтен шақырылған тас қалаушы он екі құлап бара жатқан тас гаргульяны ауыстырды, соның бірін 1979 жылғы «Шет елдік» (Alien) ғылыми-фантастикалық фильміндегі Сигурни Уивердің рөліндегі ғарыш жаратылысына ерекше ұқсатып орнатты. Гаргульяның суреті 2013 жылы кеңінен таралды, бірақ бұл мүсіннің суреті алғаш рет 1997 жылы интернетте пайда болған. 2002 жылы аббаттықтың 10 жылдық қайта жаңарту жобасына қатысатыны расталды.

Қазіргі қауым

Пейсли аббаттығы әр жексенбіде құлшылық қызметтері үшін пайдаланылады. Реформациядан бері аббаттық Шотландия шіркеуінің қауымдық шіркеуі ретінде қызмет етеді. 2002 жылы қауымда 823 мүше болған. Пастор (2022 жылдың желтоқсанынан бері) – Джим Гибсон мырза.