Кіріспе
Мексиканың Чиуауа штатындағы қала. Қазіргі Делисиас ауданы 1884 жылы қоныстанушыларды тартуды бастады, себебі Орталық Мексика теміржол компаниясы Ескі Делисиас хасиендасынан ауыл шаруашылығы өнімдерін тасымалдау үшін теміржол стансасын салды. 1888 жылы аймаққа неміс қоныс аударушылары келді және Hacienda Polvorosa құрды. Олар тағам дайындауға, сыра қайнатуға және болат құралдар жасауға кірісті. Бірақ, Виллисталардың үздіксіз қуғындауынан кейін неміс қоныс аударушылары кетіп қалуға мәжбүр болды. Ескі Делисиас хасиендасы және Hacienda Polvorosa Делисиас елді мекенінің бастауы болды. Кейін Hacienda Polvorosa аты El Hotel del Norte деп өзгертілді; қазір бұл қаладағы танымал мұражай. Келесі онжылдықтарда айналасындағы аймақ өсе бастады және Розалес, Меоки және Саусильо сияқты көптеген шағын муниципалитеттер пайда болды. 1932 жылы Чиуауа штатының конгресі бұл аймақты маңызды ауыл шаруашылығы аймағы деп мойындады және оны 5-ші аймақ деп атады. Делисиас қаласы 1933 жылы Мексика революциясынан кейін құрылды және 1935 жылдың 7 қаңтарында ресми түрде муниципалитет деп жарияланды. 1939 жылы Конхос өзені аңғарындағы мақта Делисиаста шағын өнеркәсіптік сектордың негізін қалауға көмектесті. Мақта тазартатын машиналар мен американдық мұнай өңдеу зауыттары ауыл шаруашылығы саласына қажетті қызметтер мен өнімдерді ұсыну үшін салынды. Франсиско И. Мадеро су сақтайтын тоғаны салынды, ол егін өнімділігін арттырып, аңғардағы халықты өсірді. 1940 жылдары мақта өте маңызды ақшалық дақылға айналды, 1943 жылы ол айналасындағы көптеген жүзімдіктерді ығыстырды. 1953 жылға дейін Конхос өзені аңғарындағы басты дақыл мақта болып қала берді, бірақ мақта бағасының күрт төмендеуі салдарынан аймақтағы көптеген фермерлер ауыл шаруашылығы экономикасын әртараптандыруға мәжбүр болды. Делисиас қаласының қазіргі кездегі жоспары Карлос Г. Блейк жасаған және 1960 жылдың 30 қыркүйегінде Ұлттық суару комиссиясы бекітті. Чиуауа штатының конгресі Делисиасты 1960 жылдың 29 қазанында қала деп мойындады. Сол жылы 5-ші аймақта Конхос өзенінде геологиялық зерттеулер жүргізілді, мақсаты Чиуауа штатындағы ең үлкен су сақтайтын тоғанды салу болды. 1960 жылы Делисиас Чиуауа штатының ең көп халқы бар төртінші қаласы болды (Хуарес, Чиуауа және Куаутемок қалаларынан кейін). Делисиас халық саны және сәтті ауыл шаруашылығы орталығы ретінде өсуін жалғастырды. 1980 жылға дейін Делисиас ауыл шаруашылығына негізделген экономикаға ие болды, содан кейін маңызды экспорттық макиладорлар қалаға көшіп келді, бұл өңдеу секторын дамытуға көмектесті. 1990 жылы Делисиаста жеті макиладор орналасқан, бұл оны Чиуауа штатының ең маңызды муниципалитеттерінің біріне айналдырды.
The area of present day Delicias began to attract settlers in 1884 when the Central Mexican Railroad Company built a railroad station to fulfill the transportation demands for agricultural products from the Old Delicias Hacienda. In 1888, German settlers arrived in the area and built Hacienda Polvorosa; they began to prepare food items, brew beer, and produce steel instruments. However, the German settlers were forced to leave after continuous persecution by the Villistas. The Old Delicias Hacienda and Hacienda Polvorosa were the beginnings of the Delicias settlement. Later Hacienda Polvorosa was renamed El Hotel del Norte; this is now a popular museum in town. During the next few decades, the surrounding area began to grow and many small municipalities like Rosales, Meoqui, and Saucillo began to sprout. In 1932, the Chihuahua State Congress recognized this area as an important agricultural region, and named it Region 5. The city of Delicias was founded in 1933 after the Mexican Revolution and was officially declared a municipality on January 7, 1935. In 1939 cotton in the Conchos River Valley helped build a foundation for a small industrial sector in Delicias. Cotton Gins and American Petroleum Refineries were built to provide services and products needed to fuel the agriculture sector. The Francisco I. Madero Dam was built, which increased crop yields and grew the population in the valley. During the 1940s, Cotton became such a dominant cash crop that by 1943 it replaced many vineyards in the surrounding area. Cotton continued to be the dominant crop of the Conchos River Valley until 1953, when the price of cotton plunged and forced many farmers in the area to diversify the agriculture economy. The modern layout of Delicias was designed by Carlos G. Blake and was approved by the National Commission of Irrigation on September 30, 1960. The Chihuahua State Congress recognized Delicias as a city on October 29, 1960. That same year, a geological study on the Conchos River was conducted in Region 5 in attempts to build the largest dam in the state of Chihuahua. By 1960, Delicias was the fourth most populous city in the state of Chihuahua (after Juarez, Chihuahua and Cuauhtemoc City). Delicias continued to grow in population and as a successful agricultural center. Delicias had an agricultural based economy until 1980 when important exporting maquiladoras moved to the city which helped increase the manufacturing sector. By 1990, Delicias was home to seven maquiladoras, making it one of the most important municipalities of the state of Chihuahua.
География
Делисиас 28º11’35" N ендікте және 105º28’18" W бойламында, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Делисиас бай Конхос өзенінің аңғарында, солтүстікте Меоки, оңтүстікте Саусильо және батыста Розалес қалаларының жанында жатыр. Конхос өзені Делисиас қаласының батыс жағынан солтүстікке қарай ағып өтеді. Делисиастан оңтүстікке қарай шамамен 48 шақырым жерде орналасқан Ла Бокилья су қоймасы, Сиерра-Мадре-Оксидентальдың ең биік бөліктерінен бастау алатын Конхос өзенін тоқтата тұрады. Чиуауа штатындағы ең ірі бөгет саналатын Ла Бокилья су қоймасы, 45-ші федералды тас жолы бойындағы аңғарды, соның ішінде Делисиас және айналасындағы елді мекендерді тұрақты сумен қамтамасыз етеді. 2008 жылдың қыркүйегінде Ла Бокилья су қоймасы ең жоғары сыйымдылыққа жетті. Делисиас қаласының батыс жағын солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылатын Сиерра-Мадре-Оксиденталь тау тізбегінің шеттері басып алады. Қаланың оңтүстік-шығысында Сиерра-дель-Диабло тау тізбегі оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылады. Қаланың солтүстік-шығысындағы басым солончактар мен өте құрғақ жағдайлар жерді егіс шаруашылығына пайдалануға мүмкіндік бермейді, бірақ айналасындағы жазықтар мен таулардың көп бөлігінде құнарлы топырақтар кездеседі.
Климат
Делисиас жартылай құрғақ климатқа (Köppen BWh) ие, жылына өте аз жауын-шашын түседі. Делисиаста жылына орташа 42 күн жаңбыр жауады және 7 ай бойы қыраусыз кезең байқалады, салыстырмалы ылғалдылық 45% құрайды. Басым желдер оңтүстік-батыстан соғады. Қыста күндері жұмсақ, ал түндері суық болады, қарашадан ақпанға дейін жиі қырау болады, қар жылына бір-екі рет жауады. Көктемде солтүстіктен келген соңғы суық фронттардың әсерінен қатты желдер жиі соғады. Жаз айларында күндері ыстық, түндері жылы болады, және күшті дауылдармен бірге орташа жауын-шашын жауады.
Экономика
Ауыл шаруашылығы муниципалитет үшін өте маңызды, сондықтан оны мемлекеттік "астық себеті" деп бейресми түрде атайды, әсіресе ара шаруашылығы (аймақ бүкіл солтүстік Мексикада белгілі бір түрінің бал өндірісімен танымал). Делисиастың ауыл шаруашылығы экономикасы өте әртүрлі; негізгі егістері: пекан, чили, мақта, помидор, пияз және жержаңғақ. Делисиас – Мексикадағы сүт өндірісінің ең маңызды аймақтарының бірі; қалада көптеген заманауи сүт өңдеу және сүт өнімдерін шығарумен айналысатын кәсіпорындар орналасқан. Делисиас қаласында Мексикадағы екінші ірі сүт зауыты – Альпура орналасқан. Экономика сонымен қатар макиладорлар түріндегі өндіріске де тәуелді. Делисиас ұлттық және халықаралық нарыққа ие ағаш жиһаз өндірушілерінің ірі орталығы болып табылады. Делисиаста ірі ашық ауадағы фермерлік базарлар (Морелос және Хуарес фермерлік базарлары) және Солтүстік 3-ші көшеде орналасқан сауда ауданы бар (киім, аяқ киім, үй жиһаздары және т.б., "La Tercera" деп аталады). Он жылдар бойы орта мектеп және жоғары оқу орнының студенттері әлеуметтік жиындар үшін "La Tercera" -ға жиналатын. Делисиаста сонымен қатар Sam's, Soriana, Wal Mart, Alsuper, Office Depot сияқты корпоративтік желілердің филиалдары бар.
Білім беру және мәдениет
Делисиас қаласында мемлекеттік университет жүйесінің құрамына кіретін Чиуауа автономды университетінің кампусы, Делисиас технологиялық институты (Instituto Tecnológico de Delicias) және CEUN, Colegio La Roca, Preparatoria Federal por Cooperación Activo 2030 Albert Einstein, Carson College, Линкольн институты, Sokhôl би мектебі, Мэдисон мектебі, Генри Форд институты, Мичиган ағылшын институты және Мәдениет үйі сияқты көптеген өнер, тілдік және техникалық орта білім беру мекемелері орналасқан. Делисиас театры (Муниципальді театр) Мексиканың белгілі фрескашысы және суретшісі Аарон Пина Мора салған фрескаларымен танымал, сонымен қатар ол Делисиас қаласынан шамамен 10 километр қашықтықта орналасқан "Лас Вирхенес" тоғанының үлгісінде салынған.