Кіріспе

Мексиканың Чиуауа штатындағы қала. Қазіргі Делисиас ауданы 1884 жылы қоныстанушыларды тартуды бастады, себебі Орталық Мексика теміржол компаниясы Ескі Делисиас хасиендасынан ауыл шаруашылығы өнімдерін тасымалдау үшін теміржол стансасын салды. 1888 жылы аймаққа неміс қоныс аударушылары келді және Hacienda Polvorosa құрды. Олар тағам дайындауға, сыра қайнатуға және болат құралдар жасауға кірісті. Бірақ, Виллисталардың үздіксіз қуғындауынан кейін неміс қоныс аударушылары кетіп қалуға мәжбүр болды. Ескі Делисиас хасиендасы және Hacienda Polvorosa Делисиас елді мекенінің бастауы болды. Кейін Hacienda Polvorosa аты El Hotel del Norte деп өзгертілді; қазір бұл қаладағы танымал мұражай. Келесі онжылдықтарда айналасындағы аймақ өсе бастады және Розалес, Меоки және Саусильо сияқты көптеген шағын муниципалитеттер пайда болды. 1932 жылы Чиуауа штатының конгресі бұл аймақты маңызды ауыл шаруашылығы аймағы деп мойындады және оны 5-ші аймақ деп атады. Делисиас қаласы 1933 жылы Мексика революциясынан кейін құрылды және 1935 жылдың 7 қаңтарында ресми түрде муниципалитет деп жарияланды. 1939 жылы Конхос өзені аңғарындағы мақта Делисиаста шағын өнеркәсіптік сектордың негізін қалауға көмектесті. Мақта тазартатын машиналар мен американдық мұнай өңдеу зауыттары ауыл шаруашылығы саласына қажетті қызметтер мен өнімдерді ұсыну үшін салынды. Франсиско И. Мадеро су сақтайтын тоғаны салынды, ол егін өнімділігін арттырып, аңғардағы халықты өсірді. 1940 жылдары мақта өте маңызды ақшалық дақылға айналды, 1943 жылы ол айналасындағы көптеген жүзімдіктерді ығыстырды. 1953 жылға дейін Конхос өзені аңғарындағы басты дақыл мақта болып қала берді, бірақ мақта бағасының күрт төмендеуі салдарынан аймақтағы көптеген фермерлер ауыл шаруашылығы экономикасын әртараптандыруға мәжбүр болды. Делисиас қаласының қазіргі кездегі жоспары Карлос Г. Блейк жасаған және 1960 жылдың 30 қыркүйегінде Ұлттық суару комиссиясы бекітті. Чиуауа штатының конгресі Делисиасты 1960 жылдың 29 қазанында қала деп мойындады. Сол жылы 5-ші аймақта Конхос өзенінде геологиялық зерттеулер жүргізілді, мақсаты Чиуауа штатындағы ең үлкен су сақтайтын тоғанды салу болды. 1960 жылы Делисиас Чиуауа штатының ең көп халқы бар төртінші қаласы болды (Хуарес, Чиуауа және Куаутемок қалаларынан кейін). Делисиас халық саны және сәтті ауыл шаруашылығы орталығы ретінде өсуін жалғастырды. 1980 жылға дейін Делисиас ауыл шаруашылығына негізделген экономикаға ие болды, содан кейін маңызды экспорттық макиладорлар қалаға көшіп келді, бұл өңдеу секторын дамытуға көмектесті. 1990 жылы Делисиаста жеті макиладор орналасқан, бұл оны Чиуауа штатының ең маңызды муниципалитеттерінің біріне айналдырды.

География

Делисиас 28º11’35" N ендікте және 105º28’18" W бойламында, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Делисиас бай Конхос өзенінің аңғарында, солтүстікте Меоки, оңтүстікте Саусильо және батыста Розалес қалаларының жанында жатыр. Конхос өзені Делисиас қаласының батыс жағынан солтүстікке қарай ағып өтеді. Делисиастан оңтүстікке қарай шамамен 48 шақырым жерде орналасқан Ла Бокилья су қоймасы, Сиерра-Мадре-Оксидентальдың ең биік бөліктерінен бастау алатын Конхос өзенін тоқтата тұрады. Чиуауа штатындағы ең ірі бөгет саналатын Ла Бокилья су қоймасы, 45-ші федералды тас жолы бойындағы аңғарды, соның ішінде Делисиас және айналасындағы елді мекендерді тұрақты сумен қамтамасыз етеді. 2008 жылдың қыркүйегінде Ла Бокилья су қоймасы ең жоғары сыйымдылыққа жетті. Делисиас қаласының батыс жағын солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылатын Сиерра-Мадре-Оксиденталь тау тізбегінің шеттері басып алады. Қаланың оңтүстік-шығысында Сиерра-дель-Диабло тау тізбегі оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылады. Қаланың солтүстік-шығысындағы басым солончактар мен өте құрғақ жағдайлар жерді егіс шаруашылығына пайдалануға мүмкіндік бермейді, бірақ айналасындағы жазықтар мен таулардың көп бөлігінде құнарлы топырақтар кездеседі.

Климат

Делисиас жартылай құрғақ климатқа (Köppen BWh) ие, жылына өте аз жауын-шашын түседі. Делисиаста жылына орташа 42 күн жаңбыр жауады және 7 ай бойы қыраусыз кезең байқалады, салыстырмалы ылғалдылық 45% құрайды. Басым желдер оңтүстік-батыстан соғады. Қыста күндері жұмсақ, ал түндері суық болады, қарашадан ақпанға дейін жиі қырау болады, қар жылына бір-екі рет жауады. Көктемде солтүстіктен келген соңғы суық фронттардың әсерінен қатты желдер жиі соғады. Жаз айларында күндері ыстық, түндері жылы болады, және күшті дауылдармен бірге орташа жауын-шашын жауады.

Экономика

Ауыл шаруашылығы муниципалитет үшін өте маңызды, сондықтан оны мемлекеттік "астық себеті" деп бейресми түрде атайды, әсіресе ара шаруашылығы (аймақ бүкіл солтүстік Мексикада белгілі бір түрінің бал өндірісімен танымал). Делисиастың ауыл шаруашылығы экономикасы өте әртүрлі; негізгі егістері: пекан, чили, мақта, помидор, пияз және жержаңғақ. Делисиас – Мексикадағы сүт өндірісінің ең маңызды аймақтарының бірі; қалада көптеген заманауи сүт өңдеу және сүт өнімдерін шығарумен айналысатын кәсіпорындар орналасқан. Делисиас қаласында Мексикадағы екінші ірі сүт зауыты – Альпура орналасқан. Экономика сонымен қатар макиладорлар түріндегі өндіріске де тәуелді. Делисиас ұлттық және халықаралық нарыққа ие ағаш жиһаз өндірушілерінің ірі орталығы болып табылады. Делисиаста ірі ашық ауадағы фермерлік базарлар (Морелос және Хуарес фермерлік базарлары) және Солтүстік 3-ші көшеде орналасқан сауда ауданы бар (киім, аяқ киім, үй жиһаздары және т.б., "La Tercera" деп аталады). Он жылдар бойы орта мектеп және жоғары оқу орнының студенттері әлеуметтік жиындар үшін "La Tercera" -ға жиналатын. Делисиаста сонымен қатар Sam's, Soriana, Wal Mart, Alsuper, Office Depot сияқты корпоративтік желілердің филиалдары бар.

Білім беру және мәдениет

Делисиас қаласында мемлекеттік университет жүйесінің құрамына кіретін Чиуауа автономды университетінің кампусы, Делисиас технологиялық институты (Instituto Tecnológico de Delicias) және CEUN, Colegio La Roca, Preparatoria Federal por Cooperación Activo 2030 Albert Einstein, Carson College, Линкольн институты, Sokhôl би мектебі, Мэдисон мектебі, Генри Форд институты, Мичиган ағылшын институты және Мәдениет үйі сияқты көптеген өнер, тілдік және техникалық орта білім беру мекемелері орналасқан. Делисиас театры (Муниципальді театр) Мексиканың белгілі фрескашысы және суретшісі Аарон Пина Мора салған фрескаларымен танымал, сонымен қатар ол Делисиас қаласынан шамамен 10 километр қашықтықта орналасқан "Лас Вирхенес" тоғанының үлгісінде салынған.