Кіріспе

1953 жылы Эвальд Андре Дюпонның "Неандертальдық адам" фильмі – 78 минуттық, 1953 жылғы америкалық қара-ақ ғылыми фантастикалық фильмі. Ол Аубри Висберг пен Джек Поллексфеннің өздері жазған сценарийі бойынша Global Productions Inc. компаниясы ретінде тәуелсіз түрде өндірілген. Басты рөлдерде Роберт Шейн, Ричард Крейн және Джойс Терри ойнады, режиссері Е. А. Дюпонт. Фильм алғаш рет АҚШ-та United Artists Corp. компаниясы арқылы таралды. Беверли Гарланд қосалқы рөлде өзінің жаңа сахналық атымен (бұрын Беверли Кэмпбелл деген атпен белгілі болған) тұңғыш көркем фильмінде пайда болды. Ол 1949 жылғы киноноар классикасы "D. O. A." фильмінде қосалқы актер ретінде дебют жасаған.

Сюжет

Калифорнияның Биік Сиерра тауларында профессор Клиффорд Гроувс әйнек сынуын естіп, қорқып, қолындағы "Неандертальдық адам және тас дәуірі" кітабынан көздерін көтереді. Ол зертхана терезесінің қирағанын және бөлмесінің бүлінгенін көреді. Бұл дауыс оның ересек қызы Жанды оятып жібереді. Гроувс оны қайтадан төсекке жібереді. Ал осы уақытта мистер Уилер аң аулап жүргенде ерекше ірі жолбарысқа кездеседі. Сол күні кешке Уэбб кафесінде жергілікті тұрғындар оны әжуалайды. "Тау арыстанынан үш есе үлкен, ал тістері пілдің тістері сияқты, мұндай нәрсе табиғатта болмайды", - дейді Дэнни. Ойын сақшысы Джордж Оукс кіріп келеді. Уилер кетеді, ал Чарли Уэбб Оукске Уилердің айтқанын жеткізеді. Үйге қайтар жолда Оукс машинасына сабантай жолбарысы секіріп түседі. Ол машинаның дауысын шығарып оны қорқытады. Оукс пен шериф Энди Эндрюс жануардың іздерінен гипстен көшірме жасайды. Оукс оны Лос-Анджелестегі доктор Росс Харкнесске апарып тапсырады. Оукс Харкнесті көшірменің нағыз екендігіне көндіреді. Харкнес демалыс күндері жолға шығып, тергеу жүргізетінін айтады. Харкнес Уэббке келгенде, официант Нола Мейсон оны күйеуі Гроувсты көруге бара жатқан Рут Маршаллмен таныстырады. Бірақ Руттың машинасы бұзылып қалғандықтан ол қалып қояды. Харкнес оны Гроувстың үйіне апарады. Жан оларға Гроувстың Лос-Анджелестегі Табиғаттанушылар клубы алдында сөз сөйлеп жатқанын айтады. Гроувс клубқа Неандертальдық адамның "қазіргі адамнан" ақылды болғаны туралы теориясын жеткізеді, себебі неандертальдықтардың миы үлкен болған. Клуб мүшелері оны күлдіріп, дәлелдер талап етеді. Гроувс оларға тіл тигізеді. Төраға отырысты жабады және Гроувске қайтадан келмеуін ескертеді. Гроувс бос бөлмеде ашуланып, олар дәлелді талап етсе, оны көрсететінін айтады. Жан Харкнесті өз үйінде қалғанын қалайды. Гроувс Харкнестің таңғы асқа қатысқанына наразы болады, бірақ Рут оның қалуын талап етеді. Оукс келіп, Харкнеспен бірге сабантай жолбарысты іздеуге шығады. Олар оны тауып өлтіреді, бірақ Харкнес басқалары да болуы мүмкін деп қорқады. Зертханада Рут пен Гроувс қарым-қатынастарының нашарлағанына байланысты дауласады. Ол оны үйден қуады, содан кейін мысықтарды сабантай жолбарысқа айналдыратын сарысуды өзіне салады. Ол Неандертальдық адамға айналады. Орман ішінде ол Джим Ньюкомб атты аңшыны және оның итін өлтіреді, содан кейін үйге оралып, қайтадан Гроувс болады. Ол күнделігіне соңғы регрессияның ең жылдам болғанын, ал қалпына келудің ең баяу болғанын жазады. Содан кейін ол Неандертальдыққа айналып, қашып кетеді. Харкнес Гроувстың зертханасына кіріп, Гроувстың саңырау-соқыр қызметшісі Селияны эксперименттік регрессияға түсірген суреттерін табады. Бак Хейстингс пен Нола пикникке барады, ол оның сұлу суреттерін түсіреді. Бірақ Неандертальдық оны өлтіреді, ал Нола киім ауыстырып жатқанда бұтаның артында болады. Ол жердегі өлі Бакқа қарап, Неандертальдық оны айқайлап, аяқтан тартып алып кетеді. Оукс Жанға телефон соғып, Бак өлтірілгенін айтады. Телефонда Селия сыртта Ноланы көреді. Харкнес Ноланы алып кіреді. Ол гистериялық күйде, киімдері жыртылған. Бакты "адам емес" нәрсе өлтірді дейді. Содан кейін ол: "Ол мені шашымнан сүйреп, содан кейін ол... содан кейін ол..." деп жылайды да, жылап жылайды. Жан Уэббке телефон шалып, болған оқиғаны айтады және жергілікті дәрігер доктор Фэрчайлдты шақыруын сұрайды. Харкнес Жан мен Селияға Селияның Неандертальдық әйелге айналған суреттерін көрсетеді. Селия бұл оқиға туралы ештеңе есінде жоқ екенін белгілейді. Содан кейін Харкнес зертханалық мысықтардың бірі шприцті көрген сайын ырылдай бастағанын байқайды. Ол оны инъекциялағанда, ол сабантай жолбарысқа айналып, қашып кетеді. Жан мен Харкнес Гроувстың күнделігін оқиды. Ол сарысудың иттерге емес, мысықтарға, ал әйелдерге емес, ер адамдарға әсер ететінін жазған. Олар Неандертальдық адамды полиция мен шерифтерден бұрын іздеуге кіріседі. Олар Уэббке келгенде, Неандертальдық Уэббке зиян келтіргенін көреді. Жан Руттың есігінің қирағанын және оның жоғалып кеткенін айтады. "Ол оны да алды деп ойлаймын", - дейді Уэбб маңғызданып. Доктор Фэрчайлд Харкнес пен Жанға Неандертальдық адамды үңгірде тұтқындап, Рут онымен бірге екенін айтады. Жалғыз және қарусыз Харкнес үңгірге барады және Рутқа Неандертальдық адамды қашып кетуге рұхсат беруін айтады. Ол солай істейді, бірақ оған сабантай жолбарысы секіріп түседі. Неандертальдық адамды шағып жатқанда, отряд біраз уақыт атудан бас тартады. Үйде, өлім төсегінде Неандертальдық адам соңғы рет Гроувсқа айналып, соңғы сөздерін айтады: "Осылай жақсы".

Шығару

Фильм 1953 жылдың 19 маусымында АҚШ-та кинотеатрларда шықты.

Өндіріс

Фильмнің бастапқы атауы Мадагаскар болды. Өндіріс 1952 жылдың желтоқсан айының басында Лос-Анджелестегі Eagle Lion Studios студиясында басталды. Джек Полифаксен олардың тәжірибелі режиссері Эвальд Андре Дюпонттің, Оубри Висбург пен Полифаксеннің бұрынғы әріптесі Эдгар Г. Ульмер өндіріс кезінде Еуропада болғандықтан жалдағанын еске алды. Полифаксен сондай-ақ, нақты Сібір жолбарысы жиі жасалмаған семсер тістерін шығарып тастағанын, сондықтан жақын план кадрлары жолбарыс терісінен жасалған кілемге бекітілген семсер тістерімен түсірілді деп еске алды. Каскадер Уоли Роуз – Неандерталь адамының маскасын киген адам, Роберт Шейн емес. Фильм АҚШ-та 1953 жылдың 19 маусымында, Испания мен Бразилияда белгісіз күндері көрсетілді. Ұлыбританияда көрсетілген кезде фильмнен үш минут кесілді, осылайша оның ұзақтығы 78 минуттан 75 минутқа дейін азайды.

Қабылдау

Фильмнің пресс-книгасында театр иелері көрермендерді тартудың жолдарын ұсынды. Бір идеясы – "көрнекі аяқ іздерін үлкен кескінмен жасап, оларды кассаға дейін созылатын тротуарларға бояу", ал екіншісі – "көрнектегі 'жартылай адам, жартылай аң' кейіпкерінің костюмін киген адамды пайдалану". Сондай-ақ, оны жүк машинасының платформасына орнатып, қала көшелерімен жарнамалық мақсатта жүгіртіп беруге болады. "Неандертальдық адам" фильмі 1953 жылы сыншылар тарапынан көпке ұнамады, тіпті ол туралы айтылмады. BoxOffice журналының 1953 жылғы 1 тамыздағы "Review Digest" санында Film Daily, Harrison's Reports және BoxOffice журналының өзі фильмді "жақсы" деп бағалаған. "Голливуд репортері" оны "өте нашар" деп сипаттады. Variety, Parents' Magazine және The New York Daily News басылымдары фильм жарық көргеніне алты аптадан кейін де оны рецензияламады. BoxOffice журналының "Feature Review" бөлімінде анонимді рецензент "фильмді түн ортасындағы "қорқыныш шоуларына" қосуға болатынын" жазды. Рецензент сондай-ақ, "фильм көптеген көрсетімдерде қосымша тартымдылық ретінде пайдалануға лайық" екенін және "суреттің қабылдануына кепілдік беруге болады" деді. Дебора Дель Веккио The Hollywood Reporter журналының пікірін келтіріп, фильмді "ұзақ, жалықтыратын әңгіме" деп сипаттайды. Кейінгі рецензенттердің көпшілігі фильмді "Жекылл мен Хайд тақырыбының нұсқасы" деп атады, көбінесе сипаттамасына "қызықты емес" және "клишелі" деген сөздерді қосты. Билл Уоррен фильмнің "ұсынып тұрған ештеңесі жоқ" дейді. "Неандертальдық адам" маскасы жиі талқыланды. Кен Хэнк оны "басқа киюге арналған қорқынышты маска (әдемі толқынды шашы бар), ол өзінің не екенін көрсетеді" деп сипаттайды. Фил Харди масканың "Уолли Роуздың бет қозғалыстарын қайталай алмайтынын" атап өтеді. Уоррен де "маска орындаушының бетімен бірге қозғалмайды және көздер боялғандай көрінеді" дейді. Ол сондай-ақ "макияж/маска фильм бойында өзгереді, әр күні басқа суретші жұмыс істегендей" екенін қосты. "Неандертальдық адам" туралы жалпы пікірлер режиссурадан бастап фильмнің жалпы сапасына дейін қамтыды. Хэнк оны "бұранданың түбінен сыпырылып алынған фильм деп айтуға болады. Бұл фильм жаман киноны жақсы көретіндер үшін мысық шайы сияқты", дегенмен ол "қорғауға болмайтын өте төменгі деңгейдегі өндіріс" екенін қосты. Дегенмен, Хэнк фильмге 5 жұлдыздың 3-ін берді және оны өзі жүргізген "The Thursday Night Horror Picture Show" сериясына қосты. Ол 2014 жылдың 4 қыркүйегінде Солтүстік Каролина штатының Ашвилл қаласындағы Каролина Ашвилл кинотеатрында көрсетілді. Клосснер фильмдегі көптеген ғылыми қателіктерге назар аударды. Ол "бәлкім, ешбір фильм примитивті адам туралы көптеген адамдардың сезген қорқыныш пен жек көруді осы фильмдей білдірмеген" деп жазады және "Гроувз неандертальдыққа айналғанда, ол маймыл сияқты (толыққанды дәл емес) беті мен ұзын тырнақтары бар жабайы кісі өлтірушіге айналады" дейді. Уоррен де келіседі, "Неандертальдық адам менің көрген неандертальдық адамның қайта құрауына ұқсамайды; сонымен қатар, біз көрген жаратылыс неандертальдықтарға қарағанда, мыкаппар маймыл-адам монстры сияқты әрекет етеді, олар жалпы мінез-құлқында Homo sapiens-тен көп айырмашылық танытпаған". Фильмде Уоррен "осы кезең үшін өте ерекше" деп атаған эпизод бар. Нола неандертальдық адам Бакты пикникте өлтіргеннен кейін оның басынан өткендерді сипаттағанда, оның жыртылған киімдері мен истерикалық мінез-құлқы "фильмде зорлау туралы айқын меңзеу бар екенін" көрсетеді.