Уильям Битти: Британдық теңіз дәрігерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Британдық теңіз хирургы (1773–1842)

Сэр Уильям Битти (1773 жылдың сәуірі – 1842 жылдың 25 наурызы) – Корольдік теңіз флотында қызмет еткен ирланд хирургы. Ирландияның Дерри қаласында дүниеге келген ол 1791 жылы 18 жасында хирургтың көмекшісі болып қызметке түсті. Ол Трафальгар шайқасында кемедегі хирург ретінде әйгілі, онда адмирал Горацио Нельсонның қазасын көрді және сол шайқас туралы есеп жазды – «Лорд Нельсонның қазасы туралы шындық».

Ерте өмір және білім

Уильям Битти – Ирландиялық салық қызметінде қызмет еткен Джеймс Битти мен Энн Смиттың үлкен ұлы. Ол Дерри қаласының Уотерсайд ауданында төрт ұл мен екі қыздың ағасы болып дүниеге келді. Оның білімі туралы жазбалар сақталмаған, алайда ол медициналық білімін бастамас бұрын, жергілікті мектепте, мүмкін Фойл колледжінде оқыған. Жақын орналасқан Бункранадағы жартылай жалақы алатын теңіз хирургі, әмісі Джордж Смиттың шәкірті болған болуы мүмкін. Содан кейін ол Глазго университетінде немесе "Борроның біріккен ауруханаларында" – Лондон қаласындағы Гай және Сент-Томас ауруханаларының бірлескен медициналық мектебінде оқыған. Белгілі болғанындай, 1791 жылдың 5 мамырында 18 жастағы Битти Лондон хирургтар компаниясының алдында емтихан тапсырып, теңіз флотында жұмыс істеуге лайық деп табылған.

Хирургтың серігі

Бетти дереу 64 зеңбірекке ие үшінші дәрежелі кемеде екінші хирургнің көмекшісі болып тағайындалды, бірақ көп ұзамай қайта тағайындалып, 1791 жылдың қыркүйегінде 32 зеңбірекке ие фрегатқа ауыстырылды. 1793 жылдың 1 ақпанында, Революциялық Франция Ұлыбританияға соғыс жариялаған күні, ол 32 зеңбірекке ие фрегаттың аға хирургнің көмекшісі болып жоғарылатылды. Кеме Кариб теңізіне жол тартты, онда 1793 жылдың 5 желтоқсанында ол шхунаның әрекеттегі хиругі болып тағайындалды. 1794 жылдың 25 маусымында ол Порт-о-Пренс қаласында 28 зеңбірекке ие фрегаттың әрекеттегі хиругі болып тағайындалды, онда ол дереу сары қызылша эпидемиясымен бетпе-бет келді, нәтижесінде экипаждың төрттен бірін құрайтын 50 адам қайтыс болды. "Аллигатор" Англияға оралды, онда 1795 жылдың 19 ақпанында Бетти хирургтер алқасымен қайтадан тексерілді және кеме хиругі ретінде қызмет етуге лайықты деп танылды.

Кеме дәрігері

Бити 1795 жылғы 8 наурызда 28 зеңбірекке ие фрегатқа тағайындалды, бірақ көп ұзамай оның капитаны, құрметті Аугуст Фицроймен арасы суық болды. 19 шілдеде Бити ауру тізіміне қойған екі матросқа қатысты пікірталас тез жеделдеп, Фицрой Битиді тиімсіздік пен немқұрайлылыққа айыптап, оны тұтқындауға бұйрық берді. Битидің әскери трибуналы 4 тамызда Норде шақырылды. Бірінші және екінші лейтенанттарды қоса алған куәгерлерді тыңдағаннан кейін, 12 аға капитаннан тұратын комиссия Битиді барлық айыптан ақтатты. 1795 жылдың қыркүйегінде Бити 38 зеңбірекке ие фрегатқа тағайындалды, бірақ 29 желтоқсанда, үш ай өткен соң, "Аметист" түнгі дауылда Гернси аралының жанында қарасты, соның салдарынан жағаға отырып, апатқа ұшырады. Кеме Альдерниге тоқтады. Бити келесі қызметінде сәтті болды, 32 зеңбірекке ие фрегатқа 1796 жылғы 26 наурызда қосылды. Кеме Португалия мен Испания жағалауларында, сондай-ақ Жерорта теңізінде көптеген жүлделерді басып алды. 17 қазан 1799 жылы Испания жағалауында жүзіп жүрген кезде "Алькмен" фрегаты, "Тетис" және "Санта-Бригида" испандық фрегаттарымен шайқасып, оларды басып алды. Британдықтар кемелердің алтын мен басқа да құнды жүктермен толғанын білгенде қуанды, осыдан 652 000 фунт стерлинг көлемінде жүлде алатындарын түсінді. Битидің үлесі 2468 фунтқа жетті, бұл оның жылдық жалақысынан 40 есе көп. Бити 1801 жылдың наурыз айында "Алькмен" кемесінен кетіп, 1802 жылдың қаңтарына дейін 36 зеңбірекке ие фрегатта қызмет етті, содан кейін Амиен бейбіт шарты жасалды және Франция мен Англия арасындағы соғыс аяқталды. Бити жартылай жалақы алатын хирург болды, күніне 2 шиллинг 6 пенни табатын. Алайда, бейбітшілік ұзаққа созылмады, және Ұлыбритания 1803 жылдың мамыр айында соғыс жариялады. Шілдеде Бити 74 зеңбірекке ие кеменің хирургы болып тағайындалды, ол дауылды қыс айларында және келесі жылы Бресттің блокадасында болды. 1804 жылдың маусымында Спенсер испандық Феррол портын блокадалап жатқанда тасқа соқтығып, жөндеуге Плимутқа қайта оралуға мәжбүр болды, содан кейін ол Жерорта теңізіне жіберілді, 1804 жылдың тамыз айында Тулондегі Нельсонның француз флотын блокадалауына қосылды. 1804 жылдың желтоқсанында Бити Гибралтардағы теңіз ауруханасының хирургы болып тағайындалған Джордж Магратты алмастырып, флагмандық кеменің хирургы болып тағайындалды.

Beatty was appointed to the 28 gun frigate on 8 March 1795, but soon fell foul of his captain the Hon. Augustus Fitzroy. On 19 July, a discussion over the status of two men whom Beatty had placed on the sick list quickly became acrimonious, with Fitzroy accusing Beatty of incompetence and contempt, before ordering him to be arrested. Beatty's court martial was convened aboard at the Nore on 4 August. After hearing the witnesses, which included the first and second lieutenants, a panel of 12 senior captains exonerated Beatty of all charges. In September 1795, Beatty was posted to the 38 gun frigate , but on 29 December, after barely three months, Amethyst was wrecked, having run aground near Guernsey in a heavy gale at night. The ship was forced to beach at Alderney. Beatty was more fortunate in his next posting, the 32 gun frigate , which he joined on 26 March 1796. The ship saw action on the coast of Portugal and Spain, and in the Mediterranean, taking many prizes. On 17 October 1799, while cruising off Spain, Alcmene, along with the frigates , , and , fought and captured the Spanish frigates Thetis and Santa Brigida. The British were delighted to discover that the ships were loaded with gold bullion and other valuable cargoes, realizing prize money totalling £652,000. Beatty's share came to £2,468, equal to 40 times his annual pay. Beatty left the Alcmene in March 1801, to serve aboard the 36 gun frigate until January 1802, when the Peace of Amiens was signed, and the war between France and England came an end. Beatty became a half pay surgeon, receiving 2s. 6d a day. The peace was short lived, however, and the Britain declared war in May 1803. In July, Beatty was warranted surgeon of the 74 gun ship of the line , which was deployed in the blockade of Brest throughout the stormy winter months, and into the next year. In June 1804, Spencer, while blockading the north western Spanish port of Ferrol, struck rocks and was forced to return to Plymouth for repairs, after which she was sent to the Mediterranean, arriving in August 1804 to join Nelson's blockade of the French fleet at Toulon. In December 1804, Beatty was appointed surgeon of the flagship , succeeding fellow Ulsterman George Magrath, whom Nelson had appointed surgeon of the naval hospital at Gibraltar.

Трафалгар шайқасы

1805 жылғы 21 қазанда шайқас болған күні «Виктори» кемесінде 821 экипаж мүшесі болды, олардың 62-сі қаза тапты, 109-ы жараланды. Битиге жекелеп 11 ампутация жасау тапсырылды, көбінесе аяқтарды, бұл көптеген адамның өмірін сақтап қалды. Жарақат алғандардың тек алтауы ғана кейіннен қайтыс болды. Алайда, Нельсонның өзі жараланғанда, Бити емдемеді, себебі адмиралдың емделуге шамасы жетпейтініне сенді. Адмирал сол кездегі басқа теңізшілер сияқты теңізге тастамай, туған жерінде жерленуді қалаған. Бити адмиралдың денесін Ұлыбританияға қайту сапарына сақтауға тиіс болды, сондықтан оны брендиге толы бөшкеге салмаққа шешім қабылдады. Бити 1805 жылғы 28 қазанда бөшкеден газ шығып, қақпағы ашылғанын, мұны көрген теңізшілердің қорқып қалғанын айтады. Гибралтарға жеткенде, бөшкеге шарап құюға тура келді, себебі ол денедегі қуыстарды толтырған еді. «Жеңіс» «Нор» портына жақындағанда, Бити мәйіттегі жараны қарап, қазалы оқ-дәрі шарасын алып тастады (қазір Виндзор сарайында сақталады) және кейін «Жараның қысқаша тарихы» атты есеп жазды. Содан кейін Бити Лондон қаласында Нельсонның мемлекеттік жерлеу рәсіміне қатысты. 1806 жылғы қаңтарда «Жеңіс» кемесі қызметтен босатылды, ал Бити «Сассекс» кемесінің бас хирург қызметіне тағайындалды, ол бұрынғы және қазіргі аурухана кемесі болатын. Сол жерде ол «Лорд Нельсонның өлімі туралы шындық» атты еңбегін жазды, ол 1807 жылдың басында жарық көрді.

Әскери флоттың дәрігері

Бити 1806 жылғы 28 ақпанда Абердин университетінен қажетті медициналық дәреже алғаннан кейін, 25 қыркүйекте Канал флотының дәрігері болып тағайындалды. Оның міндеттері жағалауда орындалып, көбінесе әкімшілік сипатта болды. Бірақ 1807 жылы ол басқа теңіз хирургтарымен бірге шешекке қарсы жаңа вакцинация тәжірибесін қолдауға белсенді түрде қатысты. Бити осы қызметте 1815 жылдың тамызына дейін, соғыс аяқталғанға дейін қызмет етті.

Кейінгі мансап

Бітти 1815-1817 жылдары Эдинбургте медициналық білімін жалғастырды. 1817 жылдың 14 қазанында Санкт-Эндрюс университетінен екінші медициналық диплом алып, 1817 жылдың 22 желтоқсанында Лондон Корольдік дәрігерлер колледжінің лицензиаты атанды. Одан кейін ол келесі бес жыл бойы Плимут қаласында жеке практикамен айналысты. 1818 жылдың сәуір айында Лондон Линнеев қоғамының мүшесі болып сайланды және Корольдік қоғамға мүше болып қабылданды. 1822 жылдың қыркүйегінде Бітти Лондонның Гринвич ауруханасына дәрігер болып тағайындалды және келесі 17 жыл бойы сол қызметте болды. Сонымен қатар, ол Шотландиядағы король Георг IV-нің жеке дәрігері, ал 1827 жылы Кларенс герцогының жеке дәрігері болып тағайындалды, ол жақын арада Уильям IV атанды және 1831 жылы оған рыцарлық атақ берді. Бітти Лондонның іскерлік және ғылыми ортасында да белгілі бір беделге ие болды, ол Clerical and Medical Insurance Company және London and Greenwich Railway компанияларының директоры болды, сондай-ақ жинаған байлығын кітаптар мен қолжазбалардың үлкен коллекциясын құруға жұмсады.

Зейнеткерлік және өлім

Бити 1839 жылы 66 жасында зейнеткерлікке шықты. 41 жыл қызмет еткені үшін жылына 200 фунт стерлинг көлемінде зейнетақы тағайындалды. Ол 43 Йорк-стрит, Паддингтон, Лондонға қоныстанды және Трафальгар алаңындағы Нельсон бағанасын салуды ұйымдастыру комитетінің мүшесі болды. Бити 1842 жылғы 25 наурызда Йорк-стритте өткір бронхиттен қайтыс болды, отбасылық өмірі болған жоқ. Ол өзінің тілегі бойынша Кенсал Грин зиратында белгісіз мазарға жерленді. Оның қабірін анықтау үшін естелік тақта 1990 жылдары Трафальгар шайқасының қатысушыларының есімін сақтауға арналған 1805 клубы орнатты.

Медиа

Бетти 2005 жылы Channel 4 телеарнасының "Трафалгар: Battle Surgeon" деректі фильмінде Фрэнсис Маги есімді актермен сомдалды, бұл фильм сол шайқастағы оның іс-қимылдарына баса назар аударды. Биттидің хирургиялық құралдар жинағы Глазго Корольдік Дәрігерлер және Хирургтар Колледжінде сақталуда.